Henryk I Brodaty (Śląski)
Otrzymał on przydomek Henryk Brodaty z tego powodu, ponieważ od chwili, gdy za zachętą swej żony, świętej Jadwigi, zaczął żyć w celibacie, zapuścił brodę na wzór braci (konwersów) i porzuciwszy wspaniałe stroje błyszczące złotem i purpurą, nosił szaty wełniane i skromne.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Bolesław I Wysoki | Krystyna, niemiecka hrabianka |
| życie | panowanie (Kraków) |
| 1165/1170 (Legnica?) - 19 III 1238 (Krosno Odrzańskie) | 1231 - 1238 |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
kalendarium:
1190/1192
-Małżeństwo z Jadwigą, córką Bertolda III, hrabiego von Diessen-Andechs, księcia Meranii.1201
-(7/8 XII) Śmierć Bolesława Wysokiego.- Henryk przejmuje władzę w dzielnicy wrocławskiej i opolskiej.
1202
-Układ pokojowy z Mieszkiem Laskonogim.- Henryk zrzeka się Opolszczyzny na rzecz Mieszka (z wyjątkiem terenów nad Stobrawą, z miejscowościami Olesno i Zarzyska, które Henryk odkupuje za cenę 1000 grzywien srebra).
1207
-Zamiana grodu w Lubuszu na Kalisz z Władysławem Laskonogim.1208
-Wydzielenie Kalisza Władysławowi Odonicowi.-(25 XII) Zjazd z Władysławem Laskonogim i Władysławem Odonicem w Głogowie.
1209
-(III) Konrad, margrabia Łużyc odbija Lubusz od Władysława Laskonogiego.1210
-(6 V) Śmierć margrabiego Łużyc, Konrada.- (VIII 1210/III 1211) Henryk zajmuje Ziemię Lubuską i część Dolnych Łużyc (z Gubinem).
- (9 VI) Papież Innocenty III wydaje bullę nakazującą przestrzeganie zasady senioratu (tzw. bulla Significavit nobis).
- Przywilej borzykowski dla Kościoła polskiego.
1211
-Lokacja Złotoryi na prawie magdeburskim.1217
-Zjazd z Leszkiem Białym i Władysławem Laskonogim w Dankowie.-Złożenie u papieża Honoriusza III skargi na Władysława Odonica w sprawie zwrotu Kalisza.
-Lokacja Lwówka Śląskiego na prawie magdeburskim.
1218
-Układ z Władysławem Laskonogim w Sądowlu.- Henryk przekazuje Ziemię Lubuską Władysławowi.
-Ponowienie skargi u papieża o zwrot Kalisza.
1221/1223
-Lokacja Nysy na prawie flamandzkim.ok. 1222
-Dopuszczenie do współrządów syna Henryka.1222
-Lokacja Głuchołazów na prawie magdeburskim.-(lato/VIII) Wyprawa chrystianizacyjna do Prus.
- (5 VIII) Wiec w Lonyz.
- Odbudowanie grodu w Chełmnie i obsadzenie go śląską załogą.
1222/1223
-Zdobycie i odbudowanie zniszczonego zamku w Kwidzynie.1223
-(lato) Kolejna wyprawa chrystianizacyjna do Prus.- (6 VIII) Wiec w Wierdzelewie.
1223-1227
-Spór z biskupem wrocławskim Wawrzyńcem o dziesięciny.- (1225) Henryk składa skargę na biskupa do papieża Honoriusza III.
- (2 III 1226) Papież Honoriusz III wyznacza komisję rozjemczą.
- (1227) Ugoda Henryka z biskupem Wawrzyńcem.
- Biskupstwo wrocławskie uzyskuje zgodę Henryka na obciążenie dziesięciną mieszkańców terenów leśnych, ludzi wolnych oraz dochodów książęcych z kopalni złota, w zamian za ustalenie niewysokich ryczałtów dla mieszkańców nowo lokowanych miejscowości.
1225
-(VII/16 VIII) Ponowna utrata Ziemi Lubuskiej przez Władysława Laskonogiego (na rzecz Ludwika turyńskiego).- Władysław Odonic zajmuje część Ziemi Lubuskiej (tereny na północ od dolnej Warty i Odry).
