księstwo bytomsko-kozielsko-toszeckie

Bytom | Kędzierzyn-Koźle | Toszek | Siewierz | Gliwice | Świerklaniec | Chudów | Ruda Śląska-Kochłowice | Pniów | Zabrze-Mikulczyce | Tarnowskie Góry-Stare Tarnowice | Żernica | Wojkowice Kościelne

Bytom

Bytom, woj. śląskie, miasto powiatowe
W źródłach pisanych nazwa Bytomia (jako Bitom) pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie z 1123 roku, chociaż sam gród był znacznie starszy (istniał już w XI wieku). Po śmierci Bolesława III Krzywoustego w roku 1138 i podziale dzielnicowym Polski, Bytom pozostawał w granicach dzielnicy senioralnej (ziemi krakowskiej). Już w połowie XII wieku był siedzibą kasztelanii. Od tego czasu (1179/80) w granicach księstwa raciborskiego Mieszka I Laskonogiego. W latach 1201-84 w księstwie opolsko-raciborskim. Książę Władysław I opolski lokuje miasto na prawie magdeburskim w roku 1254. Stolicą (obok Koźla) odrębnego księstwa staje się w roku 1284, kiedy to synowie Władysława I opolskiego dzielą pomiędzy siebie władztwo: pierwszym księciem bytomsko-kozielskim zostaje Kazimierz I. Bytom (i Koźle) pozostaje stolicą odrębnego piastowskiego księstwa do roku 1355, kiedy to zmarł ostatni męski przedstawiciel piastowskiej linii bytomsko-kozielskiej - książę Bolesław. W następnych latach toczy się spór o schedę po zmarłym księciu. Ostatecznie księstwo (i samo miasto) zostało podzielone pomiędzy Piastów cieszyńskich i oleśnickich. W roku 1459 książę Wacław I cieszyński sprzedał połowę Bytomia Konradowi IX Czarnemu oleśnickiemu: od tej pory całe miasto pozostawało w rękach Piastów linii oleśnickiej. W roku 1472 ostatni piastowski książę oleśnicki, Konrad X Biały Młodszy sprzedaje swe wszystkie górnośląskie posiadłości (w tym ziemię bytomsko-kozielską). Po krótkim panowaniu węgierskim i czeskim, Bytom zostaje wykupiony i wcielony w roku 1498 do księstwa opolskiego Jana II Dobrego, w którego granicach pozostaje do śmierci księcia w roku 1532.
O piastowskiej przeszłości miasta świadczy neogotycki kościół Św. Małgorzaty, stojący w miejscu, w którym ok. 1170 roku książę Bolesław Kędzierzawy wzniósł kamienną świątynię romańską (fakt fundacji kościoła w Bytomiu został zilustrowany na tympanonie fundacyjnym z kościoła Św. Michała na Ołbinie we Wrocławiu). Obecnie wokół kościoła znajduje się cmentarz - w wieku XI było tutaj grodzisko (siedziba kasztelanii bytomskiej do XIV wieku). Być może w kościele tym pochowana została Ludgarda († 1362/69), 2. żona księcia Władysława bytomskiego. Kolejnym zabytkiem jest gotycki kościół Wniebowzięcia NMP z 1231 roku, w którego wnętrzu umieszczono portrety pierwszego księcia bytomskiego Kazimierza I oraz jego syna - Bolesława toszeckiego, arcybiskupa ostrzyhomskiego. W Łagiewnikach, dzielnicy Bytomia, na postumencie eksponowany jest kamienny krzyż pokutny, łączony w niektórych opracowaniach ze Świętymi Cyrylem i Metodym. Prawdopodobnie jednak jest to wytwór późniejszy, pochodzący z czasów piastowskich.
2016
grodzisko - widok od strony południowej
▲ grodzisko - widok od strony południowej
2016
grodzisko - widok od strony południowo-wschodniej
▲ grodzisko - widok od strony południowo-wschodniej
2017
kościół Św. Małgorzaty
▲ kościół Św. Małgorzaty
2016
replika tympanonu fundacyjnego opactwa w Ołbinie, tzw. 'tympanonu Jaksy', upamiętniająca ufundowanie przez Bolesława IV Kędzierzawego kościoła w Bytomiu
▲ replika tympanonu fundacyjnego opactwa w Ołbinie, tzw. tympanonu Jaksy, upamiętniająca ufundowanie przez Bolesława IV Kędzierzawego kościoła w Bytomiu
2016
kościół Wniebowzięcia NMP
▲ kościół Wniebowzięcia NMP
2016
portret księcia Kazimierza bytomsko-kozielskiego
▲ portret księcia Kazimierza bytomsko-kozielskiego w kościele Wniebowzięcia NMP
2016
portret księcia Bolesława toszeckiego i abpa ostrzyhomskiego w kościele Wniebowzięcia NMP
▲ portret księcia Bolesława toszeckiego i abpa ostrzyhomskiego w kościele Wniebowzięcia NMP
2016
średniowieczny krzyż pokutny w Bytomiu-Łagiewnikach
▲ średniowieczny krzyż pokutny w Bytomiu-Łagiewnikach

