Wzgórze Wawelskie w Krakowie

zamek królewski | katedra Św. Stanisława i Św. Wacława | nieistniejące kościoły

zamek królewski

Pierwszym murowanym budynkiem o charakterze obronnym był (romański) stołp, wzniesiony (na planie kwadratu) w pierwszej połowie XII wieku w północno-wschodniej części wzgórza. Budowę murowanej siedziby książęcej rozpoczęto pod koniec XIII wieku, za panowania księcia Bolesława V Wstydliwego bądź Leszka II Czarnego. W następnych latach teren Wzgórza Wawelskiego podzielono murem, oddzielającym zamek górny od pozostałych zabudowań (katedry, kościołów i budynków gospodarczych). Wkrótce zamek dolny również otoczono murem obronnym, a całość założenia zespolono z fortyfikacjami miejskimi. Rozbudowę i przebudowę zamku (w stylu gotyckim) przeprowadził król Kazimierz III Wielki: wzmocniono system fortyfikacji, poprzez wzniesienie baszt i nowej wieży mieszkalno-obronnej (zastąpiła ona romański stołp). Kolejni królowie rozbudowywali swoją siedzibę: Władysław II Jagiełło wzmocnił system murów obronnych, Kazimierz IV Jagiellończyk wzniósł dwie największe baszty: 'Senatorską' (zwana też Lubranką) i 'Sandomierską'. W roku 1499 zamek został mocno zniszczony przez pożar. Król Aleksander I Jagiellończyk podjął decyzję o odbudowie rezydencji w, nowym wówczas, stylu renesansowym. Zasadnicza przebudowa dokonana została w latach 1507-36 przez króla Zygmunta I Starego. Rozbudowano wówczas skrzydła mieszkalne (powstał też m.in. słynny dziedziniec otoczony bogato zdobionymi trzypiętrowymi krużgankami). W roku 1537 ponownie wybuchł pożar, który zniszczył część nowych wnętrz. Zygmunt I Stary, a następnie Zygmunt II August przystąpili do ponownej renowacji założenia. Kolejny wielki pożar (zaprószony prawdopodobnie przez samego króla Zygmunta III Wazę podczas eksperymentu alchemicznego) dotknął zamek w roku 1595 i zniszczył skrzydło północne i część skrzydła wschodniego. Odbudowa nastąpiła w stylu wczesnobarokowym. Wówczas też zamek wawelski utracił swoją rolę głównej rezydencji królewskiej: Zygmunt III Waza, wraz ze swym dworem, przeniósł się do Warszawy. W czasie Potopu szwedzkiego zamek został dotkliwie spustoszony i uszkodzony przez najeźdźców. Renowacja nastąpiła w latach 1689-92 z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego. W wieku XVIII rezydencja była kilkakrotnie pustoszona (m.in. w roku 1702 przez Szwedów oraz podczas "konfederacji barskiej"), ale także remontowana i przebudowywana w niewielkim zakresie. W okresie zaborów, zamek pełnił rolę koszarów wojsk austriackich. Austriacy zburzyli szereg budynków gospodarczych, a także zamurowali krużganki. Wojsko opuściło zamek dopiero w roku 1911 i od tamtego czasu nastąpiła długotrwała renowacja. W czasie II wojny światowej zamek pełnił rolę rezydencji generalnego gubernatora z ramienia III Rzeszy, Hansa Franka. Po roku 1945 przystąpiono do konserwacji wnętrz, przywracając im renesansowy i barokowy (w części też klasycystyczny) wygląd.
2019
widok ogólny od strony południowej
▲ widok ogólny od strony południowej
2019
widok ogólny od strony południowej
▲ widok ogólny od strony południowej
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
narożnik północno-wschodni
▲ narożnik północno-wschodni
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
2019
widok od strony północno-zachodniej
▲ widok od strony północno-zachodniej
fasada wschodnia
▲ fasada wschodnia
fasada wschodnia
▲ fasada wschodnia
2019
XV-wieczna 'Baszta Sandomierska'
▲ XV-wieczna 'Baszta Sandomierska'
dziedziniec - krużganki
▲ dziedziniec - krużganki
sień renesansowej bramy Bartolomeo Berrecciego
▲ sień renesansowej bramy Bartolomeo Berrecciego
balkon komnaty Zygmunta Augusta w latach 1520-35
▲ fragment okna i wyjście na balkon na 2 piętrze zamku - w latach 1520-35 komnatę tę zajmował młody Zygmunt August i hodował gołębie (prawdopodobnie na krużgankach)
2020
krzyż wykonany z diademów książęcych
▲ krzyż wykonany z diademów książęcych: prawdopodobnie należących pierwotnie do Bolesława V Wstydliwego i Kingi (ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu)
2020
fragment nasady głowni 'Szczerbca' - miecza koronacyjnego królów polskich
▲ fragment nasady głowni Szczerbca - miecza koronacyjnego królów polskich z zamocowaną tarczą z herbem Królestwa Polskiego z czasów Władysława I Łokietka, pierwotnie znajdującej się na pochwie miecza (ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu)
XVI-wieczny kafel piecowy przedstawiający prawdopodobnie króla Jana I Olbrachta
▲ XVI-wieczny kafel piecowy przedstawiający prawdopodobnie króla Jana I Olbrachta (ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu)
2021
XVI-wieczny fryz przedstawiający króla Zygmunta I Starego
▲ XVI-wieczny fryz w Sali Pod Przeglądem Wojsk autorstwa Antoniego z Wrocławia przedstawiający króla Zygmunta I Starego obserwującego defiladę wojsk
2021
łoże w sypialni króla Zygmunta I Starego
▲ łoże w sypialni króla Zygmunta I Starego
2021
krzesło (ustawione w miejscu niezachowanego tronu) w Sali Poselskiej
▲ krzesło (ustawione w miejscu niezachowanego tronu) w Sali Poselskiej
2021
arras z herbami Polski i Litwy oraz monogramem króla Zygmunta II Augusta
▲ arras z herbami Polski i Litwy oraz monogramem króla Zygmunta II Augusta
2021
arras z monogramem króla Zygmunta II Augusta i satyrami-tarczownikami
▲ arras z monogramem króla Zygmunta II Augusta i satyrami-tarczownikami