- Odwrót Henryka z Małopolski (spowodowany najazdem Ludwika, landgrafa turyńskiego na Lubusz).
- Układ nad Dłubnią z Leszkiem Białym.
- Henryk zrzeka się pretensji do Krakowa.
1227
★
[...] Świętopełk zaniedbywał [okazywania] mu [Leszkowi] wiernej uległości i składania danin w należnym czasie. Leszko rozważywszy to i naradziwszy się z Henrykiem Brodatym, księciem Śląska, postanowił zwołać wielkorządców innych ziem swoich dla pokonania wspomnianego wielkorządcy Świętopełka i nakazał, aby w pewnym dniu zeszli się w Gąsawie, opodal Żnina - była to posiadłość ziemska klasztoru w Trzemesznie - dla omówienia z nim spraw dotyczących pomyślności państwa; chciał też odzyskać gród Nakło, który podlegał władzy księcia Władysława Odowica. Świętopełk przybywszy tam ośmielił się wypowiedzieć wojnę panu swemu, księciu Leszkowi. Gdy książę Leszko uchylił się od tej wojny uciekając do wsi Marcinkowo, zdrajca Świętopełk podle zamordował go podczas ucieczki. Potem Świętopełk, najpodlejszy zdrajca, przywłaszczył sobie księstwo na Pomorzu. - Kronika wielkopolska---
Książę Wrocławia i Śląska Henryk Brodaty schwytany w łaźni przez zabójców, otrzymuje kilka ran. Byłby też wtedy na pewno zginął, gdyby jego rycerz imieniem Peregryn z Weissenburga z godną podziwu wiernością i oddaniem wobec pana swego i księcia nie stanął na drodze, osłaniając ciało księcia własnym. Sam wreszcie otrzymawszy wiele ran, padając na ziemię, jeszcze martwymi zwłokami zasłonił ciało księcia, a gdy obu uważano za zabitych, osłabła srogość siepaczy. - Kronika Jana Długosza-(XI) Wiec książąt piastowskich w Gąsawie.
- (23/24 XI) Leszek Biały zostaje zamordowany.
- Uniezależnienie się Pomorza Gdańskiego od książąt polskich.
- Zanik formalnych pozostałości pryncypatu.
- Henryk zostaje zraniony przez zamachowców.
1228
-(VIII) Przejęcie władzy namiestniczej w Krakowie z nadania Władysława Laskonogiego.-(VI-VII) Nieudany najazd Konrada Mazowieckiego na ziemię krakowską.
- (VII) Zwycięstwa nad wojskami Konrada w bitwach pod Skałą, Wrocieryżem nad Mierzawą i Międzyborzem (k. Opoczna).
1229
-(zima/wiosna) Zjazd w Spytkowicach (k. Zatora).- Henryk zostaje (podczas Mszy Św.) pojmany przez ludzi Konrada i uprowadzony do Płocka.
-Do Płocka przybywa żona Henryka, Jadwiga.
- Uwolnienie Henryka (za cenę rezygnacji z pretensji do Krakowa).
- Henryk wysyła do papieża Grzegorza IX prośbę o zwolnienie z przyrzeczeń złożonych w niewoli pod przymusem.
1229/1230
-(13 V) Śmierć Kazimierza I opolskiego.- Henryk wraz z księżną Wiolą, wdową po Kazimierzu obejmuje rządy opiekuńcze na Opolszczyźnie.
- Osadzenie Władysława Laskonogiego w Raciborzu.
1230
-(5 I) Układ z biskupem wrocławskim Wawrzyńcem.- Henryk zgadza się na przekazanie sądownictwa wyższego w dobrach biskupich w ręce wójtów (powoływanych przez biskupa), pod warunkiem zatwierdzania wyroków przez księcia.
-(IX) Odzyskanie Ziemi Lubuskiej.
-Lokacja Głubczyc na prawie magdeburskim.
ok. 1230
-Reforma monetarna.- Wprowadzenie do obiegu nowych, dużych brakteatów o czterokrotnie większej zawartości srebra.