Koźle (obecnie: Kędzierzyn-Koźle)

Kędzierzyn-Koźle, woj. opolskie, miasto powiatowe
W źródłach pisanych nazwa grodu pojawiła się po raz pierwszy w XII-wiecznej Kronice Polskiej Galla Anonima, przy opisie wydarzeń wojennych z lat 1106-8. Wówczas to udało się wojskom Bolesława III Krzywoustego odeprzeć najazd Morawian. W okresie rozbicia dzielnicowego początkowo w granicach ziemi krakowskiej (dzielnicy senioralnej). Już w II połowie XII wieku Koźle było siedzibą kasztelanii. Od tego czasu (1179/80) w granicach księstwa raciborskiego Mieszka I Laskonogiego. W latach 1201-84 w księstwie opolsko-raciborskim. Lokacja miasta na prawie niemieckim nastąpiła prawdopodobnie w roku 1281. Stolicą (obok Bytomia) odrębnego księstwa staje się w roku 1284, kiedy to synowie Władysława I opolskiego dzielą pomiędzy siebie władztwo: pierwszym księciem bytomsko-kozielskim zostaje Kazimierz I. Tymczasowo w latach 1303-16 (książę Władysław bytomski) oraz 1336-42/47 (książę Kazimierz kozielski) Koźle stanowi stolicę (odrębnego od Bytomia) księstwa piastowskiego. Przez krótki okres (1334-36) we władztwie księcia raciborskiego Leszka. Odrębne księstwo bytomsko-kozielskie istnieje do roku 1355, kiedy to zmarł książę Bolesław. W następnych latach toczy się spór o schedę po zmarłym księciu. Ostatecznie Koźle od roku 1357 staje się własnością Piastów oleśnickich. W roku 1472 ostatni książę oleśnicki, Konrad X Biały Młodszy sprzedaje swe wszystkie górnośląskie posiadłości (w tym ziemię bytomsko-kozielską). Po krótkim panowaniu węgierskim i czeskim, Koźle zostaje wykupione i wcielone w roku 1509 do księstwa opolskiego Jana II Dobrego, w którego granicach pozostaje do śmierci księcia w roku 1532.
Pamiątką okresu piastowskiego są m.in. pozostałości zamku książęcego.
2012
zamek piastowski
▲ zamek piastowski
2012
baszta zamku piastowskiego
▲ baszta zamku piastowskiego
2012
baszta zamku piastowskiego
▲ baszta zamku piastowskiego
2012
nowa baszta zamku piastowskiego
▲ nowa baszta zamku piastowskiego