katedra Św. Stanisława i Św. Wacława

Pierwszy kościół katedralny na Wawelu wzniesiony został ok. 1020 z inicjatywy Bolesława I Chrobrego. Była to budowla przedromańska. Romańską katedrę rozpoczęto budować na przełomie XI i XII wieku. Jej fundatorem był książę Władysław I Herman. Dalsze prace finansował jego syn, Bolesław III Krzywousty, który również nie doczekał zakończenia inwestycji. Budowę sfinalizowano w roku 1142, kiedy to kościół został konsekrowany. Był to budynek trójnawowy, od strony zachodniej zwieńczony dwiema kwadratowymi wieżami. Już od końca XII wieku katedra krakowska stała się także miejscem pochówku książąt piastowskich oraz dostojników kościelnych. W 1320 roku, w dość już podupadłej świątyni romańskiej, arcybiskup gnieźnieński Janisław koronował Władysława I Łokietka na króla Polski. Romańska katedra została jeszcze w roku 1320 rozebrana (zniszczone zostały wówczas wszystkie najstarsze grobowce, co znacznie utrudnia obecnie identyfikację miejsc pochówku władców krakowskich). W jej miejsce rozpoczęto wznoszenie znacznie obszerniejszego kościoła gotyckiego. Budowę zakończono w roku 1364. Nowa katedra stanowiła kościół trójnawowy z transeptem (nawą poprzeczną) i trzema wieżami. Jedyna pozostałość romańskiej budowli to Krypta Św. Leonarda oraz dolna część 'Wieży Srebrnych Dzwonów'. Już od XIV wieku rozpoczęto dobudowywanie szeregu kaplic przy zewnętrznych murach świątyni. Do najważniejszych, spośród istniejących 19, należy zaliczyć Kaplicę Wniebowzięcia NMP (fund. Kazimierz III Wielki), Kaplicę Świętokrzyską (fund. Kazimierz IV Jagiellończyk), Kaplicę Zygmuntowską (fund. Zygmunt I Stary) oraz Kaplicę Wazów (fund. Jan II Kazimierz Waza). W czasach monarchii polskiej, katedra wawelska była miejscem koronacji niemal wszystkich władców (z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego), a także królewską nekropolią. W następnych latach budowla (w szczególności wystrój wnętrza) była wielokrotnie przebudowywana: początkowo w stylu renesansowym, następnie - barokowym. Zasadniczą rolę w nadaniu katedrze jej obecnego wyglądu odegrała renowacja i konserwacja zrealizowana w latach 1895-1910: powstał wówczas m.in. marmurowy grobowiec Jadwigi Andegaweńskiej oraz symboliczny sarkofag Władysława III Warneńczyka.
2019
widok ogólny katedry
▲ widok ogólny katedry
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
widok od strony południowo-zachodniej
▲ widok od strony południowo-zachodniej
narożnik południowo-zachodni
▲ narożnik południowo-zachodni
widok od strony południowej
▲ widok od strony południowej
orzeł Zygmunta I Starego na południowej elewacji Kaplicy Zygmuntowskiej
▲ orzeł Zygmunta I Starego na południowej elewacji Kaplicy Zygmuntowskiej
herb Wazów na południowej elewacji Kaplicy Wazów
▲ herb Wazów na południowej elewacji Kaplicy Wazów (widoczny Order Złotego Runa)
monogram króla Kazimierza III Wielkiego na drzwiach katedry
▲ monogram króla Kazimierza III Wielkiego na drzwiach katedry
krypta grobowa w podziemiach katedry
▲ krypta grobowa w podziemiach katedry
krypta Św. Leonarda
▲ krypta Św. Leonarda - pozostałość II romańskiej katedry (tzw. hermanowskiej)
przyziemie Wieży Srebrnych Dzwonów
▲ przyziemie Wieży Srebrnych Dzwonów - pozostałość II romańskiej katedry (tzw. hermanowskiej)
dzwon 'Zygmunt' z roku 1520
▲ dzwon 'Zygmunt' z roku 1520 - fundacja króla Zygmunta I Starego
2010
X-wieczna kopia 'Włóczni Św. Maurycego' - dar cesarza Ottona III dla księcia Bolesława I Chrobrego
▲ X-wieczna kopia Włóczni Św. Maurycego - dar cesarza Ottona III dla księcia Bolesława I Chrobrego (ze zbiorów Muzeum Katedralnego w Krakowie)
2010
fragment XVI-wiecznego ornatu z przedstawieniem sceny zabójstwa biskupa Stanisława przez króla Bolesława II Szczodrego
▲ fragment XVI-wiecznego ornatu z przedstawieniem sceny zabójstwa biskupa Stanisława przez króla Bolesława II Szczodrego (ze zbiorów Muzeum Katedralnego w Krakowie)
2020
gotycka korona hełmowa (podróżna) przypisywana królowi Kazimierzowi III Wielkiemu
▲ gotycka korona hełmowa (podróżna) przypisywana królowi Kazimierzowi III Wielkiemu (ze zbiorów Muzeum Katedralnego na Wawelu)
2010
kopia insygniów grobowych królowej Anny Jagiellonki
▲ kopia insygniów grobowych królowej Anny Jagiellonki (ze zbiorów Muzeum Katedralnego w Krakowie)

