Henryk I Brodaty
Otrzymał on przydomek Henryk Brodaty z tego powodu, ponieważ od chwili, gdy za zachętą swej żony, świętej Jadwigi, zaczął żyć w celibacie, zapuścił brodę na wzór braci (konwersów) i porzuciwszy wspaniałe stroje błyszczące złotem i purpurą, nosił szaty wełniane i skromne.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Bolesław I Wysoki | Krystyna, niemiecka hrabianka |
| życie | panowanie (Kraków) |
| 1165/1170 (Legnica?) - 19 III 1238 (Krosno Odrzańskie) | 1231 - 1238 |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
1190/1192
-Małżeństwo z Jadwigą, córką Bertolda III, hrabiego von Diessen-Andechs, księcia Meranii.1201
-(7/8 XII) Śmierć Bolesława Wysokiego.- Henryk przejmuje władzę w dzielnicy wrocławskiej i opolskiej.
1202
-Układ pokojowy z Mieszkiem Laskonogim.- Henryk zrzeka się Opolszczyzny na rzecz Mieszka (z wyjątkiem terenów nad Stobrawą, z miejscowościami Olesno i Zarzyska, które Henryk odkupuje za cenę 1000 grzywien srebra).
ok. 1203/1205
-Przekazanie ziemi lubuskiej na rzecz Władysława Laskonogiego, w zamian za ziemię kaliską.1207
-(/20 X) Wydzielenie ziemi kaliskiej Władysławowi Odonicowi.1208
-(25 XII) Zjazd z Władysławem Laskonogim i Władysławem Odonicem w Głogowie, podczas uroczystości chrzcielnych najmłodszego syna (Władysława?).1209
-(III) Konrad, margrabia Łużyc odbija Lubusz od Władysława Laskonogiego.1210
-(6 V) Śmierć margrabiego Łużyc, Konrada.- (VIII 1210/III 1211) Henryk zajmuje ziemię lubuską i część Dolnych Łużyc (z Gubinem).
- Przekazanie synowi Konradowi rządów namiestniczych na zdobytych terytoriach (?).
- (9 VI) Papież Innocenty III wydaje bullę nakazującą przestrzeganie zasady senioratu (tzw. bulla Significavit nobis).
1211
-Lokacja Złotoryi na prawie magdeburskim.1217
-Zjazd z Leszkiem Białym i Władysławem Laskonogim w Dankowie.-Złożenie u papieża Honoriusza III skargi na Władysława Odonica w sprawie zwrotu Kalisza.
-Lokacja Lwówka Śląskiego na prawie magdeburskim.
1218
-Układ z Władysławem Laskonogim w Sądowlu.- Henryk przekazuje ziemię lubuską Władysławowi we władanie dożywotnie.
-Ponowienie skargi u papieża o zwrot Kalisza.
1221/1223
-Lokacja Nysy na prawie flamandzkim.ok. 1222
-Dopuszczenie do współrządów syna Henryka.1222
-Lokacja Głuchołazów na prawie magdeburskim.-(lato/VIII) Wyprawa chrystianizacyjna do Prus.
- (5 VIII) Wiec w Lonyz.
- Odbudowanie grodu w Chełmnie i obsadzenie go śląską załogą.
1222/1223
-Zdobycie i odbudowanie zniszczonego zamku w Kwidzynie.1223
-(lato) Kolejna wyprawa chrystianizacyjna do Prus.- (6 VIII) Wiec w Wierdzelewie.
1223-1227
-Spór z biskupem wrocławskim Wawrzyńcem o dziesięciny.- (1225) Henryk składa skargę na biskupa do papieża Honoriusza III.
- (2 III 1226) Papież Honoriusz III wyznacza komisję rozjemczą.
- (1227) Ugoda Henryka z biskupem Wawrzyńcem.
- Biskupstwo wrocławskie uzyskuje zgodę Henryka na obciążenie dziesięciną mieszkańców terenów leśnych, ludzi wolnych oraz dochodów książęcych z kopalni złota, w zamian za ustalenie niewysokich ryczałtów dla mieszkańców nowo lokowanych miejscowości.