Toszek

Toszek, woj. śląskie, pow. gliwicki
W źródłach pisanych nazwa miejscowości pojawiła się po raz pierwszy w bulli papieża Innocentego III z 1201 roku, chociaż sam gród był znacznie starszy (istniał już w X wieku). Prawdopodobnie już w XII wieku był siedzibą kasztelanii. W latach 1201-84 w księstwie opolsko-raciborskim. Lokacja miasta na prawie niemieckim nastąpiła ok. roku 1235. W latach 1246-51 Toszek posiadał charakter siedziby książęcej: zamieszkiwany był przez Judytę, wdowę po księciu opolskim Mieszku II Otyłym. Od roku 1284 w granicach nowo powstałego księstwa bytomsko-kozielskiego. Tymczasowo w latach 1303-28 stolica odrębnego księstwa piastowskiego we władaniu księcia Bolesława toszeckiego (od roku 1315 regencja Władysława bytomskiego, w związku z wyjazdem Bolesława na Węgry i objęciem przez niego stanowiska arcybiskupa Ostrzyhomia). Odrębne księstwo bytomsko-kozielskie istnieje do roku 1355, kiedy to zmarł książę Bolesław. W następnych latach toczy się spór o schedę po zmarłym księciu. Ostatecznie Toszek staje się własnością Piastów cieszyńskich. W roku 1405 książę Przemysław I Noszak przekazuje ziemię toszecką swemu synowi Przemysławowi Młodszemu oświęcimskiemu, który jednak ginie zamordowany w roku następnym. W latach 1406-14 ponownie w rękach Piasta cieszyńskiego (Bolesława I). Od roku 1414 w granicach państwa Kazimierza I oświęcimskiego, następnie odziedziczony przez jego synów. W roku 1438 w mieście przebywał król Władysław III udający się na wyprawę zbrojną po koronę czeską dla brata, Kazimierza Jagiellończyka. Ponownie stolicą odrębnego księstwa Toszek staje się w roku 1445: księciem toszeckim zostaje Przemysław. Po śmierci księcia w roku 1484 Toszek przechodzi w ręce węgierskie, a następnie czeskie. W roku 1495 wykupiony i wcielony do księstwa opolskiego Jana II Dobrego, w którego granicach pozostaje do śmierci księcia w roku 1532.
Najważniejszą pamiątką okresu piastowskiego jest gotycki zamek książęcy z XV wieku, zbudowany przez księcia Przemysława toszeckiego, jak również barokowy (pierwotnie gotycki) kościół Św. Katarzyny Aleksandryjskiej, wzniesiony w miejscu zniszczonego przez husytów romańskiego kościoła Św. Piotra. W kościele Św. Katarzyny pochowany został książę Przemysław toszecki.
2022
2020
widok ogólny wzgórza zamkowego
▲ widok ogólny wzgórza zamkowego
2020
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
2012
wieża zamkowa
▲ wieża zamkowa - widok od strony dziedzińca
2017
wieża zamkowa
▲ wieża zamkowa
2017
wieża zamkowa
▲ wieża zamkowa - widok od strony dziedzińca
2012
brama wjazdowa
▲ brama wjazdowa
2017
brama wjazdowa
▲ brama wjazdowa
2020
kościół Św. Katarzyny Aleksandryjskiej
▲ kościół Św. Katarzyny Aleksandryjskiej - miejsce pochówku księcia Przemysława toszeckiego († XII 1484)

