zamki biskupie i zakonne

Babice | Bodzentyn | Człuchów | Drzewica | Gdańsk | Gniew | Golub-Dobrzyń | Kielce | Kwidzyn | Łagów | Malbork | Raciążek | Radzyń Chełmiński | Sławków | Toruń

Babice (zamek 'Lipowiec')

Babice, woj. małopolskie, pow. chrzanowski - zamek biskupów krakowskich
Zamek kamienny został zbudowany pod koniec XIII wieku przez biskupa krakowskiego Jana Muskatę w miejscu drewnianych umocnień z połowy XIII wieku (możliwe jednak, iż już pierwotnie wieża była murowana). Prawdopodobnie w tym miejscu już w okresie wczesnego średniowiecza istniało grodzisko, a następnie warownia stronników Konrada I mazowieckiego. Po zdobyciu założenia przez wojska wierne Bolesławowi V Wstydliwemu, książę przekazał te ziemie biskupowi krakowskiemu, Janowi Prandocie. W roku 1430 biskup Zbigniew Oleśnicki nakazał przebudowę zamku: z niepozornej strażnicy stał się silnym gotyckim zamkiem zbudowanym na planie wieloboku, otoczonym wysokimi murami i fosą. Wieża została podwyższona, a zamek przystosowano do użycia broni palnej. Upadek i degradacja zamku nastąpiły w wieku XVII: w sierpniu 1629 roku wybuchł pożar, który strawił większość elementów drewnianych na przedzamczu, a latem roku 1657 kolejny pożar wznieciły wycofujące się z zamku oddziały szwedzkie (okupujące Lipowiec od roku 1655). W latach późniejszych podejmowano próby odnowienia zamku (w stylu barokowym), jednakże prace remontowe miały bardzo ograniczony zakres. 17 sierpnia 1683 roku na zamku gościł król Jan III Sobieski, który zatrzymał się tutaj na odpoczynek w drodze na Wiedeń.
widok ogólny zamku i Wzgórza Zamkowego
▲ widok ogólny zamku i Wzgórza Zamkowego
widok ogólny zamku
▲ widok ogólny zamku
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony podzamcza
▲ widok od strony podzamcza
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
korytarz
▲ korytarz
korytarz
▲ korytarz
widok z wozowni w kierunku dziedzińca
▲ widok z wozowni w kierunku dziedzińca
cela więzienna
▲ cela więzienna
tablica pamiątkowa poświęcona wizycie Jana III Sobieskiego
▲ tablica pamiątkowa poświęcona wizycie na zamku króla Jana III Sobieskiego w 1683 roku

Bodzentyn

Bodzentyn, woj. świętokrzyskie, pow. kielecki - zamek biskupów krakowskich
Murowany zamek wzniósł w II połowie XIV wieku biskup krakowski Florian z Mokrska w miejscu istniejącej od kilkudziesięciu lat drewnianej rezydencji biskupa Bodzanty. Obiekt włączony został w obręb fortyfikacji miejskich Bodzentyna. Składał się z czworobocznej wieży zlokalizowanej w narożniku północno-zachodnim oraz przylegającego do niej budynku mieszkalnego. W roku 1410 w zamku bodzentyńskim zatrzymał się król Władysław II Jagiełło, podążający na pielgrzymkę na Święty Krzyż, przed wyruszeniem na wojnę z Zakonem Krzyżackim. Wkrótce po tym, w roku 1413, obiekt został częściowo uszkodzony przez pożar. Z inicjatywy biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, zamek został wówczas odbudowany i rozbudowany o północne skrzydło mieszkalne. Pod koniec wieku XV kardynał Fryderyk Jagiellończyk wzniósł wschodnie reprezentacyjne skrzydło mieszkalne. Kolejni biskupi krakowscy rozbudowywali obiekt: w II połowie XVI wieku nastąpiła przebudowa w stylu renesansowym, w I połowie XVII wieku wzniesiono skrzydło południowe oraz budynek bramny, pod koniec wieku XVII dokonano przebudowy w stylu barokowym. Wraz ze wzrostem znaczenia pobliskiej rezydencji biskupiej w Kielcach, zamek bodzentyński tracił na znaczeniu. Ostatecznie został opuszczony już na początku XIX wieku i zaczął popadać w ruinę. Obecnie zamek w Bodzentynie zabezpieczony jest w formie trwałej ruiny.
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
ściana wschodnia
▲ ściana wschodnia

