August II Mocny (Wettin)

(właśc. Fryderyk August I Wettin; niem. Friedrich August I. Wettin)

genealogia:

rodzice
Jan Jerzy III Wettin, elektor saski	Anna Zofia, córka Fryderyka III, króla duńskiego
życie	panowanie
12 V 1670 (Drezno) - 2 II 1733 (Warszawa)	SAKSONIA: 1693 - 1733 RZECZPOSPOLITA: 1697 - 1706, 1709 - 1733 ♔ 15 IX 1697 - katedra w Krakowie
małżeństwa (konkubinaty)
❤ok.1694 - ok.1695: Elżbieta Szalewska OO1693 - 1727: Chrystiana Eberhardyna, córka Krystiana Ernesta Hohenzollerna, margrabiego brandenburskiego na Bayreuth ❤1694 - 1696: Maria Aurora von Königsmark ❤1696 - 1702: Joanna Teresa Esterle, hrabina z domu Lamberg ❤1696 - 1706: Fatima - Turczynka (późniejsza Maria Anna von Spiegel) ❤1701 - ?: Urszula Katarzyna Bokum, żona wojewody krakowskiego Jerzego Dominika Lubomirskiego ❤1704 - 1714: Anna Konstancja von Brockdorff, żona saskiego ministra finansów Adolfa Magnusa Hoyma (późniejsza hrabina Cosel) ❤ok.1707 - ?: Henriette Renárd-Duval, córka warszawskiego handlarza winem ❤1709: Angelique Duparc, francuska tancerka i aktorka ❤ok.1713 - ?: Marianna, córka marszałka wielkiego koronnego Kazimierza Bielińskiego, żona podkomorzego wielkiego litewskiego Bogusława Ernesta Denhoffa ❤ok.1724 - ?: Zofia von Diskau ❤po 1724 - ?: Henriette von Osterhausen
potomstwo (naturalne)
Aleksander Józef Sułkowski (13 III 1695 - 21 V 1762) Fryderyk August (7 lub 17 X 1696 - 5 X 1763) Maurycy Saski (28 X 1696 - 30 XI 1751) syn (1698 - po 1698) Fryderyk August Rutowski (19 VI 1702 - 16 III 1764) Maria Aurora Katarzyna Rutowska (1706 - 1746) Jan Jerzy 'Kawaler Saski' (21 VIII 1704 - 25 II 1774) Fryderyka Aleksandra (1709 - 1784) Fryderyk August Cosel (27 VIII 1712 - 15 X 1770) Augusta Anna Konstancja (24 II 1708 - 3 II 1728) Anna Karolina Orzelska (22 XI 1707 - 27 IX 1769) córka (1709 - ?)

kalendarium:

1686

-(24 IX) Fryderyk August otrzymuje Order Słonia z rąk króla Danii, Chrystiana V.

1693

-(20 I) Małżeństwo z Chrystianą Eberhardyną, córką Krystiana Ernesta Hohenzollerna, margrabiego brandenburskiego na Bayreuth.
-Objęcie tronu Saksonii po zmarłym bracie Janie Jerzym IV.

1696

-(23 VIII) Piotr Bogusław Baranowski zawiązuje konfederację wojskową (celem osłabienia pozycji hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jabłonowskiego).
-(29 VIII-27 IX) Sejm konwokacyjny (zerwany).
-(X) Najazdy tatarskie na wschodnie ziemie Rzeczypospolitej.
-(17 X) Chorąży litewski Hrehory Ogiński zawiązuje konfederację przeciwko rodowi Sapiehów.

• (XI) Hetman wielki litewski Kazimierz Sapieha oblega konfederatów w Brześciu Litewskim i zmusza do kapitulacji.

1697

-(11 V) Piotr Bogusław Baranowski rozwiązuje konfederację wojskową i korzy się (we Lwowie) przed hetmanem Stanisławem Jabłonowskim.
-(15 V-17 VII) Sejm elekcyjny.

• (2 VI) Fryderyk August (na zamku w Baden) wyrzeka się wyznania protestanckiego i przyjmuje wiarę katolicką.
• Koekwacja praw.
  • Zrównanie praw Wielkiego Księstwa z prawami koronnymi.
  • Język polski zostaje uznany za język urzędowy na Litwie.
• (27 VI) Podwójna elekcja Fryderyka Augusta i Ludwika Conti.
• (27 VII) Fryderyk August zaprzysięga pacta conventa (w Piekarach Śląskich).