1231
★
[...] książę Władysław Stary przybywszy z Raciborza otoczył gród Gniezno. Lecz zatrzymawszy się jakiś czas nad zdobywaniem go i nie mogąc dokonać tego, smutny odstąpił. - Kronika wielkopolska-(wiosna) Henryk i Władysław najeżdżają na Wielkopolskę.- (IV) Nieudane oblężenie Gniezna.
- Henryk obejmuje tron krakowski.
- Udana obrona oblężonej Skały.
1232
-(jesień) Wyparcie Konrada z Małopolski.- (31 X) Zjazd pokojowy w Skaryszewie.
- Konrad uznaje prawa Henryka do Krakowa i zwraca ziemię sandomierską (bez kasztelanii żarnowskiej i skrzyńskiej).
1233
-(zima/wiosna) Pojmanie Bolesława i jego matki Grzymisławy przez Konrada.- Odbicie jeńców z niewoli przez Klemensa z Ruszczy, dostojnika małopolskiego (działającego z polecenia Henryka).
★
Z powodu nadania tych wolności [kościołowi poznańskiemu] wielmoże polscy chcieli [...] zabić księcia Władysława [Odonica], wprowadzając i obierając sobie za pana Henryka Brodatego, księcia śląskiego i krakowskiego. - Kronika wielkopolska-Henryk zostaje zaproszony na tron Wielkopolski przez możnych niechętnych Władysławowi Odonicowi i nadmiernemu uprzywilejowaniu kościoła poznańskiego.- (VII/VIII) Nieudana wyprawa (wraz z synem Henrykiem) na Kalisz.
przed 1234
-Koniec panowania Henryka w Dolnych Łużycach.1234
-(wiosna) Początek wojny z Konradem Mazowieckim o Małopolskę.★
[Henryk] za zgodą i wezwaniem Wielkopolan wkroczył na ziemię poznańską, kaliską, pyzdrską, średzką i do grodu Biechowa, a grody Bnin i Śrem odbudował i należycie umocnił, nie szczędząc wydatków i ludzi. - Kronika wielkopolska-(lato) Wyprawa na Wielkopolskę.- (22 IX) Władysław Odonic zrzeka się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka.
-(VIII) Henryk zawiera ugodę z Konradem w Luchani (nad Wartą).
- Bolesław otrzymuje ziemię sandomierską i przekazuje kilka grodów Henrykowi.
-Początek sporu z biskupem wrocławskim Tomaszem I.
-Wiec książęcy w Czarnowąsach.
-Lokacja Oławy na prawie magdeburskim.
-(22 IX/zima) Wyprawa przeciwko Barnimowi pomorskiemu.
- Zdobycie kasztelanii cedyńskiej i kinieckiej.
1235
★
[...] przybyli z wielkim wojskiem na ziemię chełmińską i do Ostrowa Świętej Marii, i lepiej go umocnili, niemal wszyscy książęta polscy, a mianowicie mazowiecki, kujawski, krakowski i wrocławski oraz książę Świętopełk wraz z bratem. Kiedy nastała zima, całe wojsko pielgrzymów wraz z braćmi wkroczyło na terytorium, które zwie się Rezija, zniszczyło je całe i kogo tylko mogło, wymordowało. Wówczas wyszła im naprzeciw wielka mnogość Prusów, wysłana do walki. Wezwawszy Bożej pomocy, chrześcijanie starli się z nimi. Wówczas książę Świętopełk ze swoimi odciął im możliwość ucieczki i zgnęło tam pięć tysięcy Prusów, ku ogromnej radości chrześcijan, a bez żadnej ich szkody. - Kronika oliwska-(23 I/26 II) Wyprawa krzyżowa na Prusów.- Zwycięstwo w bitwie nad Dzierzgonią.
-(22 VI) Oddanie syna Henryka pod opiekę papieża Grzegorza IX.
-(VI) Zatwierdzenie układu luchańskiego przez papieża Grzegorza IX.
-(26 VI) Papież Grzegorz IX zatwierdza układ pokojowy z Władysławem Odonicem.