1225
-(VII/16 VIII) Ponowna utrata ziemi lubuskiej przez Władysława Laskonogiego (na rzecz Ludwika turyńskiego).- Władysław Odonic zajmuje część ziemi lubuskiej (tereny na północ od dolnej Warty i Odry).
★
Landgraf [...] najechawszy ziemie polskie zdobywa i zajmuje zamek i miasto Lubusz.Książę śląski i wrocławski Henryk Brodaty doszedłszy do przekonania, że go dotkliwie hańbi i obraża to, że syn Kazimierza Leszek Biały zajął tron monarszy w Polsce i księstwo krakowskie, które się należały jemu jako księciu seniorowi i starszemu wiekiem, przygotowuje wojsko złożone zarówno ze swoich żołnierzy, jak i najętych za pieniądze obcych i namówiony przez wojewodę krakowskiego Marka i innych rycerzy z jego stronnictwa, maszeruje w kierunku Krakowa, chcąc usunąć Leszka Białego z tronu monarszego. [...]
Ten [Henryk] zebrał wojsko, przybył pod Kraków i stał tam osiem dni. Leszek Biały znając dobrze jego zamysły, uzbroił przeciw księciu Henrykowi ogromną liczbę wojska ze swoich ziem i dla pomszczenia tej krzywdy wezwał na pomoc swego rodzonego brata, księcia mazowieckiego Konrada ze wszystkimi wojskami z Mazowsza i Kujaw, chcąc odeprzeć wypowiedzianą mu przez Henryka wojnę podwójnymi siłami, nie szczędząc żadnych wysiłków i starań. Książę śląski Henryk Brodaty przybył już nad rzekę Dłubnię, niedaleko od Krakowa i miał tam postój, kiedy obaj książęta Leszek Biały i Konrad przyjmują go z ustawionymi hufcami, gotowi całkowicie do podjęcia walki. [...]
[...] za pośrednictwem biskupa krakowskiego Iwona i wszystkich panów zawierają układ pokojowy i uzgadniają na nowo, że książę Wrocławia i Śląska Henryk rezygnuje na rzecz Leszka Białego z wszelkich praw i roszczeń do tronu polskiego i przelewa na Leszka wszystkie prawa, jakie mu do niego przysługują. - Kronika Jana Długosza
- Odwrót Henryka z Małopolski (spowodowany najazdem Ludwika, landgrafa turyńskiego na Lubusz).
- Układ nad Dłubnią z Leszkiem Białym.
- Henryk zrzeka się pretensji do Krakowa.
1227
★
[...] Świętopełk zaniedbywał [okazywania] mu [Leszkowi] wiernej uległości i składania danin w należnym czasie. Leszko rozważywszy to i naradziwszy się z Henrykiem Brodatym, księciem Śląska, postanowił zwołać wielkorządców innych ziem swoich dla pokonania wspomnianego wielkorządcy Świętopełka i nakazał, aby w pewnym dniu zeszli się w Gąsawie, opodal Żnina - była to posiadłość ziemska klasztoru w Trzemesznie - dla omówienia z nim spraw dotyczących pomyślności państwa; chciał też odzyskać gród Nakło, który podlegał władzy księcia Władysława Odowica. Świętopełk przybywszy tam ośmielił się wypowiedzieć wojnę panu swemu, księciu Leszkowi. Gdy książę Leszko uchylił się od tej wojny uciekając do wsi Marcinkowo, zdrajca Świętopełk podle zamordował go podczas ucieczki. Potem Świętopełk, najpodlejszy zdrajca, przywłaszczył sobie księstwo na Pomorzu. - Kronika wielkopolska---
Książę Wrocławia i Śląska Henryk Brodaty schwytany w łaźni przez zabójców, otrzymuje kilka ran. Byłby też wtedy na pewno zginął, gdyby jego rycerz imieniem Peregryn z Weissenburga z godną podziwu wiernością i oddaniem wobec pana swego i księcia nie stanął na drodze, osłaniając ciało księcia własnym. Sam wreszcie otrzymawszy wiele ran, padając na ziemię, jeszcze martwymi zwłokami zasłonił ciało księcia, a gdy obu uważano za zabitych, osłabła srogość siepaczy. - Kronika Jana Długosza
- (23/24 XI) Leszek Biały zostaje zamordowany.