Człuchów

Człuchów, woj. pomorskie, miasto powiatowe - zamek krzyżacki (komturski)
Zamek wzniesiono w połowie XIV wieku na przesmyku między dwoma jeziorami, z przeznaczeniem na siedzibę komtura. Bardzo rozbudowany obiekt składał się z czterech części: zamku wysokiego (zbudowanego a planie kwadratu) oraz trzech przedzamczy, które połączone były ze sobą za pomocą mostów przerzuconych nad fosami. Fundamenty i przyziemie wzniesiono z kamienia (granitu), natomiast podstawowym budulcem była cegła. Warownia była bardzo obszerna, posiadała aż 11 bram i 9 baszt, co czyniło ją drugim (po Malborku) pod względem wielkości zamkiem krzyżackim. W trakcie polsko-krzyżackich wojen z I połowy XV wieku, zamek pozostawał niezdobyty, zarówno z uwagi na swoje walory obronne, jak również na fakt, iż teren Pomorza Gdańskiego nie był głównym celem operacyjnym wojsk królewskich. Zmianę właściciela obiektu przyniósł dopiero wybuch wojny trzynastoletniej i zdobycie zamku przez powstańców pruskich w roku 1454. W czasie działań wojennych warownia kilkukrotnie była atakowana (bezskutecznie) przez zaciężne siły krzyżackie. Udało się to dopiero w roku 1466 oddziałom księcia pomorskiego Eryka II Lienzera, który jednak wkrótce ustąpił zamek królowi polskiemu. Na mocy traktatu pokojowego z roku 1466 cały teren Pomorza Gdańskiego włączony został do Królestwa Polskiego, a zamek człuchowski stał się siedzibą królewskiego starosty. Obiekt był kilkukrotnie bezskutecznie oblegany w trakcie kolejnych wojen, m.in. w roku 1520, 1563, czy 1627. Dopiero w czasach Potopu, w roku 1655, warownia w Człuchowie została zajęta przez oddziały szwedzkie. W późniejszych latach zamek utracił swoje znaczenie militarne i stopniowo popadał w ruinę. Niemal całkowity kres istnienia założenia zamkowego nastąpił na przełomie XVIII i XIX wieku, kiedy to z inicjatywy władz pruskich, obiekt został rozebrany. Jedyną pozostałością gotyckiego zamku krzyżackiego jest wieża zamku wysokiego oraz fragmenty murów. Budynek przylegający do wieży to neogotycki kościół ewangelicki wzniesiony w latach 1826-28 na miejscu dawnej kaplicy zamkowej.
widok od strony północno-wschodniej
▲ widok od strony północno-wschodniej
pozostałości murów przedzamcza wschodniego
▲ pozostałości murów przedzamcza wschodniego
pozostałości murów przedzamcza wschodniego
▲ pozostałości murów przedzamcza wschodniego

Drzewica

Drzewica, woj. łódzkie, pow. opoczyński - zamek arcybiskupów gnieźnieńskich
Zamek wzniesiony został w latach 1527-1535 z inicjatywy arcybiskupa gnieźnieńskiego Macieja Drzewickiego. Warownię zbudowano na planie prostokąta z czworobocznymi wieżami w narożach i wewnętrznym dziedzińcem. Brama wjazdowa znajduje się w jednej z wież (północno-wschodniej), do której prowadził most zwodzony. Dwupiętrowy budynek mieszkalny zajmował całe zachodnie skrzydło. Od wschodu znajdował się dwupiętrowy budynek przeznaczony dla służby z ozdobnym ceglanym szczytem (zamieniono w późniejszym czasie na kaplicę). Całość założenia otaczała z trzech stron fosa a od północy rzeka Drzewiczka. Co ciekawe, zamek drzewicki zbudowano zasadniczo w stylu gotyckim, pomimo, iż w XVI wieku dominował już styl renesansowy. Nigdy później nie przechodził większych przebudów czy modyfikacji. W roku 1814 zamek spłonął. Po tym czasie nie był już użytkowany ani odbudowywany.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
wieża południowo-zachodnia
▲ wieża południowo-zachodnia