Siewierz

Siewierz, woj. śląskie, pow. będziński
W źródłach pisanych nazwa osady pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie z roku 1125. Początkowo ośrodek grodowy znajdował się na południowy zachód od dzisiejszego miasta i zlokalizowany był wokół kościoła Św. Jana Chrzciciela. Po śmierci Bolesława III Krzywoustego w roku 1138 i podziale dzielnicowym Polski, Siewierz pozostawał w granicach dzielnicy senioralnej (ziemi krakowskiej). Od roku 1179/80 w granicach księstwa raciborskiego Mieszka I Laskonogiego. W latach 1201-84 w księstwie opolsko-raciborskim. Od roku 1284 w granicach nowo powstałego księstwa bytomsko-kozielskiego, jako siedziba kasztelanii. Lokacja Siewierza na prawie niemieckim (data nieznana) związana była z przeniesieniem osady do doliny Czarnej Przemszy. W roku 1289 pod Siewierzem ma miejsca wielka bitwa pomiędzy Piastami śląskimi (Henryk IV Prawy, Bolko I opolski, Henryk III głogowski i Przemko ścinawski) i mazowiecko-kujawskimi (Bolesław II płocki, Władysław Łokietek), zakończona porażką książąt śląskich (Przemko ginie, Bolko opolski dostaje się do niewoli). Książę Władysław bytomski sprzedaje Siewierz (z okręgiem) księciu cieszyńskiemu Kazimierzowi I w roku 1337. Przez krótki okres (1359-68) ziemia siewierska stanowi część rozległego władztwa księcia świdnicko-jaworskiego, Bolka II Małego. W rękach Piastów linii cieszyńskiej pozostaje do roku 1443, kiedy to książę Wacław I sprzedaje ziemię biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu. Od tego czasu, aż do roku 1790 Siewierz stanowi własność biskupów krakowskich, którzy przyjęli tytulaturę książąt siewierskich.
Pamiątki okresu piastowskiego to m.in. romański kościół Św. Jana Chrzciciela z XII wieku (pełni obecnie rolę kaplicy cmentarnej), znajdujący się w miejscu pierwotnej lokalizacji grodu siewierskiego oraz ruina zamku biskupów krakowskich, przebudowanego z XIV-wiecznej warowni piastowskiej.
Prawdopodobnie jeszcze w I poł. XIV - za panowania Piastów bytomskich - powstały pierwsze murowane umocnienia drewnianej do tej pory warowni w dolinie Czarnej Przemszy. Najstarszym murowanym elementem założenia była cylindryczna wieża o średnicy 9 metrów, w kolejnym etapie (być może za czasów Piastów cieszyńskich) wzniesiono mur obwodowy, w miejsce istniejącego dotychczas ziemnego wału. W roku 1443 książę Wacław I cieszyński sprzedał Siewierz (wraz z zamkiem i całym okręgiem) biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu. W latach późniejszych warownia przeszła szereg przebudów: początkowo drewniana zabudowa ustąpiła miejsca murowanej gotyckiej, a w XVI wieku przebudowano zamek w rezydencję renesansową, by w latach 1720-32 nadać mu cechy barokowe. Aż do roku 1790 zamek w Siewierzu należał do biskupów krakowskich, tytułujących się książętami siewierskimi. W czasach zaborów obiekt popadł w ruinę. Swój obecny kształt zawdzięcza pracom konserwatorskim prowadzonym po II wojnie światowej (od lat 70. aż do dnia dzisiejszego).
2022
2020
kościół Św. Jana Chrzciciela
▲ kościół Św. Jana Chrzciciela
2020
kościół Św. Jana Chrzciciela
▲ kościół Św. Jana Chrzciciela
2018
kościół Św. Jana Chrzciciela - fasada wschodnia
▲ kościół Św. Jana Chrzciciela (obecnie kaplica cmentarna) - fasada wschodnia
2013
kościół Św. Jana Chrzciciela - fasada wschodnia
▲ kościół Św. Jana Chrzciciela (obecnie kaplica cmentarna) - fasada wschodnia
2020
fasada południowa zamku
▲ fasada południowa zamku
2022
widok zamku od strony południowej
▲ widok zamku od strony południowej
2022
widok zamku od strony wschodniej
▲ widok zamku od strony wschodniej
2020
widok zamku od strony północnej
▲ widok zamku od strony północnej
2022
widok zamku od strony południowo-wschodniej
▲ widok zamku od strony południowo-wschodniej
2017
widok zamku od strony południowo-wschodniej
▲ widok zamku od strony południowo-wschodniej
2016
dziedziniec zamku
▲ dziedziniec zamku
2017
fragment fundamentu cylindrycznej wieży z czasów piastowskich
▲ fragment fundamentu cylindrycznej wieży z czasów piastowskich