- Uniezależnienie się Pomorza Gdańskiego od książąt polskich.
- Zanik formalnych pozostałości pryncypatu.
- Henryk zostaje zraniony przez zamachowców.
1228
-(V/VIII) Przejęcie władzy namiestniczej (?) w Krakowie z nadania Władysława Laskonogiego.★
Kiedy więc z tej okazji i przyczyny wybuchła wewnętrzna wojna domowa między wymienionymi książętami [tj. Konradem i Henrykiem - przyp. wł.], jeden i drugi przybywają pod Kraków ze swymi wojskami, żeby bronić orężem swego prawa i [tak] dzielnica krakowska stała się ośrodkiem wojny. Zamek i miasto Kraków zajmowała z synem księżna Grzymisława, nie pozwalając go tknąć Konradowi i jego ludziom. Książę zaś Śląska Henryk wybudował dwie nowe warownie, jedną w pobliżu miasta Skały na wzgórzu, które opływa rzeka Prądnik, drugą w Międzyborzu i umieściwszy [tam] silną załogę żołnierzy, spodziewał się zająć całą dzielnicę krakowską. Konrad przeto przekonany, że jest rzeczą niezmiernie ważną i że zwycięstwo zawisło od tego, czy zburzy nowe, wzniesione przez Henryka warownie, prowadzi wojska, by oblegać twierdzę położoną w pobliżu Skały. Zabiegłszy mu tam drogę książę Śląska Henryk, stacza z nim ciężką walkę. Po obu stronach wielu ludzi padło, zginął też walcząc w pierwszych szeregach młody syn Konrada mazowieckiego Przemysł. Konrad dawszy znak do odwrotu, odstąpił jako pokonany, a chwała zwycięstwa przypadła Henrykowi. Lecz książę Mazowsza Konrad, chcąc naprawić klęskę i hańbę, jakiej wtedy doznał, pomaszerował w kierunku drugiej warowni Międzyborza, by popróbować w tym miejscu powodzenia w wojnie. Ale z miejscem nie zmieniło się jego niepowodzenie. Pobity bowiem jeszcze dotkliwiej przez księcia śląskiego Henryka i jego wojska w pobliżu wsi Wrocirzysz, schronił się do najbliższych lasów i na wzgórza i pozostawił niezdobyte obydwie warownie, a wielu jego żołnierzy padło lub dostało się do niewoli. Książę mazowiecki Konrad rozbity przez Henryka śląskiego w dwu niepomyślnych bitwach i zmuszony do ucieczki, uszedł na Mazowsze, by uzupełnić wojsko dla podjęcia wojny na nowo. - Kronika Jana Długosza- (VII) Zwycięstwa nad wojskami Konrada w bitwach pod Skałą, Wrocieryżem nad Mierzawą i Międzyborzem (k. Opoczna).
1229
★
Jednak ponieważ rzadkim jest wśród możnych wyrzec się swego uporu, gdy pobożny Henryk czując się bezpieczniejszym po zwyciężeniu wroga, odesłał do własnych ziem swego syna wraz z wojskiem obcych i udał się do Spinteowicz [Spytkowic] pod Krakowem, by radzić o najważniejszych rzeczach tej ziemi z baronami krakowskimi. Lecz ponieważ krakowski występek i zdrada nigdy nie zmalały, gdy tamże pobożny książę słuchał mszy, oto nagle wpadają wrogowie, porywają go nieprzygotowanego i wiodą w pętach do Płocka, zamku na Mazowszu. - Kronika polsko-śląska- Henryk zostaje pojmany przez ludzi Konrada i uprowadzony do Płocka.