Gdańsk

Gdańsk, woj. pomorskie, miasto wojewódzkie – zamek krzyżacki (komturski)
Murowany (gotycki) zamek krzyżacki w Gdańsku powstał wkrótce po roku 1343, kiedy to król Kazimierz III Wielki zawarł w Kaliszu pokój wieczysty z Zakonem i usankcjonował krzyżacką obecność na terenie Pomorza Gdańskiego. Nowy obiekt powstał w miejscu istniejącej wcześniej drewnianej warowni książąt wschodniopomorskich z nielicznymi tylko obiektami murowanymi (m.in. wieżą, o której wspomina Kronika Wielkopolska przy opisie wydarzeń z roku 1272). Nowy zamek wzniesiony został na planie kwadratu z wieżami na narożach. Z uwagi na brak szczegółowych informacji źródłowych czy ikonograficznych, nie jest znany wygląd tej warowni. Z dokumentów lustracji zamku wiadomo, iż był to obiekt dobrze wyposażony i silny militarnie. Kres istnienia zamku miał miejsce w roku 1454: Gdańsk przystąpił wówczas do antykrzyżackiego Związku Pruskiego i mieszczanie gdańscy zażądali od Krzyżaków wydania warowni. Wkrótce po przejęciu obiektu z rąk administracji krzyżackiej, gdańszczanie przystąpili do jego rozbiórki, przede wszystkim ze względów ekonomicznych (zamek gwarantował pełną kontrolę portu i ruchu statków na rzece - każdoczesny jego posiadacz mógł wpływać na politykę handlową miasta). Do dnia dzisiejszego zachowały się bardzo skromne pozostałości zamku - fragment zewnętrznego muru obronnego, a także znajdująca się w pobliżu Baszta Łabędź. Baszta nie jest jednak oryginalnym elementem dawnej warowni - została ona odbudowana po roku 1454 na fundamencie zamkowej Baszty Rybackiej i podwyższona o jedną kondygnację, wchodząc w skład nowych miejskich obwarowań.
mur zamkowy
▲ mur zamkowy
mur zamkowy
▲ mur zamkowy
mur zamkowy
▲ mur zamkowy
'Baszta Łabędź' wzniesiona na fundamentach zamkowej 'Baszty Rybackiej'
Baszta Łabędź wzniesiona na fundamentach zamkowej Baszty Rybackiej

Gniew

Gniew, woj. pomorskie, powiat tczewski - zamek krzyżacki (komturski)
Budowę zamku rozpoczęto w roku 1283. Początkowo wzniesiono mur zewnętrzny na planie kwadratu, w którego trzech narożach wbudowano kwadratowe wieżyczki. W czwartym narożniku - północno-wschodnim - ulokowano wysoki stołp. Wzniesione zostały dwa skrzydła mieszkalne: północne i południowe. W I połowie XIV wieku podwyższono mury i narożne wieże, a także wzniesiono skrzydła wschodnie i zachodnie, zamykające dziedziniec. W późniejszym etapie zabudowania podwyższono, a od strony południowej założono przedzamcze, ubezpieczane przez fortyfikacje z basztami i dwie wieże bramne. Zamek gniewski był najpotężniejszą twierdzą krzyżacką na lewym brzegu Wisły, lecz pomimo tego został zajęty (bez walki) przez wojska polskie w roku 1410. Na mocy pokoju toruńskiego w roku następnym powrócił w ręce krzyżackie. W czasie tzw. Wojny Trzynastoletniej warownia kilkakrotnie była oblegana przez powstańców pruskich i wojska Kazimierza IV Jagiellończyka. Dopiero jednak oblężenie prowadzone przez Piotra Dunina od 27 lipca 1463 roku do 1 stycznia 1464 zakończyło się powodzeniem - zamek został zdobyty i nigdy już nie powrócił pod zarząd Krzyżaków, stając się siedzibą starostwa. W roku 1626 gniewską twierdzę zdobyły wojska szwedzkie, a podjęta 1 października tegoż roku próba odbicia zakończyła się porażką wojsk Zygmunta III Wazy. Dopiero ofensywa hetmana Stanisława Koniecpolskiego z lipca 1627 przywróciła zamek gniewski w ręce polskie. W czasie Potopu Szwedzkiego twierdza bardzo ucierpiała. Po zajęciu Gniewa przez Prusy w roku 1772 zamek pełnił wiele ról: był magazynem wojskowym, spichlerzem, a ostatecznie więzieniem. W tych też czasach zburzono wieżę główną, zastępując ją wieżą podobną do innych wież narożnych, usunięto sklepienia, tynki - wnętrze zamku zatraciło swój gotycki charakter. Obecny wygląd zamek gniewski zawdzięcza rekonstrukcji prowadzonej w kilku etapach od roku 1968 po dziś.
skrzydło wschodnie
▲ skrzydło wschodnie
fragment skrzydła wschodniego
▲ fragment skrzydła wschodniego
skrzydło południowe
▲ skrzydło południowe
dziedziniec
▲ dziedziniec

Golub (obecnie: Golub-Dobrzyń)

