Henryk I Brodaty (Śląski)

genealogia:

kalendarium:

1190/1192

1201

• Henryk przejmuje władzę w dzielnicy wrocławskiej i opolskiej.

1202

• Henryk zrzeka się Opolszczyzny na rzecz Mieszka (z wyjątkiem terenów nad Stobrawą, z miejscowościami Olesno i Zarzyska, które Henryk odkupuje za cenę 1000 grzywien srebra).

1207

1208

1209

1210

• (VIII 1210/III 1211) Henryk zajmuje Ziemię Lubuską i część Dolnych Łużyc (z Gubinem).

• (9 VI) Papież Innocenty III wydaje bullę nakazującą przestrzeganie zasady senioratu (tzw. bulla Significavit nobis).

• Przywilej borzykowski dla Kościoła polskiego.

1211

1217

1218

• Henryk przekazuje Ziemię Lubuską Władysławowi.

1221/1223

ok. 1222

1222

• (5 VIII) Wiec w Lonyz.
• Odbudowanie grodu w Chełmnie i obsadzenie go śląską załogą.

1222/1223

1223

• (6 VIII) Wiec w Wierdzelewie.

1223-1227

• (1225) Henryk składa skargę na biskupa do papieża Honoriusza III.
• (2 III 1226) Papież Honoriusz III wyznacza komisję rozjemczą.
• (1227) Ugoda Henryka z biskupem Wawrzyńcem.
  • Biskupstwo wrocławskie uzyskuje zgodę Henryka na obciążenie dziesięciną mieszkańców terenów leśnych, ludzi wolnych oraz dochodów książęcych z kopalni złota, w zamian za ustalenie niewysokich ryczałtów dla mieszkańców nowo lokowanych miejscowości.

1225

• Władysław Odonic zajmuje część Ziemi Lubuskiej (tereny na północ od dolnej Warty i Odry).

• Odwrót Henryka z Małopolski (spowodowany najazdem Ludwika, landgrafa turyńskiego na Lubusz).
• Układ nad Dłubnią z Leszkiem Białym.
  • Henryk zrzeka się pretensji do Krakowa.

1227

[...] Świętopełk zaniedbywał [okazywania] mu [Leszkowi] wiernej uległości i składania danin w należnym czasie. Leszko rozważywszy to i naradziwszy się z Henrykiem Brodatym, księciem Śląska, postanowił zwołać wielkorządców innych ziem swoich dla pokonania wspomnianego wielkorządcy Świętopełka i nakazał, aby w pewnym dniu zeszli się w Gąsawie, opodal Żnina - była to posiadłość ziemska klasztoru w Trzemesznie - dla omówienia z nim spraw dotyczących pomyślności państwa; chciał też odzyskać gród Nakło, który podlegał władzy księcia Władysława Odowica. Świętopełk przybywszy tam ośmielił się wypowiedzieć wojnę panu swemu, księciu Leszkowi. Gdy książę Leszko uchylił się od tej wojny uciekając do wsi Marcinkowo, zdrajca Świętopełk podle zamordował go podczas ucieczki. Potem Świętopełk, najpodlejszy zdrajca, przywłaszczył sobie księstwo na Pomorzu. - Kronika wielkopolska
---
Książę Wrocławia i Śląska Henryk Brodaty schwytany w łaźni przez zabójców, otrzymuje kilka ran. Byłby też wtedy na pewno zginął, gdyby jego rycerz imieniem Peregryn z Weissenburga z godną podziwu wiernością i oddaniem wobec pana swego i księcia nie stanął na drodze, osłaniając ciało księcia własnym. Sam wreszcie otrzymawszy wiele ran, padając na ziemię, jeszcze martwymi zwłokami zasłonił ciało księcia, a gdy obu uważano za zabitych, osłabła srogość siepaczy. - Kronika Jana Długosza

• (23/24 XI) Leszek Biały zostaje zamordowany.
  • Uniezależnienie się Pomorza Gdańskiego od książąt polskich.
  • Zanik formalnych pozostałości pryncypatu.
• Henryk zostaje zraniony przez zamachowców.

1228

• (VII) Zwycięstwa nad wojskami Konrada w bitwach pod Skałą, Wrocieryżem nad Mierzawą i Międzyborzem (k. Opoczna).

1229

• Henryk zostaje (podczas Mszy Św.) pojmany przez ludzi Konrada i uprowadzony do Płocka.

• Uwolnienie Henryka (za cenę rezygnacji z pretensji do Krakowa).
  • Henryk wysyła do papieża Grzegorza IX prośbę o zwolnienie z przyrzeczeń złożonych w niewoli pod przymusem.

1229/1230

• Henryk wraz z księżną Wiolą, wdową po Kazimierzu obejmuje rządy opiekuńcze na Opolszczyźnie.
• Osadzenie Władysława Laskonogiego w Raciborzu.