-Do Płocka przybywa żona Henryka, Jadwiga.
- Uwolnienie Henryka (za cenę rezygnacji z pretensji do Krakowa).
- Henryk wysyła do papieża Grzegorza IX prośbę o zwolnienie z przyrzeczeń złożonych w niewoli pod przymusem.
1229/1230
-(13 V) Śmierć Kazimierza I opolskiego.- Henryk wraz z księżną Wiolą, wdową po Kazimierzu obejmuje rządy opiekuńcze na Opolszczyźnie.
- Osadzenie Władysława Laskonogiego w Raciborzu.
1230
-(5 I) Układ z biskupem wrocławskim Wawrzyńcem.- Henryk zgadza się na przekazanie sądownictwa wyższego w dobrach biskupich w ręce wójtów (powoływanych przez biskupa), pod warunkiem zatwierdzania wyroków przez księcia.
-(IX) Odzyskanie ziemi lubuskiej.
-Lokacja Głubczyc na prawie magdeburskim.
ok. 1230
-Reforma monetarna.- Wprowadzenie do obiegu nowych, dużych brakteatów o czterokrotnie większej zawartości srebra.
1231
★
[...] książę Władysław Stary przybywszy z Raciborza otoczył gród Gniezno. Lecz zatrzymawszy się jakiś czas nad zdobywaniem go i nie mogąc dokonać tego, smutny odstąpił. - Kronika wielkopolska- (IV) Nieudane oblężenie Gniezna.
- Henryk obejmuje tron krakowski.
- Udana obrona oblężonej Skały.
1232
-(jesień) Wyparcie Konrada z Małopolski.- (31 X) Zjazd pokojowy w Skaryszewie.
- Konrad uznaje prawa Henryka do Krakowa i zwraca ziemię sandomierską (bez kasztelanii żarnowskiej i skrzyńskiej).
1233
★
[...] Konrad pojmał go [Bolesława] wraz z matką i związanego oddał pod ścisłą straż w grodzie Sieciechowie. Po jakimś czasie wydostawszy się wreszcie z niewoli dzięki usilnym staraniom opata sieciechowskiego zajął [Bolesław] z godnością grody Zawichost i Sandomierz, które dobrowolnie poddały się swemu naturalnemu panu. - Kronika wielkopolska---
Ale książę Mazowsza Konrad bolejąc ciężko, że bratanek wyrywa się spod jego opieki i że pozbawia go dochodów, do których przywykł, zaprasza tak księżnę Grzymisławę, jak i bratanka Bolesława Wstydliwego na przyjacielską rozmowę, jakoby dla omówienia spraw publicznych swoich księstw. Więzi ich i sprowadziwszy na Mazowsze zamyka najpierw w swoim warownym zamku w Czersku, wyrzucając zarówno matce, jak synowi, że zbyt szybko i za wcześnie dążyli do przejęcia władzy książęcej. Następnie przenosi ich do zamku w Sieciechowie, położonego nad Wisłą w diecezji krakowskiej, i oddaje pod ścisłą straż. Zabiera bratankowi cały skarbiec i bardzo wytrwale dąży do zagarnięcia jego księstw i do pozbawienia go życia. Toteż zamyka go w Czersku pod ścisłą strażą i poleca zagarnąć jego księstwo. Tymczasem książę gnieźnieński Władysław na prośbę i za radą wojewody krakowskiego Marka nakłania księcia Konrada, żeby traktował bratanka łagodnie i nie przedsiębrał żadnych knowań na życie jego lub jego bliskich. Ten, jako człowiek łatwo ulegający radom, odsyła ich do klasztoru w Sieciechowie, by ich tam trzymano pod ścisłą strażą, dopóki się nie namyśli, jak zakończyć tę sprawę. - Kronika Jana Długosza
---
[...] zważywszy wierność i uczciwość naszego wiernego komesa Klemensa z Ruszczy, wojewody krakowskiego, który dzięki swej zapobiegliwości wyzwolił nas przez swoich wywiadowców i wiernych gońców z niewoli naszego stryja księcia Konrada i przywrócił dawną wolność [...] - fragment dokumentu Bolesława Wstydliwego z roku 1252
- Odbicie jeńców z niewoli przez Klemensa z Ruszczy, dostojnika małopolskiego (działającego z polecenia Henryka).