Golub-Dobrzyń, woj. kujawsko-pomorskie, miasto powiatowe – zamek krzyżacki (komturski)
Początki murowanego założenia w Golubiu przypadają na początek wieku XIV. Pierwotnie w tym miejscu znajdował się drewniany gród, pozostający w posiadaniu biskupstwa włocławskiego, jednak na skutek wymiany ziemie te przypadły Krzyżakom. W pierwszej fazie wzniesiono skrzydła południowe i zachodnie oraz muru obwodowego na planie zbliżonym do kwadratu. W kolejnej fazie (po roku 1330) zamek uzyskał swą zasadniczą formę. Planowano również wzniesienie wieży głównej, jednak inwestycja ta nie została nigdy ukończona. Ten gotycki obiekt kilkukrotnie okazał swoją wartość podczas wojen pomiędzy Zakonem i Władysławem Łokietkiem w latach 1329-33. W latach Wielkiej Wojny (1409-11), zamek dwukrotnie zdobyły wojska polskie, jednak na skutek ustaleń pokojowych, powrócił w ręce krzyżackie. W roku 1422 wybuchła kolejna wojna polsko-krzyżacka, której zamek golubski był głównym tłem. Wojna owa zyskała miano wojny golubskiej. Wojska Władysława Jagiełły wdarły się do Państwa Zakonnego, zajęły miasto Golub i po dwukrotnym szturmie, również zamek. Ponownie na skutek postanowień układu pokojowego, warownia powróciła do rąk Krzyżaków. Dopiero w roku 1466, po zakończeniu wojny trzynastoletniej, podczas której warownia golubska kilkukrotnie zmieniała właściciela, ostatecznie włączona została do Korony Polskiej. W roku 1511 obiekt został wyremontowany na polecenie króla Zygmunta I, jednak najważniejsza przebudowa nastąpiła dopiero w I poł. XVII wieku, kiedy starostwo golubskie otrzymała siostra króla Zygmunta III Wazy, Anna. Wazówna wprowadziła do surowego gotyckiego obiektu szereg elementów późnorenesansowych. Co ciekawe, starostwo golubskie (i zamek) dzierżone było przez kobiety związane z królewskim dworem. Po śmierci Anny Wazówny w roku 1625, otrzymała je Konstancja Habsburżanka, żona Zygmunta III Wazy. Po śmierci Katarzyny (1631), dobra przejęła (1632) królewna Anna Katarzyna Konstancja Wazówna, córka Zygmunta i Katarzyny. W latach 1638-44 zamkiem władała już Cecylia Renata Habsburżanka, żona króla Władysława IV Wazy. W późniejszym okresie założenie wielokrotnie zmieniało właścicieli, jednak nie realizowali oni większych inwestycji budowlanych, dlatego też zachowało swoją gotycko-renesansową formę.
skrzydło zachodnie
▲ skrzydło zachodnie
skrzydło zachodnie
▲ skrzydło zachodnie
dawna kaplica zamkowa
▲ dawna kaplica zamkowa
nisza, w której miało znajdować się łoże Anny Wazówny
▲ nisza, w której miało znajdować się łoże Anny Wazówny

Kielce

Kielce, woj. świętokrzyskie, miasto wojewódzkie - zamek biskupów krakowskich
Barokowy zamek-pałac biskupów krakowskich powstał w latach 1637-1641 z inicjatywy biskupa Jakuba Zadzika, w miejscu dworu biskupa Piotra Tomickiego z XVI wieku. W tym samym miejscu dworek biskupów krakowskich (drewniany) istniał już od czasów średniowiecznych - wiadomo, iż książę Konrad I mazowiecki najechał Kielce w roku 1244 i spalił zabudowania biskupie. Nowa rezydencja biskupia, w przeciwieństwie do większości zamków polskich, przetrwała "potop szwedzki" w dobrym stanie. W I połowie XVIII wieku rezydencja została rozbudowana o boczne skrzydło południowe przez biskupa Felicjana Konstantego Szaniawskiego, natomiast jego następca - Jan Aleksander Lipski - dobudował boczne skrzydło północne. W roku 1789, na mocy ustawy "Sejmu Czteroletniego" kieleckie dobra biskupów krakowskich zostały przejęte przez administrację królewską, za odszkodowaniem na rzecz biskupa krakowskiego (w kwocie 100 000 złotych polskich rocznie). Po roku 1815, kiedy to Kielce zostały poddane władzy rosyjskiej, zamek przeszedł serię przebudów, które zniekształciły jego pierwotną barokową stylistykę: zburzona została główna brama, wieże utraciły hełmy, usunięto część zdobień z fasady, przebudowano wnętrza. W roku 1914 w obiekcie mieścił się sztab legionowy Józefa Piłsudskiego. Obecny swój kształt zamek zawdzięcza renowacji i przebudowie z lat 20. XX wieku oraz przebudowom powojennym, które w zasadzie przywróciły stan z końca XVIII wieku. W zamku od roku 1971 ma siedzibę Muzeum Narodowe w Kielcach.
ściana zachodnia
▲ ściana zachodnia
ściana zachodnia
▲ ściana zachodnia
baszta narożna
▲ baszta narożna
fragment plafonu w pokoju senatorskim
▲ Władysław IV Waza przyjmuje posłów szwedzkich w obozie pod Kwidzynem - fragment plafonu w pokoju senatorskim autorstwa Tomasza Dolabelli