Gliwice

Gliwice, woj. śląskie, miasto powiatowe
W źródłach pisanych nazwa osady pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie z roku 1276. Do roku 1284 w księstwie opolsko-raciborskim. Lokacja Gliwic na prawie magdeburskim przeprowadzona przez księcia Władysława I opolskiego. Od roku 1284 w granicach nowo powstałego księstwa bytomsko-kozielskiego. Stolicą odrębnego piastowskiego księstwa, pod rządami Siemowita bytomskiego, Gliwice stają się w latach ok.1340-1342/55. Potem ponownie wcielone do ziemi bytomsko-kozielskiej. W następnych latach toczy się spór o schedę po zmarłym w roku 1355 księciu Bolesławie - ostatnim Piaście bytomskim. Ostatecznie w roku 1370 Gliwice zostają podzielone pomiędzy Piastów oleśnickich i cieszyńsko-oświęcimskich. W roku 1472 ostatni piastowski książę oleśnicki, Konrad X Biały Młodszy sprzedaje swe wszystkie górnośląskie posiadłości (w tym połowę Gliwic). Podobnie czyni w roku 1482 książę Jan IV oświęcimski. Po krótkim panowaniu węgierskim i czeskim, Gliwice (już zjednoczone) zostają wykupione i wcielone w roku 1494 do księstwa opolskiego Jana II Dobrego, w którego granicach pozostają do śmierci księcia w roku 1532.
Pamiątką okresu piastowskiego jest m.in. zamek książęcy z połowy XIV wieku, gotycki kościół Wszystkich Świętych - prawdopodobne miejsce pochówku księcia Siemowita bytomskiego, a także pozostałości XIV-wiecznych miejskich murów obronnych (m.in. "Bramy Raciborskiej").
2016
zamek piastowski - ściana południowa
▲ zamek piastowski - ściana południowa
2019
zamek piastowski - ściana południowa
▲ zamek piastowski - ściana południowa
2019
baszta zamkowa
▲ baszta zamkowa
2016
kościół Wszystkich Świętych
▲ kościół Wszystkich Świętych - prawdopodobne miejsce pochówku księcia Siemowita bytomskiego († 1342/55)
2016
wieża kościoła Wszystkich Świętych
▲ wieża kościoła Wszystkich Świętych
2016
pomnik króla Stefana Batorego na tle południowej ściany zamku
▲ pomnik króla Stefana Batorego na tle południowej ściany zamku
2013
relikty XIV-wiecznej 'Bramy Raciborskiej'
▲ relikty XIV-wiecznej 'Bramy Raciborskiej'
2013
lokalizacja zamku uwidoczniona na makiecie XVII-wiecznych Gliwic
▲ lokalizacja zamku uwidoczniona na makiecie XVII-wiecznych Gliwic (ze zbiorów Muzeum w Gliwicach)

Świerklaniec

Świerklaniec, woj. śląskie, pow. tarnogórski - zamek książęcy
Zamek w Świerklańcu wzniesiono na przełomie XIII i XIV wieku. Osoba fundatora pozostaje nieznana, chociaż niektórzy badacze wskazują na Kazimierza, księcia bytomskiego. Pierwotne założenie zbudowano na planie owalu na otoczonej wodą wyspie. Na terenie zamku znajdowała się wieża. Kolejnymi właścicielami zamku byli Piastowie bytomscy (Władysław i jego syn Bolesław), następnie - na mocy decyzji cesarza Karola IV Luksemburskiego władzę w ziemi bytomskiej sprawowali wspólnie Konrad II oleśnicki oraz Piastowie cieszyńscy (Kazimierz i jego syn Przemysław). W roku 1369 Piastowie podzielili się księstwem i zamek w Świerklańcu przypadł Konradowi II oleśnickiemu. W rękach tej linii pozostawał przez ponad 100 lat, jednak brak źródeł nie pozwala ustalić jakie inwestycje byłby prowadzone na obiekcie. W latach 1498-1532 zamek w Świerklańcu stanowił własność Jana II Dobrego, księcia opolskiego. Z tego okresu (rok 1513) znany jest stan zamku: miał on być w znacznej części zbudowany z drewna dębowego, a murowany był jedynie mur obwodowy oraz przyziemia. W późniejszych latach warownia stanowiła przedmiot własności kilku wybitnych rodów, m.in. Hohenzollernów (1532-1620) i Donnersmarcków (1623-1945). Zmienił się wówczas zupełnie charakter średniowiecznej warowni. Przebudowano zamek w nowoczesną rezydencję (pozbawioną elementów obronnych), a następnie w 1876 roku niedaleko starego zamku wzniesiono zupełnie nowy pałac w stylu neorenesansowym. Zarówno zamek jak i pałac zostały splądrowane i podpalone w 1945 roku przez wojska sowieckie i ostatecznie zniszczone w latach 60. XX wieku. Do dziś zachowały się jedynie bardzo skromne relikty murów zamkowych.
2013
wejście na teren dawnego zamku
▲ wejście na teren dawnego zamku
2013
relikty zamku
▲ relikty zamku
2013
relikty zamku
▲ relikty zamku