nieistniejące kościoły

Na terenie Wzgórza Wawelskiego, poza istniejącą do dziś katedrą, w poprzednich wiekach znajdowały się inne założenia świątynne - romańskie i przedromańskie rotundy. Były to m.in. kościół Najświętszej Marii Panny z X/XI w. (od XIV w. pod wezwaniem Śś Feliksa i Adaukta), kościół Św. Gereona z XI w. (od XIV w. pod wezwaniem Św. Marii Egipcjanki), kościół Św. Jerzego wzmiankowany po raz pierwszy pod rokiem 1243, kościół Św. Michała wzmiankowany po raz pierwszy w roku 1148, kościół pod nieznanym wezwaniem (oznaczony jako "B") z X/XI w., kościół (pod nieznanym wezwaniem) w okolicach 'Baszty Sandomierskiej' z XI/XII w. i kościół z XI w. (pod nieznanym wezwaniem) przy bastionie Władysława IV. Do dnia dzisiejszego założenia te zachowały się tylko fragmentarycznie (relikty fundamentów). W najlepszym stanie technicznym jest rotunda Najświętszej Marii Panny, odkryta podczas prac archeologicznych w latach 1914-1917, obecnie udostępniona zwiedzającym - stanowi ona część rezerwatu archeologicznego 'Wawel Zaginiony'.
pozostałości rotundy Najświętszej Marii Panny - fasada południowa
▲ pozostałości rotundy Najświętszej Marii Panny - fasada południowa
pozostałości rotundy Najświętszej Marii Panny - fasada północna
▲ pozostałości rotundy Najświętszej Marii Panny - fasada północna
2019
relikty kościoła Św. Michała i kościoła Św. Jerzego
▲ zewnętrzny dziedziniec zamku krakowskiego z widocznymi reliktami kościołów Św. Michała i Św. Jerzego
relikty kościoła Św. Michała
▲ relikty kościoła Św. Michała
FOTO.POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis stanowi część niekomercyjnego portalu poczet.com, który wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoŻegluga śródlądowa
do góry