Kwidzyn

Kwidzyn, woj. pomorskie, miasto powiatowe - zamek kapituły pomezańskiej
Gotycki zamek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie został zbudowany na przełomie XIII i XIV wieku. Obiekt wzorowany był na warowniach krzyżackich z Gniewu czy Radzynia Chełmińskiego. Czworoboczne założenie z wewnętrznym dziedzińcem oraz narożnymi wieżyczkami ukształtowano ostatecznie w latach 1340-50. W tym samym czasie (1355) zakończono budowę katedry, którą połączono z zamkiem. W latach 80. XIV wieku wybudowano od zachodu gdanisko (wieżę ustępową), do którego prowadzi wsparty na arkadach, kryty ganek o długości 54 m. Od strony północy wzniesiono wieżę studzienną, również połączoną z zamkiem gankiem o długości 18 m. Zamek został zdobyty przez oddziały króla Władysława II Jagiełły wracającego z nieudanego oblężenia Malborka (19 września 1410), jednak wkrótce (1411) obiekt powrócił do Państwa Zakonnego wskutek zawartego układu pokojowego. W 1460 roku w toku działań wojennych warownię zdobył polski burgrabia, Andrzej Puszkarz ze Świecia. Kolejne najazdy i zniszczenia przyniosły lata 1478 (Wojna Popia) oraz 1520. Do roku 1551 zamek był siedzibą biskupów pomezańskich, a następnie został przejęty przez urzędników księcia Albrechta Hohenzollerna i pozostał w rękach administracji pruskiej aż do wieku XIX.
północna fasada zamku i wieża studzienna
▲ północna fasada zamku i wieża studzienna
dziedziniec
▲ dziedziniec
gdanisko i ganek
▲ gdanisko i ganek
ganek prowadzący do gdaniska
▲ ganek prowadzący do gdaniska
dormitorium
▲ dormitorium
piwnica
▲ piwnica

Łagów

Łagów, woj. lubuskie, pow. świebodziński - zamek joannitów (komturski)
Murowany zamek w Łagowie został wzniesiony niedługo po roku 1350 przez zakon joannitów, prawdopodobnie w miejscu istniejącej już w XIII wieku drewnianej warowni (niektórzy badacze wskazują, iż poprzednia warownia znajdowała się w innym miejscu, na Sokolej Górze). Od końca XIV wieku zamek stanowił siedzibę komandora (komtura) joannitów. Pierwszymi zabudowaniami zamkowymi były dwukondygnacyjny dom mieszkalny usytuowany w zachodniej części dziedzińca oraz 20-metrowa wieża wzniesiona na planie kwadratu (na wysokości 17 metrów wieża przechodziła w kształt cylindryczny), osłaniająca bramę wjazdową we wschodniej ścianie. W XVI wieku wzniesiona została wieża bramna, natomiast wieża główna została podwyższona (do wysokości 35 metrów). W latach późniejszych XVI wieku powstało północne skrzydło, natomiast w II poł. XVII wieku wzniesiono budynek po stronie południowej. Obecnie zamek wykorzystywany jest jako luksusowy hotel. Wnętrza i zabudowania utrzymane są w stylu barokowym, za wyjątkiem gotyckiej wieży głównej i wieży bramnej.
brama wjazdowa i gotycka wieża
▲ brama wjazdowa i gotycka wieża
brama wjazdowa i gotycka wieża
▲ brama wjazdowa i gotycka wieża
gotyckie sklepienie w klatce schodowej na wieży
▲ gotyckie sklepienie w klatce schodowej na wieży