-Król Hiszpanii, Karol II Habsburg nadaje Augustowi Order Złotego Runa.
-(15 IX) Koronacja Fryderyka Augusta w katedrze wawelskiej.

• (17 IX-1 X) Obrady sejmu koronacyjnego.

-(IX) Rokosz łowicki jednoczący przeciwników Wettina.
-(25 IX) Książę Conti ląduje w Gdańsku, w nadziei uzyskania korony polskiej.

• (7 XI) Ostateczne wyparcie wojsk francuskich przez siły saskie i zwolenników Wettina.

1698

-Zaognienie sytuacji wewnętrznej na Litwie.

• Wybuch walk pomiędzy rodem Sapiehów i ich przeciwnikami pod przywództwem Michała Wiśniowieckiego.

-(24 III) August zawiera antyszwedzki sojusz z Danią.
-(16-28 IV) Sejm pacyfikacyjny (zerwany przed obiorem marszałka).
-(21 V) Ugoda (zawarta w Łowiczu) z prymasem Michałem Radziejowskim.
-(7 VI) Spotkanie z elektorem brandenburskim, Fryderykiem III w Johannesburgu (Piszu).

• August zgadza się na przekazanie Elbląga (tytułem zastawu za nie zwrócone długi), w zamian na obwód krośnieński nad Odrą (łączący Saksonię z Wielkopolską).

-(22-25 VIII) Spotkanie z carem Piotrem I w Rawie Ruskiej.

• Antyszwedzkie przymierze Saksonii i Rosji.

-(9 IX) Hetman polny koronny Feliks Potocki rozbija Tatarów pod Podhajcami.
-Nieudana próba odbicia Kamieńca Podolskiego z rąk tureckich.
-(IX) Rada senatu w Brzeżanach.

• August wysyła silny korpus wojsk saskich na Litwę.
  • (XII) Ugoda w Grodnie pomiędzy rodem Sapiehów a konfederatami.

-(11 XI) Zajęcie Elbląga przez wojska brandenburskie.
-(18 XII) Wojewoda poznański Stanisław Małachowski zawiera pokój z Turcją.

1699

-(26 I) Pokój z Turcją w Karłowicach.

• Rzeczpospolita odzyskuje Kamieniec Podolski i Bracławszczyznę.
• (24 VIII) August ratyfikuje traktat pokojowy.

-(wiosna) Najazd tatarski na południowo-wschodnie ziemie Rzeczypospolitej.
-(16 VI-31 VII) Obrady sejmu pacyfikacyjnego.
-(14 VIII) Traktat zaczepny z Danią przeciwko Szwecji.
-(24 VIII) August (w tajnej umowie) bierze pod opiekę szlachtę inflancką, niezadowoloną z rządów szwedzkich.
-(21 XI) Zawarcie antyszwedzkiego przymierza z Rosją w Preobrażeńskim.

1700

-(1 II) Brandenburgia zwraca Elbląg Rzeczypospolitej.
-Wybucha III wojna północna.

• (II) Zajęcie twierdzy Diament nad Dźwiną przez wojska saskie.
• (VIII) Nieudane próby zdobycia Rygi.
• Ponowny wybuch walk pomiędzy rodem Sapiehów a skonfederowaną szlachtą (spowodowany ogłoszeniem przez Augusta powszechnej mobilizacji na Litwie).
  • Sapiehowie zwyciężają pod Lipniszkami.
  • (18 XI) Rozbicie wojsk sapieżyńskich pod Olkienikami przez siły konfederatów.
    • (19 XI) Konfederaci mordują jeńca Michała Sapiehę, koniuszego litewskiego.
    • (24 XI) Uchwały olkienickie odsądzające Sapiehów od czci, urzędów i dóbr.
• (X) Zajęcie Kokenhausen przez wojska saskie.

-(24 XI) Postanowienie wileńskie.

• Nieudana próba wprowadzenia na Litwie absolutyzmu monarszego.

1701

-(18 I) Fryderyk III ogłasza się (w Królewcu) królem w Prusiech jako Fryderyk I (za aprobatą Augusta).

• Formalne włączenie Brandenburgii do Królestwa Prus.

-(9 III) Zjazd z Piotrem I w Birżach.
-(30 V-18 VI) Sejm w Warszawie (zerwany przez obiorem marszałka).
-(lato) Rebelia pańszczyźnianych chłopów z dóbr Sapiehów.

• Konfederaci antysapieżyńscy pokonują rebeliantów pod Dąbrowną i pod Łojowem.