Chudów

Chudów, woj. śląskie, pow. gliwicki, gm. Gierałtowice - zamek rycerski
Obiekt o konstrukcji drewniano-ziemnej funkcjonujący w czasach piastowskich nie zachował się. W tym miejscu w latach 30. XVI wieku rycerz Jan Gierałtowski wzniósł renesansowy zamek. Starsza literatura powiela również legendę, iż obiekt stoi na miejscu dawnej strażnicy zakonu templariuszy, co jednak nie znalazło potwierdzenia w źródłach ani badaniach archeologicznych. Zamek wybudowano na planie prostokąta i składał się z dwóch trzypiętrowych budynków mieszkalnych oraz pięciokondygnacyjnej wieży. Na dziedzińcu znajdowała się studnia. Założenie nie posiadało nigdy murów obwodowych i było otoczone fosą wypełnioną wodą. Podczas XIX-wiecznej przebudowy, dokonanej przez ówczesnego właściciela zamku, Aleksandra von Bally, wieża został podwyższona o jedną kondygnację. Dokonano też wówczas szeregu innych modyfikacji, przez co zamek utracił częściowo swój renesansowy charakter. Na początku 1847 roku zamek chudowski spłonął. Nie został już odbudowany i od tamtej pory popadł w ruinę. Od roku 2001 z inicjatywy Fundacji "Zamek Chudów" prowadzone są prace rekonstrukcyjne, których celem jest całkowita odbudowa zamku.
2019
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
2014
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
2011
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
2019
fasada zachodnia
▲ fasada zachodnia
2010
narożnik północno-wschodni
▲ narożnik północno-wschodni
2019
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
2018
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
2018
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej

Kochłowice (obecnie: Ruda Śląska)

Ruda Śląska, woj. śląskie, miasto powiatowe - grodzisko średniowieczne w Kochłowicach
Niewielki gródek nad rzeką Kochłówką założony został prawdopodobnie w II połowie XIII wieku. Nie znana jest osoba fundatora tego założenia obronnego, jednak prawdopodobnie była to fundacja książęca (Kazimierza bytomskiego?), pełniąca rolę strażnicy celnej na pograniczu z pobliskim księstwem raciborskim. Możliwe jest również, iż gródek pełnił rolę siedziby rycerskiej. Badania archeologiczne przeprowadzone w roku 1980 potwierdziły średniowieczną datację obiektu, ale nie odpowiedziały na pytanie o wygląd założenia. Z pewnością zabudowa grodu była drewniana (być może ściany budynków wzmacniano gliną), a całość otoczona była palisadą. Nie odnaleziono żadnych pozostałości zabudowy murowanej. Nie jest także znana data opuszczenia grodu przez jego mieszkańców (obrońców). Najstarsze źródło, w którym pojawia się grodzisko to dokument z roku 1467 i już wówczas nazwane jest "kopcem". Rola militarna obiektu w księstwie bytomskim z pewnością nie była znaczna, skoro nie pojawia się w dokumentach wystawianych przez tutejszych władców. Do czasów dzisiejszych zachowały się dobrze widoczne: fosa, stożek grodu oraz podgrodzie.
2019
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
2012
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
2016
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej
2016
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej

Pniów

Pniów, woj. śląskie, pow. gliwicki, gm. Toszek - grodzisko późnośredniowieczne
Niewielki (średnica ok. 20 metrów) gródek, zlokalizowany na cyplu odciętym od reszty parowu głęboką fosą, założony został prawdopodobnie na początku XIV wieku. Przeprowadzone w ostatnich latach (2015-16) badania archeologiczne potwierdziły dawniejsze przypuszczenia, iż obiekt funkcjonował w wieku XIV i XV. Był to typowy rycerski gródek obronny, na szczycie którego wzniesiono drewnianą wieżę mieszkalną, wspartą na fundamencie kamienno-ceglanym. Do czasów dzisiejszych zachowały się dobrze widoczne: fosa, stożek grodu oraz podgrodzie. Nie są, niestety, znane losy warowni w czasach średniowiecza. Z uwagi na fakt, iż gródek znajdował się w miejscu ważnym z punktu widzenia obrony księstwa (blisko granicy z księstwem opolskim), można założyć, iż fundatorem założenia był zaufany rycerz książęcy (być może księcia Kazimierza bytomskiego?), właściciel wsi Pniów, wzmiankowanej w źródłach już pod koniec XIII wieku.
2017
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
2017
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
2017
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
2017
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej

Mikulczyce (obecnie: Zabrze)

Zabrze, woj. śląskie, miasto powiatowe - grodzisko średniowieczne
Niewielki gródek, wznoszący się na wysokość 8 metrów ponad pobliskim Potokiem Mikulczyckim powstał prawdopodobnie w wieku XIII (część opracowań wskazuje nawet wiek XII). Był to typowy na ziemiach śląskich rycerski gródek obronny, na szczycie którego wzniesiono drewnianą wieżę mieszkalną - potwierdzają to m.in. badania archeologiczne z roku 2004, podczas których odkryto fragment nadpalonej belki, znaczne ilości węgla drzewnego oraz bełty z kuszy. Nie są, niestety, znane losy warowni w czasach średniowiecza. Być może gród był siedzibą rycerza Dobiesława z Mikulczyc, wzmiankowanego w źródłach po raz pierwszy w roku 1306 (dokument księcia Władysława bytomskiego), a także w latach 1311-12 (dokumenty księcia Siemowita gliwickiego). Odnalezione fragmenty drewnianej zabudowy pozwalają domniemywać, iż zakończenie użytkowania założenia spowodowane było przez pożar, który być może powstał w wyniku działań zbrojnych. Jedynym w zasadzie wydarzeniem historycznym, które może być łączone z ewentualnym atakiem jest zmiana księcia bytomskiego w roku 1316: pomiędzy majem i październikiem tego roku dotychczasowy książę bytomski Siemowit utracił władzę na rzecz starszego brata Władysława. Okoliczności nie są znane - możliwa jest zarówno ścieżka pokojowa, jak i szybka ofensywa zbrojna Władysława. Być może gród w Mikulczycach został zniszczony właśnie podczas tej potencjalnej kampanii.
2017
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
2017
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
2017
widok od strony południowo-wschodniej
▲ widok od strony południowo-wschodniej
2017
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej

Stare Tarnowice (obecnie: Tarnowskie Góry)