Malbork

Malbork, woj. pomorskie, miasto powiatowe - zamek krzyżacki (wielkich mistrzów)
Początki zamku datowane są na lata 1278-81, kiedy to powstały pierwsze zabudowania, m.in. północne skrzydło domu konwentualnego. Ok. 1300 roku wzniesiono zachodnie skrzydło, a także wieżę ustępową (gdanisko). W tym też czasie powstało przedzamcze gospodarczo-mieszkalne. Całość otoczona murem obwodowym i fosą. 14 września 1309 roku wielki mistrz Siegfried von Feuchtwangen przeniósł swą siedzibę z Wenecji do Malborka. Ta zmiana roli warowni malborskiej spowodowała potrzebę znaczącej jej rozbudowy. Powiększono ją początkowo o skrzydło południowe, a następnie wschodnie, lokując w nich dormitoria (sypialnie) dla zakonników, kapitularz i refektarz konwentu. Dokonano też rozbudowy kościoła zamkowego Najświętszej Marii Panny: powstała wówczas kaplica Św. Anny przeznaczona na miejsce pochówku wielkich mistrzów. Większość tych inwestycji zrealizowano w latach 30. XIV wieku. Zamek malborski cały też czas zwiększał swoje walory obronne. W roku 1410, w czasie tzw. Wielkiej Wojny z koalicją polsko-litewską oparł się długotrwałemu oblężeniu (25 VII-19 IX) wojsk Władysława Jagiełły. Ponowne nieudane oblężenie nastąpiło w roku 1454 w czasie tzw. Wojny Trzynastoletniej. Zamek dostał się w ręce polskie w czerwcu 1457 roku. Wówczas to został wykupiony przez króla Kazimierza IV Jagiellończyka (wraz z zamkiem w Tczewie i Iławie) od dowódcy zaciężnych wojsk krzyżackich, Czecha Oldrzycha Czerwonki za cenę 190 tysięcy florenów. Od tamtego czasu, aż do I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 roku, pełnił rolę rezydencji królów polskich. W późniejszych latach założenie malborskie nie było znacząco przebudowywane. Zniszczenia przyniosły konflikty ze Szwecją w XVII wieku, a następnie działalność zaborcy pruskiego (wyburzono gotyckie sklepienia, Wielki Refektarz przeznaczono na ujeżdżalnię koni, w Pałacu Wielkich Mistrzów ulokowano fabrykę tkanin i mieszkania dla robotników, dokonano rozbiórki bram i murów). Rekonstrukcję przeprowadzono w latach 1882-1931, jednak jej efekty nie były długotrwałe: zamek bardzo ucierpiał w czasie działań wojennych w roku 1945. Obecny kształt zamek malborski zawdzięcza powojennej odbudowie, rozpoczętej po roku 1961. Obiekt został wpisany w roku 1997 na Listę światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO. Jest to największy na świecie gotycki zamek ceglany.
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
zamek wysoki
▲ zamek wysoki
ściana wschodnia
▲ ściana wschodnia
dziedziniec zamku średniego
▲ dziedziniec zamku średniego
dziedziniec zamku wysokiego
▲ dziedziniec zamku wysokiego
kominek z fryzem przedstawiającym walki krzyżaków z poganami
▲ kominek z fryzem przedstawiającym walki krzyżaków z poganami (w refektarzu konwentu w zamku wysokim)
refektarz zimowy w Pałacu Wielkich Mistrzów
▲ refektarz zimowy w Pałacu Wielkich Mistrzów
kuchnia konwentu w zamku wysokim
▲ kuchnia konwentu w zamku wysokim

Raciążek

Raciążek, woj. kujawsko-pomorskie, pow. aleksandrowski – zamek biskupów włocławskich
Pierwszy drewniano-ziemny obiekt warowny powstał już w połowie wieku XIII, prawdopodobnie już w roku 1262, kiedy to biskup włocławski Wolimir uzyskał od papieża Urbana IV zgodę na budowę grodu (bez uzyskania stosownego zezwolenia księcia Kazimierza I Konradowica). Wkrótce warownia została tymczasowo zajęta przez oddziały książęce - zrabowano wówczas skarbiec biskupi. Latem roku 1304 zamek ten został zdobyty przez księcia dobrzyńskiego Siemowita, jednak wkrótce książęta inowrocławscy - Leszek, Przemysł i Kazimierz - odbili go z rąk najeźdźcy. W toku wojen pomiędzy Władysławem Łokietkiem i Krzyżakami, warownia dwukrotnie była zdobywana przez wojska zakonne: w roku 1329 i 1330. Drugi z najazdów okazał się dla zamku szczególnie dotkliwy - jak poinformował kronikarz Jan Długosz, [...] przez poczynione zewsząd wyłomy mistrz z wojskiem wpadł do zamku Raciążka, i wielką ilość pieniędzy, oręża, bogactw i rozmaitych sprzętów zabrał w zdobyczy; niemały także gmin ludzi, tak szlachty jak i pospólstwa zagarnął w niewolę. Wkrótce po zniszczeniu grodu, nowy murowany (gotycki) zamek wzniósł biskup włocławski, Maciej z Gołańczy. Miało to miejsce przed rokiem 1364. Obiekt wkrótce został rozbudowany – powstały m.in. mury obwodowe wokół krawędzi wzniesienia, na którym zlokalizowano zamek, a za czasów biskupa Jana Karnkowskiego (sekretarza króla Zygmunta I Starego) przy południowej krawędzi wzgórza dobudowano 10-metrową wieżę. Losy warowni są dość trudne w określeniu, z uwagi na wielość miejscowości o nazwie Raciąż, Raciążek. Być może to właśnie na tym zamku trwały pokojowe negocjacje polsko-krzyżackie w roku 1404, w których osobisty udział brał król Władysław Jagiełło (większość badaczy wskazuje jednak na Raciąż na Mazowszu). Po roku 1466, kiedy to Raciążek utracił swoje znaczenie strategiczne (zniesiona została granica polsko-krzyżacka), zamek został stopniowo przebudowywany przez biskupów włocławskich z obronnej warowni w wygodną rezydencję. W I połowie wieku XVIII biskup Krzysztof Antoni Szembek przebudował zamek w rezydencjonalny pałac w stylu włoskim. W późniejszych latach obiekt uległ degradacji, a w czasach zaborów, decyzją władz pruskich, został niemal całkowicie rozebrany. Obecnie jest to trwała ruina.
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
ruiny zamku
▲ ruiny zamku
ruiny zamku
▲ ruiny zamku
ruiny zamku
▲ ruiny zamku