-(19 VII) Pobicie wojsk sasko-rosyjskich przez Szwedów nad Dźwiną.
-(VII) Król Szwecji, Karol XII żąda od szlachty polskiej detronizacji Augusta.
-(VIII/IX) Wkroczenie Szwedów na Żmudź.

• Szwedzi zajmują Kiejdany (23 XII) i Kowno (29 XII).

1701-1702

-(22 XII-6 II) Sejm w Warszawie (zerwany).

1702

-Ofensywa szwedzka w Rzeczypospolitej.

• Utrata Wilna (3 IV), Warszawy (24 V), Lublina (6 VII) i Krakowa (7 VIII).
• (5 IV) Litwini podejmują nieudaną próbę odbicia Wilna.
• (19 VII) Armia Augusta zostaje pobita przez Szwedów pod Kliszowem (wskutek m.in. wycofania się z bitwy wojsk polskich hetmana wielkiego koronnego Hieronima Lubomirskiego).
• (12-22 VIII) Udana obrona klasztoru jasnogórskiego.

-Konfederaci antysapieżyńscy zawierają traktat z Rosją w Preobrażeńskim.

• Przekazanie Rosjanom Birży i Drui - dawnych dóbr Sapiehów.
• Oddanie Litwy pod protektorat cara.
  • Faktyczne zerwanie unii polsko-litewskiej.

-Konfederacja szlachty wielkopolskiej popierającej Augusta.

1702-1704

-Powstanie kozackie na Ukrainie pod wodzą Semena Paleja i Samuela Iwanowicza.

• (21 XI 1702) Zajęcie Białej Cerkwi przez Kozaków.
• (I-II 1703) Wyparcie powstańców kozackich z Podola i Bracławszczyzny przez oddziały hetmana polnego koronnego Adama Mikołaja Sieniawskiego.
• (1704) Stłumienie buntu przez wojska saskie i rosyjskie.

1703

-(11 V) Klęska wojsk polskich w bitwie ze Szwedami pod Pułtuskiem.
-Zdobycie Torunia przez wojska szwedzkie.
-(11 VI-19 VII) Obrady sejmu nadzwyczajnego w Lublinie.

• Szlachta opowiada się po stronie Augusta i uznaje prymasa Michała Radziejowskiego za zdrajcę.

-Zajęcie Poznania (16 IX) i Elbląga (10 XII) przez wojska szwedzkie.
-Potwierdzenie związku Litwy z Rosją w Schlüsselburgu.
-(23 XII) Karol XII zapewnia tron Rzeczypospolitej Jakubowi Sobieskiemu (w tzw. Dyplomie asekuracji).

1704

-(30 I) Zawiązana zostaje (w Warszawie) antykrólewska konfederacja pod przywództwem prymasa Michała Radziejowskiego.

• (14 II) Konfederaci, dzięki wsparciu wojsk szwedzkich, pozbawiają Augusta tronu i ogłaszają bezkrólewie.

-(28 II) Jakub i Konstanty Sobiescy - konfederaci warszawscy - zostają porwani (spod Oławy) przez oddziały saskie i osadzeni w twierdzy Königstein.
-(2-14 II) Ponowne nieudane oblężenie Jasnej Góry przez siły szwedzkie.
-(20 V) Konfederacja generalna sandomierska (pod przywództwem Stanisława Denhoffa) popierająca Augusta.
-(2 VII) Elekcja Stanisława Leszczyńskiego.
-(30 VIII) Tomasz Działyński, w imieniu konfederacji sandomierskiej, zawiera sojusz zaczepno-obronny z Rosją w Narwie.

• Zgoda na wkroczenie wojsk rosyjskich do Rzeczypospolitej.

-(4 IX) Konfederaci sandomierscy zajmują Warszawę.
-(6 IX) Zdobycie Lwowa przez siły szwedzkie.
-(29 IX-2 X) Nieudane oblężenie Poznania przez wojska Augusta.
-(jesień) Wojska saskie palą i pustoszą Leszno (posiadłość Stanisława Leszczyńskiego).
-Ponowne przejęcie Warszawy przez wojska Karola XII.

1705

-(4 X) Koronacja Stanisława Leszczyńskiego w Warszawie.
-(X) Zjazd z carem Piotrem I w Tykocinie.
-(1 XI) August ustanawia Order Orła Białego.
-(XI) Rada grodzieńska.

• Potwierdzenie traktatu narewskiego z Rosją.