Tarnowskie Góry, woj. śląskie, miasto powiatowe - grodzisko średniowieczne
Niewielki gródek na terenie Starych Tarnowic (obecnie zachodnia dzielnica miasta Tarnowskie Góry) powstał prawdopodobnie w I połowie XIV wieku. Być może gród był fundacją (i siedzibą) rycerza Adama z Tarnowic, wzmiankowanego w źródłach po raz pierwszy w roku 1304 (dokument księcia Bolesława toszeckiego), a także w następnych latach (do roku 1346) w dokumentach piastowskich książąt z linii bytomskiej: Siemowita gliwickiego i Władysława bytomskiego. Na szczycie kopca wznosiła się drewniana wieża mieszkalno-obronna, a grodu broniła sucha fosa i wysoki wał zwieńczony ostrokołem. Gród funkcjonował prawdopodobnie do początku wieku XVI, kiedy to ówcześni właściciele Starych Tarnowic zdecydowali o wzniesieniu nowej renesansowej siedziby. Obecnie grodzisko jest dość mocno zniwelowane, a dawny wał i fosa stosunkowo słabo czytelne w terenie. Na szczycie grodziska znajduje się rozłożysta Lipa Sobieskiego, pod którą - zgodnie z podaniami - miało się odbyć pożegnanie podążającego pod Wiedeń króla Jana III Sobieskiego z żoną Marią Kazimierą.
2017
grodzisko i 'Lipa Sobieskiego'
▲ grodzisko i Lipa Sobieskiego
2017
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
2017
widok od strony wschodniej
▲ widok od strony wschodniej
2017
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej

Żernica

Żernica, woj. śląskie, pow. gliwicki, gm. Pilchowice - grodzisko średniowieczne
Grodzisko powstało prawdopodobnie pomiędzy XII i XIV wiekiem. Brak dokładnych danych na temat założenia spowodowany jest milczeniem źródeł pisanych. Nie prowadzono również poważniejszych badań archeologicznych na terenie grodu. Dość duże rozmiary grodziska (średnica 40-55 metrów, wysokość wałów pow. 7 metrów) pozwalają przypuszczać, iż było ono fundacją znaczniejszego rycerza, a może nawet samego księcia. Na majdanie dawnego grodu w roku 1661 wzniesiono drewniany barokowy kościółek pw. Św. Michała Archanioła.
2017
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
2017
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
2017
widok od strony zachodniej
▲ widok od strony zachodniej
2017
widok od strony północnej
▲ widok od strony północnej

Wojkowice Kościelne

Wojkowice Kościelne, woj. śląskie, pow. będziński, gm. Siewierz
W źródłach pisanych miejscowość pojawia się dopiero w roku 1325, jednak jej rodowód jest znacznie starszy. Badania archeologiczne najważniejszego obiektu na terenie wsi - kościoła Św. Marcina - wykazały, iż pierwsza murowana świątynia w tym miejscu istniała już w I połowie wieku XIII. Wokół tego romańskiego kościoła funkcjonowała osada książęca. Początkowo w granicach księstwa opolsko-raciborskiego, a od roku 1284 w nowo powstałym księstwie bytomsko-kozielskim (w kasztelanii siewierskiej). W późniejszych latach Wojkowice Kościelne dzieliły losy pobliskiego i znaczniejszego Siewierza.
Kluczowym obiektem łączącym wieś z okresem piastowskim jest kościół Św. Marcina (wezwanie to uzyskał jednak dopiero w wieku XV). Jego obecny kształt to efekt szeregu przebudów z przestrzeni wieków, które zatarły pierwotny romański charakter. Ze względu na milczenie źródeł, ustalenie fundatora świątyni nie jest możliwe. Być może - biorąc pod uwagę fakt, iż budowa murowanego kościoła była zadaniem niezwykle kosztownym - należy ją wiązać z dworem książęcym Mieszka I Laskonogiego, albo jego następców, Kazimierza I, bądź Mieszka II Otyłego, książąt opolsko-raciborskich.
2015
kościół Św. Marcina - widok od strony zachodniej
▲ kościół Św. Marcina - widok od strony zachodniej
2015
kościół Św. Marcina - widok od strony północnej
▲ kościół Św. Marcina - widok od strony północnej
2015
kościół Św. Marcina - widok od strony południowej
▲ kościół Św. Marcina - widok od strony południowej
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część niekomercyjnego portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoŻegluga śródlądowa
do góry