★
[...] Wielkopolanie potajemnie wkroczywszy do grodu śremskiego zabili go [Dypolda]. - Kronika wielkopolska-Wojna z Władysławem Odonicem.- Utrata Śremu (wskutek zdrady części załogi).
- Śmierć Dypolda III Borzywoja, siostrzeńca Henryka.
- Władysław Odonic odpiera najazd Henryka na Gniezno.
- Pojawia się nowe prawo miejskie w Polsce (prawo średzkie).
- Lokacja Środy Śląskiej na prawie średzkim.
1236
-(2 VII) Wiec w Dankowie.- Henryk zatwierdza przynależność ziemi radomskiej do władztwa Konrada (?).
1236/1238
-Rozpoczęcie starań u cesarza Fryderyka II o koronę królewską dla Henryka.1237
-(wiosna) Wojna z Władysławem Odonicem.- Utrata grodu Pobzin.
- Zdobycie kasztelanii lądzkiej (z Kazimierzem).
1238
-Biskup Tomasz I nakłada klątwę na Henryka.★
Kiedy więc choroba wzmogła się, przyjąwszy pobożnie wszystkie przepisane przez Kościół sakramenty, po trzydziestu latach - jak wspominałem - przeżytych w celibacie z żoną zamienioną na siostrę, dokonał szczęśliwie żywota dziewiętnastego marca w swoim mieście Krośnie. - Kronika Jana Długosza-(19 III) Śmierć Henryka I Brodatego w Krośnie (Odrzańskim).
Henryk Brodaty
Jana Matejki
heraldyka:
sfragistyka:
 +SIGILLV HENRICI DVCIS ZLESIE |
ciekawostka:
23 (lub 24) listopada 1227 roku pod Gąsawą Pomorzanie zaatakowali obóz Leszka Białego i Henryka Brodatego. Książęta przebywali wówczas w łaźni. Leszek zdołał dosiąść konia i uciec - został zabity w pobliżu wsi Marcinkowo - a na bezbronnego księcia Henryka posypały się ciosy napastników. Na szczęście, rycerz Peregryn z Wezenborga własnym ciałem zasłonił leżącego już księcia i upadając nakrył go sobą. Obydwaj zostali uznani za martwych i dzięki temu Henryk Brodaty, chociaż ciężko ranny, uratował życie.
ważniejsze fundacje:
| ok.1190 | zamek w Legnicy |
|---|---|
| 1202- 1203 | klasztor cysterek w Trzebnicy |
| 1217 | klasztor magdalenek w Nowogrodźcu nad Kwisą |
| ok.1226 | komandoria templariuszy w Oleśnicy Małej |
| dwór książęcy we Wrocławiu |
przyczyna śmierci:
| 19 III 1238 | choroba (informacje o nagłej chorobie księcia podaje Kronika książąt polskich oraz Żywot Św. Jadwigi) |
|---|
pochówek:
| 1238 | kościół cysterek w Trzebnicy (obecnie jako bazylika Św. Jadwigi i Św. Bartłomieja; tuż po śmierci zaistniała groźba, że ciało księcia zostanie usunięte z grobu, ponieważ zmarł obłożony klątwą) |
|---|---|
| zdjęcie kościoła w Trzebnicy | |
| zdjęcie grobowca Henryka Brodatego | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika oliwska - źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, oprac. Błażej Śliwiński, tłum. Dominika Pietkiewicz, Muzeum Zamkowe w Malborku, Malbork 2008
- Kronika Wielkopolska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
- Anna Pawlaczyk, Jacek Wiesiołowski, Roczniki wielkopolskie, w: Nasi Piastowie, "Kronika Miasta Poznania", nr 2, Poznań 1995
literatura:
- Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978
- Mikołaj Gładysz, Zapomniani krzyżowcy: Polska wobec ruchu krucjatowego w XII-XIII wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2002
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
- Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
- Maciej Przybył, Władysław Laskonogi, Wydawnictwo WBP, Poznań 1998
- Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
- Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975
ilustracje:
- Antonius Hornig, [Legende der hl. Hedwig], 1451
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888