1230

• Henryk zgadza się na przekazanie sądownictwa wyższego w dobrach biskupich w ręce wójtów (powoływanych przez biskupa), pod warunkiem zatwierdzania wyroków przez księcia.

ok. 1230

• Wprowadzenie do obiegu nowych, dużych brakteatów o czterokrotnie większej zawartości srebra.

1231

[...] książę Władysław Stary przybywszy z Raciborza otoczył gód Gniezno. Lecz zatrzymawszy się jakiś czas nad zdobywaniem go i nie mogąc dokonać tego, smutny odstąpił. - Kronika wielkopolska

• (IV) Nieudane oblężenie Gniezna.

• Henryk obejmuje tron krakowski.

• Udana obrona oblężonej Skały.

1232

• (31 X) Zjazd pokojowy w Skaryszewie.
  • Konrad uznaje prawa Henryka do Krakowa i zwraca ziemię sandomierską (bez kasztelanii żarnowskiej i skrzyńskiej).

1233

• Odbicie jeńców z niewoli przez Klemensa z Ruszczy, dostojnika małopolskiego (działającego z polecenia Henryka).

Z powodu nadania tych wolności [kościołowi poznańskiemu] wielmoże polscy chcieli [...] zabić księcia Władysława [Odonica], wprowadzając i obierając sobie za pana Henryka Brodatego, księcia śląskiego i krakowskiego. - Kronika wielkopolska

• (VII/VIII) Nieudana wyprawa (wraz z synem Henrykiem) na Kalisz.

przed 1234

1234

[Henryk] za zgodą i wezwaniem Wielkopolan wkroczył na ziemię poznańską, kaliską, pyzdrską, średzką i do gordu Biechowa, a grody Bnin i Śrem odbudował i należycie umocnił, nie szczędząc wydatków i ludzi. - Kronika wielkopolska

• (22 IX) Władysław Odonic zrzeka się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka.

• Bolesław otrzymuje ziemię sandomierską i przekazuje kilka grodów Henrykowi.

• Zdobycie kasztelanii cedyńskiej i kinieckiej.

1235

• Zwycięstwo w bitwie nad Dzierzgonią.

[...] Wielkopolanie potajemnie wkroczywszy do grodu śremskiego zabili go [Dypolda]. - Kronika wielkopolska

• Utrata Śremu (wskutek zdrady części załogi).
  • Śmierć Dypolda III Borzywoja, siostrzeńca Henryka.
• Władysław Odonic odpiera najazd Henryka na Gniezno.

• Pojawia się nowe prawo miejskie w Polsce (prawo średzkie).
• Lokacja Środy Śląskiej na prawie średzkim.

1236

• Henryk zatwierdza przynależność ziemi radomskiej do władztwa Konrada (?).

1236/1238

1237

• Utrata grodu Pobzin.
• Zdobycie kasztelanii lądzkiej (z Kazimierzem).

1238

Henryk Brodaty
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

+SIGILLV HENRICI DVCIS ZLESIE

ciekawostka:

23 (lub 24) listopada 1227 roku pod Gąsawą Pomorzanie zaatakowali obóz Leszka Białego i Henryka Brodatego. Książęta przebywali wówczas w łaźni. Leszek zdołał dosiąść konia i uciec - został zabity w pobliżu wsi Marcinkowo - a na bezbronnego księcia Henryka posypały się ciosy napastników. Na szczęście, rycerz Peregryn z Wezenborga własnym ciałem zasłonił leżącego już księcia i upadając nakrył go sobą. Obydwaj zostali uznani za martwych i dzięki temu Henryk Brodaty, chociaż ciężko ranny, uratował życie.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

NIEZNANA (wiadomo, iż była to poważna CHOROBA).

miejsce pochówku:

KOŚCIÓŁ CYSTEREK W TRZEBNICY (obecnie bazylika Św. Jadwigi i Św. Bartłomieja; tuż po śmierci zaistniała groźba, że ciało księcia zostanie usunięte z grobu, ponieważ zmarł obłożony klątwą).

literatura:

• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975
• Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Maciej Przybył, Władysław Laskonogi, Wydawnictwo WBP, Poznań 1998
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Mikołaj Gładysz, Zapomniani krzyżowcy: Polska wobec ruchu krucjatowego w XII-XIII wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2002
• Przemysław Wiszewski, Henryk Brodaty i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Leszek Biały i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Konrad Mazowiecki i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Władysław Laskonogi i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Stefan K. Kuczyński, Księga królów i książąt polskich, Świat Książki, Warszawa 1999
• Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
• Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978

ilustracje:

• Antonius Hornig, [Legende der hl. Hedwig], 1451
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]