W źródłach pisanych Oleśnica pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie księcia Henryka I Brodatego z roku 1230 (w dokumencie wspomiany jest proboszcz oleśnicki Tomasz). Książę Henryk III Biały dokonuje pw roku 1255 lokacji miasta na prawie średzkim. Miasto początkowo pozostawało w granicach księstwa śląskiego (wrocławskiego), jednak już w roku 1294 zostało włączone do księstwa głogowskiego. Odrębne władztwo piastowskie - księstwo oleśnickie - powstało pomiędzy rokiem 1312 i 1313, a pierwszym jego władcą był Bolesław, syn Henryka III Głogowskiego. Po bezdzietnej śmierci tego władcy, Oleśnicę przejął jego brat Konrad, który zapoczątkował linię książąt oleśnickich. Aż do roku 1492, kiedy zmarł książę Konrad X Biały Młodszy, miasto pozostawało w rękach książąt piastowskich.
Najważniejszym zabytkiem związanym z okresem władania Piastów jest zamek. W źródłach pojawia się on po raz pierwszy w roku 1292 w dokumencie księcia wrocławskiego i legnickiego Henryka V Brzuchatego. Ówczesne założenie było niemal całkowicie drewniane, za wyjątkiem cegalnej wieży i być może budynku mieszkalnego. Przebudowy drewnianego grodu obronnego w murowany zamek dokonał książę Konrad I po roku 1323, kiedy to Oleśnica stała się jego główną rezydencją. Pierwotne założenie zbudowano na planie nieregularnego czworoboku z narożną wieżą o wysokości ok. 20 metrów. Całość otoczona była murem oraz fosą wypełnioną wodą. Obecny kształt rezydencja książęca zawdzięcza głównie renesansowym przebudowom finansowanym przez ród Podiebradów. Obecnie w zamku siedzibę ma miejscowa komenda OHP i zabytek niszczeje.
Kolejnym ważnym obiektem "pamiętającym" piastowskich książąt Oleśnicy jest prawosławna cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny - dawny kościół Św. Jerzego i Najświętszej Marii Panny, powstały z połączenia dwóch przylegających do siebie świątyń (połączenia poprzez wyburzenie ścian dokonanano w roku 1505): kościoła augustianów zbudowanego ok. 1307 roku i kościoła benedyktynów słowiańskich ufundowanego w roku 1380 przez księcia oleśnickiego Konrada II.

Najstarsza wzmianka źródłowa dotycząca Bierutowa pochodzi z roku 1214 i wymienia osadę targową z kościołem. Początkowo osada nosiła nazwę Lignica. Lokacja miasta (pod nazwą Fürstenwald) na prawie frankońskim miała miejsce w roku 1266. Przywilej lokacyjny wydał książę wrocławski Henryk III Biały. Miasto początkowo pozostawało w granicach księstwa śląskiego (wrocławskiego), jednak już w roku 1294 zostało włączone do księstwa głogowskiego. Gdy powstało odrębne władztwo piastowskie - księstwo oleśnickie - (pomiędzy rokiem 1312 i 1313), Bierutów stał się jednym z ważniejszych miast wchodzących w jego skład. Aż do roku 1492, kiedy zmarł ostatni książę oleśnicki, Konrad X Biały Młodszy, miasto pozostawało w rękach książąt piastowskich.
Do najważniejszych zabytów w mieście należy zaliczyć pozostałości zamku. Trudno ustalić osobę fundatora tego założenia, gdyż wzmiankowane było po raz pierwszy dopiero w roku 1323 roku. W późniejszych latach obiekt wielkrotnie przebudowywany (w stylu renesansowym, następnie barokowym). Wielokrotnie też niszczony przez pożary. Najstarszym zachowanym fragmentem wieża, pierwotnie gotycka, następnie podwyższona, przebudowana i otynkowana.

Fundacja opactwa cysterek w Trzebnicy nastąpiła w roku 1202. Jej inicjatorem był książę śląski, Henryk I Brodaty, działający pod wpływem swej małżonki Jadwigi. Niemal od początku istnienia klasztor trzebnicki stał się ważnym ośrodkiem kultu religijnego na Śląsku. Już w roku 1212 do klasztoru wstąpiła księżniczka Getruda, córka Henryka i Jadwigi. Od 1229 roku Gertruda występuje w źródłach jako opatka tego klasztoru. Trzebnica stała się również piastowską nekropolią: pochowano tu m.in. księcia-fundatora Henryka Brodatego, a także przedstawicieli oleśnickiej linii piastowskiej. Po roku 1267, kiedy to kanonizowano księżną Jadwigę, klasztor trzebnicki stał się również celem pielgrzymek do grobowca świętej. Obecny wygląd kościół i zabudowania klasztorne (użytkowanych obecnie przez zakon boromeuszek) zawdzięczą szeregowi przebudów w stylu barokowym, realizowanym w dwóch etapach w latach 1680-1685 i następnie 1730-1760.

Fundacja opactwa cystersów w Lubiążu nastąpiła w roku 1175. Jej inicjatorem był książę śląski, Bolesław I Wysoki. Od samego początku swego istnienia Lubiąż stał się ważnym ośrodkiem kultu w księstwie śląskim, a także nekropolią piastowską (szczególnie linii głogowskiej). Do dziś we wnętrzu kościoła zachowały się trzy płyty nagrobne (z przełomu XIII i XIV wieku): księcia-fundatora Bolesława I Wysokiego, Konrada II głogowskiego oraz Przemka ścinawskiego. Ponadto, w Muzeum Narodowym we Wrocławiu znajduje się płyta główna z grobowca księcia legnicko-brzeskiego Bolesława III Rozrzutnego, pochodząca właśnie z opactwa lubiąskiego. W czasie wojen husyckich (I połowa XV wieku) klasztor i kościoły zostały ograbione i spalone. Obecny wygląd klasztor zawdzięcza barokowej przebudowie z II połowy XVII wieku.

Kościół murowany w Stroni powstał w II połowie XIII wieku. Nieznany jest fundator obiektu. Pierwotnie założenie było późnoromańską rotundą, zbudowaną z granitowych głazów, składającą się z nawy (średnica wewn. 9,6 m) oraz prezbiterium (średnica wewn. 5,6 m). W późniejszych wiekach dobudowano ceglaną zakrystię wraz z wieżą oraz kostnicę, znajdującą się przy prezbiterium. Wewnątrz kościoła znajduje się zabytkowa chrzcielnica z 1517 roku oraz barokowy fryz ze stiuku powstały w połowie XVII wieku (ok. 1660 roku).