1706

-(13 II) Klęska armii saskiej pod Wschową.
-(1 IX) Szwedzi wkraczają do Saksonii.

• (24 IX) Traktat w Altranstädt.
  • August zrzeka się korony polskiej i zobowiązuje się do uwolnienia Jakuba i Konstantego Sobieskich.

-(29 X) Zwycięstwo wojsk sasko-rosyjsko-polskich pod Kaliszem nad Szwedami (i wspierającymi ich stronnikami Stanisława Leszczyńskiego).

1707

-August ratyfikuje (w Dreźnie) układ z Altranstädt.

1708

-Zakończenie modernizacji uzbrojenia armii polskiej.
-(28 XI) Zwycięstwo wojsk polsko-litewskich nad zwolennikami Stanisława Leszczyńskiego w bitwie pod Koniecpolem.

1709

-(8 VII) Klęska wojsk szwedzko-kozackich pod Połtawą.
-(26 VII) Zawarcie układu sojuszniczego z carem Piotrem I w Toruniu.
-(19 VIII) Manifest opatowski Stanisława Leszczyńskiego.

• Stanisław Leszczyński ogłasza gotowość do dyskusji nad przyszłością Rzeczypospolitej (a także do abdykacji).

-(19 VIII) August wycofuje się z umowy z Altranstädt, powraca do Rzeczypospolitej i nie przystępuje do rozmów ze Stanisławem Leszczyńskim.

• (VIII) Ucieczka Stanisława Leszczyńskiego.

-(jesień) Zjazd z Fryderykiem I i Piotrem I w Kwidzyniu.

• Nieudane zabiegi Fryderyka I o przejęcie polskiego Pomorza, Żmudzi i Kurlandii.

1710

-(4 II-16 IV) Walna Rada Warszawska.

• Zakończenie konfederacji sandomierskiej.
• August zostaje uznany za prawowitego króla.
• Udzielenie amnestii zwolennikom Stanisława Leszczyńskiego.
• Ratyfikacja pokoju Grzymułtowskiego z 1686 roku.

-(10 X) Matka Augusta, Anna Zofia dokonuje aktu konfirmacji (potwierdzenia aktu chrztu i wyznania luterańskiego) Fryderyka Augusta.

• Osłabienie pozycji międzynarodowej Augusta, wobec znacznego utrudnienia jego polityki dynastycznej.

1711

-Zjazd z carem Piotrem I w Jarosławiu.

1712

-August otrzymuje Order Św. Andrzeja Powołańca z rąk cara Piotra I.
-(5-19 IV) Obrady sejmu nadzwyczajnego w Warszawie.
-Synod ewangelicki w Toruniu.

• Powołana zostaje komisja do obrony interesów innowierców w sejmie.

-(jesień) Stanisław Leszczyński wraz z wojskami szwedzkimi generała Magnusa Stenbocka ląduje na Pomorzu.

• Duńczycy niszczą szwedzką flotę inwazyjną.

-(5 XII) Tajny układ ze Stanisławem Leszczyńskim w Ribnitz.

• Stanisław Leszczyński zrzeka się pretensji do tronu polskiego i wydaje oryginał aktu zrzeczenia się korony polskiej przez Augusta.
• August zwraca majątek rodziny Leszczyńskich.

1712-1713

-(31 XII-21 II) Sejm nadzwyczajny warszawski (zerwany).

1713

-August wprowadza wojska saskie do Rzeczypospolitej.
-Stanisław Leszczyński zrywa układ z Ribnitz (za namową Karola XII).
-Nieudana wyprawa Stanisława Leszczyńskiego z Tatarami na Ukrainę, w celu wywołania buntu przeciwko Augustowi (wobec wrogiej postawy Austrii i Rosji).

1714

-Odnowienie traktatu karłowickiego z Turcją.
-Uznanie tytułu królewskiego Augusta przez sułtana tureckiego Ahmeda III.
-Traktat o przyjaźni z królem Francji, Ludwikiem XIV.

1715

-(25 XI) Zawiązanie konfederacji (pod przywództwem Stanisława Ledóchowskiego) w Tarnogrodzie przeciwko okupacji saskiej.
-Traktat warszawski.

• Regulacja wzajemnych stosunków Rzeczypospolitej z Saksonią.