Radzyń Chełmiński

Radzyń Chełmiński, woj. kujawsko-pomorskie, pow. grudziądzki – zamek krzyżacki (komturski)
Pierwszy murowany zamek wzniesiono w latach 1270-85, w miejscu, w którym uprzednio funkcjonowała warownia drewniano-ziemna z roku 1234 (jeszcze wcześniej w Radzyniu znajdowało się grodzisko słowiańskie, a następnie fortalicjum książąt mazowieckich). Jeszcze w trakcie prac budowlanych, w roku 1278 twierdza została tymczasowo zdobyta przez Prusów, co prawdopodobnie uzmysłowiło władzom Zakonu Krzyżackiego, iż budowane założenie może okazać się niedostateczne dla utrzymania przewagi militarnej nad plemionami pruskimi. Stąd też w na początku wieku XIV obiekt został rozbudowany i otrzymał swoją ostateczną formę. Gotycka warownia została wzniesiona na planie kwadratu z wieżami w narożach oraz dodatkową najwyższą ośmioboczną wieżą ostatecznej obrony w północno-zachodnim narożniku. Obiekt wykazywał duże podobieństwo z zamkiem w Gniewie, stąd też niektórzy badacze są przekonani, iż obydwa zamki projektował ten sam architekt. Bramę wjazdową ulokowano od strony południowej. Zamek w Radzyniu Chełmińskim był jedną z najpotężniejszych twierdz na południu Państwa Zakonnego. Swoją przydatność militarną udowodnił już w roku 1330, kiedy to oddziały polskie, węgierskie i litewskie prowadzone przez Władysława Łokietka najechały na ziemię chełmińską. Król Polski przez kilka tygodni złupił oraz spalił całą ziemię chełmińską z wyjątkiem twierdz, z których żadnej nie mógł zająć, chociaż niektóre szturmował wszystkimi siłami. Zdobycie zamku powiodło się dopiero oddziałom wracającym z nieudanego oblężenia Malborka - miało to miejsce 21 września 1410 roku. Już wkrótce jednak (1411) obiekt (i cała ziemia chełmińska) powrócił w ręce krzyżackie wskutek zawartego układu pokojowego. W roku 1466, na mocy kolejnego układu polsko-krzyżackiego, Radzyń Chełmiński przyłączony został do Królestwa Polskiego jako część Prus Królewskich. Obiekt został poważnie uszkodzony w toku działań wojennych z lat 1626-29 (wojna ze Szwecją). W późniejszym okresie utracił swoje walory militarne i został opuszczony. Stan techniczny warowni był już tak zły, że pod koniec wieku XVIII władze pruskie rozpoczęły jego rozbiórkę, by z pozyskanych cegieł wznosić twierdzę w pobliskim Grudziądzu. Zabezpieczanie zamku w formie trwałej ruiny rozpoczęto w połowie wieku XIX i trwa do dziś.
fasada południowa
▲ fasada południowa
fasada południowa
▲ fasada południowa
narożnik południowo-zachodni
▲ narożnik południowo-zachodni
fundament wieży ostatecznej obrony
▲ fundament wieży ostatecznej obrony
piwnica
▲ piwnica
uskokowy portal kaplicy zamkowej
▲ uskokowy portal kaplicy zamkowej
ganek strzelniczy na koronie południowego muru
▲ ganek strzelniczy na koronie południowego muru
wieża w południowo wschodnim narożniku
▲ wieża w południowo wschodnim narożniku (widoczne żelbetowe zadaszenie kaplicy)

Sławków

Sławków, woj. śląskie, powiat będziński - zamek biskupów krakowskich
Budowę zamku rozpoczął w latach 1280-83 biskup krakowski Paweł z Przemankowa. Od początku swego istnienia była to budowla kamienna (ze skał dolomitowych) z murami obwodowymi w kształcie czworoboku i co najmniej dwiema basztami. W roku 1289 biskup Paweł z Przemankowa opowiedział się przeciwko księciu Henrykowi IV Prawemu, który za karę uwięził biskupa i zajął zamek. Wydarzenie to stanowi pierwszą zachowaną wzmiankę źródłową na temat warowni sławkowskiej. Na początku wieku XIV zamek został rozbudowany przez biskupa krakowskiego Jana Muskatę: został otoczony wałem ziemnym z budynkiem bramnym i fosą. Wkrótce jednak (1309) zamek został zajęty przez Władysława Łokietka i prawdopodobnie pozostawał w jego rękach aż do śmierci biskupa Jana (1320). W roku 1327 zamek został zdobyty przez oddziały czeskie Jana Luksemburskiego, który wkroczył do Małopolski w nadziei zdobycia Krakowa i rozgromienia Władysława Łokietka. Czesi wkrótce wycofali się, wobec zagrożenia ze strony węgierskiej. Obiekt podupadł w połowie XV wieku, zapewne wskutek niszczycielskich najazdów husytów. Zamku nie nigdy odbudowano, a w latach następnych zasypano jego pozostałości wałami ziemnymi, które miały chronić miasto przed skutkami ataków artyleryjskich. Istniejące dziś relikty założenia odkryte zostały podczas prac archeologicznych w latach 80. XX wieku.
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
widok ogólny zamku
▲ widok ogólny zamku
widok ogólny zamku
▲ widok ogólny zamku
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
pozostałości zamku
▲ pozostałości zamku
pozostałości zamku
▲ pozostałości zamku
relikty budynku bramnego
▲ relikty budynku bramnego

Toruń

Toruń, woj. kujawsko-pomorskie, miasto wojewódzkie - zamek krzyżacki (komturski)
Zamek powstał w II połowie XIII wieku. Była to pierwsza warownia krzyżacka w ziemi chełmińskiej. Powstała na miejscu słowiańskiej osady grodowej Postolsk. Warownię wzniesiono na planie podkowy, co dla obiektów krzyżackich jest formą nietypową (dopiero w późniejszych latach ukształtował się charakterystyczny sposób wznoszenia zamków na planie regularnego czworoboku). Prawdopodobnie najstarszym elementem umocnień był mur kamienny z głazów narzutowych (częściowo zachowany do dziś). Pod koniec XIII wieku wzniesiono ceglany mur obwodowy i główny budynek mieszkalny przylegający do murów od południa, a następnie zbudowano krużganki. Na początku XIV wieku zamek został rozbudowany: powstała wówczas wolnostojąca ośmioboczna wieża o średnicy około 10 metrów oraz baszta ustępowa (tzw. gdanisko albo dansker), sięgająca ok. 32 metry poza obwód murów, do której prowadził arkadowy kryty ganek. Po przegranej przez Zakon bitwie grunwaldzkiej, Toruń wraz z zamkiem, poddał się pod władzę króla polskiego. Władysław Jagiełło osobiście przebywał w mieście i na zamku we wrześniu 1410. Na mocy układu pokojowego z roku 1411, toruńska twierdza powróciła w ręce krzyżackie. Zamek uległ znacznemu uszkodzeniu w roku 1420 z powodu pożaru. Dnia 6 lutego 1454 zamek został zdobyty przez mieszczan toruńskich i częściowo spalony. Wkrótce potem większość murów rozebrano, pozostawiając – symbolicznie – basztę ustępową i prowadzący do niej ganek, a także wybrane budynki (m.in. szpital i młyny). W późniejszym okresie na terenie dawnego zamku krzyżackiego powstało wysypisko śmieci. Dzięki temu ruiny pozostały w zasadzie nienaruszone do lat 50. XX wieku, kiedy to przeprowadzono pierwsze prace archeologiczne. W latach następnych zakonserwowano pozostałości zamku krzyżackiego w formie trwałej ruiny.
widok ogólny
▲ widok ogólny
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
dziedziniec
▲ dziedziniec
pozostałości murów zamku wysokiego
▲ pozostałości murów zamku wysokiego
gdanisko (wieża ustępowa) z gankiem
▲ gdanisko (wieża ustępowa) z gankiem
gdanisko
▲ gdanisko
brama zamkowa
▲ brama zamkowa
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część niekomercyjnego portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoŻegluga śródlądowa
do góry