1716

-(8 IV) Zawiązanie konfederacji litewskiej (pod przywództwem Krzysztofa Sulistrowskiego, chorążego oszmiańskiego) w Wilnie przeciwko obecności wojsk saskich.
-Konfederaci odrzucają saską propozycję zawieszenia broni.
-(5 X) Zwycięstwo sił saskich nad konfederatami tarnogrodzkimi pod Kowalewem.
-Wydanie zakazu wznoszenia zborów protestanckich.

1717

-(1 II) Sejm niemy.

• Wojska rosyjskie narzucają rozejm między Augustem a konfederatami tarnogrodzkimi i wileńskimi.
• Zatwierdzenie zasad ustrojowych narzuconych przez cara Piotra I.
  • Potwierdzenie wolności szlacheckich (m.in. liberum veto).
  • Zakaz zawiązywania konfederacji.
  • Formalny zakaz utrzymywania korespondencji z obcymi dworami.
  • Ograniczenie liczebności wojsk Rzeczypospolitej (18000 żołnierzy z Koronie i 6000 na Litwie).
  • Zmniejszenie liczebności przybocznej gwardii saskiej Augusta (do 1200 żołnierzy).
  • Władza hetmanów zostaje ograniczona.

-(15 VIII) August organizuje (nieudany) zamach na życie Stanisława Leszczyńskiego.

1718

-(3 X-14 XI) Sejm w Grodnie.

• Oficjalny nakaz wycofania wojsk rosyjskich z terenów Rzeczypospolitej oraz zwrotu Inflant.

1719

-(5 I) August zawiera (w Wiedniu) antyrosyjski traktat sojuszniczy z Anglią i Austrią.
-Car Piotr I wycofuje swoje wojska z ziem Rzeczypospolitej.
-Początek oczynszowań we wsiach miasta Poznania.
-(17 XII) Utworzenie (na czas nieobecności) "rządu tymczasowego" w Saksonii na czele z Fryderykiem Augustem.

1719-1720

-(30 XII-22 II) Sejm w Warszawie (zerwany).

1720

-(17 II) Tajny traktat prusko-rosyjski w Poczdamie.

• Zagwarantowanie liberum veto i wolnej elekcji dla uniemożliwienia reform w Rzeczypospolitej.

-(16 VII) Zamieszki antyprotestanckie w Toruniu.

1721

-Powstaje pierwsza na ziemiach polskich loża masońska - Czerwone Bractwo (a Confrérie Rouge).
-(10 IX) Zakończenie III wojny północnej pokojem w Nystad.

1722

-(5 X-16 XI) Sejm w Warszawie (zerwany).

1724

-Kolejna nieudana próba zorganizowania zamachu na życie Stanisława Leszczyńskiego.
-(16 VII) Starcia protestantów z katolikami w Toruniu (tzw. Sprawa toruńska).

• Sprowokowani mieszczanie protestanccy niszczą kolegium jezuickie (profanując obrazy i księgi).
• (7 XII) Burmistrz Rösner i 9 mieszczan-protestantów zostają ścięci na rynku w Toruniu z rozkazu Augusta.

-(2 X-13 XI) Obrady sejmu warszawskiego.

1726

-(13 II) August nadaje synowi Fryderykowi Augustowi stanowisko pierwszego ministra saskiego Tajnego Gabinetu.
-(28 IX-9 XI) Obrady sejmu w Grodnie.

• Rozwiązanie piechoty wybranieckiej (zostaje zastąpiona regimentami łanowymi).

1727

-Układ z cesarzem (gwarantujący wolny handel między Śląskiem a Ukrainą).
-(5 IX) Śmierć Chrystiany Eberhardyny.

1729

-(22 VIII-27 VIII) Sejm nadzwyczajny w Grodnie (zerwany przed obiorem marszałka).

1730

-(2-14 X) Sejm nadzwyczajny grodzieński (zerwany przed obiorem marszałka).

1732

-(18 IX-2 X) Sejm nadzwyczajny w Warszawie (zerwany przed obiorem marszałka).
-(13 XII) Traktat trzech czarnych orłów (Traktat Karla Gustawa Löwenwolda).

• Prusy, Austria i Rosja decydują o niedopuszczeniu do przyszłej elekcji Stanisława Leszczyńskiego (poprzez wystawienie w czasie elekcji u granic Rzeczypospolitej kontyngentów wojskowych).
• Gwarancja nienaruszalności ustroju Rzeczypospolitej.

1733

-(26 I-2 II) Sejm nadzwyczajny w Warszawie (zerwany przed obiorem marszałka).
-(2 II) Śmierć Augusta II Mocnego w Warszawie.