★
Zatem 1233 rycerze [wielko]polscy chcieli zabić pana swego Władysława, syna Odona, sprowadzając księcia Henryka [Brodatego] wraz z synem [Henrykiem Pobożnym] do [Wielko]polski. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej- (VII/VIII) Nieudana wyprawa (wraz z synem Henrykiem) na Kalisz.
- (21 VII/X) Układ pokojowy z Władysławem Odonicem.
przed 1234
-Koniec panowania Henryka w Dolnych Łużycach.1234
-(wiosna) Początek wojny z Konradem Mazowieckim o Małopolskę.★
[Henryk] za zgodą i wezwaniem Wielkopolan wkroczył na ziemię poznańską, kaliską, pyzdrską, średzką i do grodu Biechowa, a grody Bnin i Śrem odbudował i należycie umocnił, nie szczędząc wydatków i ludzi. - Kronika wielkopolska- (22 IX) Władysław Odonic zrzeka się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka.
★
I umieścił [Henryk] w Śremie syna swojej siostry Adelajdy, margrabiny Moraw, którą po śmierci Dypolda, margrabiego Moraw, wypędził z ziem morawskich [Wacław I] Jednooki, król czeski, która odtąd przebywała u brata. - Kronika wielkopolska-(VIII) Henryk zawiera ugodę z Konradem w Luchani (nad Wartą).
- Bolesław otrzymuje ziemię sandomierską i przekazuje kilka grodów Henrykowi.
-Początek sporu z biskupem wrocławskim Tomaszem I.
-Wiec książęcy w Czarnowąsach.
-Lokacja Oławy na prawie magdeburskim.
-(22 IX/zima) Wyprawa przeciwko Barnimowi pomorskiemu.
- Zdobycie kasztelanii cedyńskiej i kinieckiej.
1235
★
[...] przybyli z wielkim wojskiem na ziemię chełmińską i do Ostrowa Świętej Marii, i lepiej go umocnili, niemal wszyscy książęta polscy, a mianowicie mazowiecki, kujawski, krakowski i wrocławski oraz książę Świętopełk wraz z bratem. Kiedy nastała zima, całe wojsko pielgrzymów wraz z braćmi wkroczyło na terytorium, które zwie się Rezija, zniszczyło je całe i kogo tylko mogło, wymordowało. Wówczas wyszła im naprzeciw wielka mnogość Prusów, wysłana do walki. Wezwawszy Bożej pomocy, chrześcijanie starli się z nimi. Wówczas książę Świętopełk ze swoimi odciął im możliwość ucieczki i zgnęło tam pięć tysięcy Prusów, ku ogromnej radości chrześcijan, a bez żadnej ich szkody. - Kronika oliwska- Zwycięstwo w bitwie nad Dzierzgonią.
-(22 VI) Oddanie syna Henryka pod opiekę papieża Grzegorza IX.
-(VI) Zatwierdzenie układu luchańskiego przez papieża Grzegorza IX.
-(26 VI) Papież Grzegorz IX zatwierdza układ pokojowy z Władysławem Odonicem.
★
[...] Wielkopolanie potajemnie wkroczywszy do grodu śremskiego zabili go [Dypolda]. - Kronika wielkopolska---
Rycerz wielkopolski Borzywoj, poróżniony od dawna z biskupem poznańskim Pawłem o granice wsi i inne krzywdy, wyrządzone katedrze poznańskiej, gdy dla zawarcia ugody w spornych sprawach za pośrednictwem wspólnych przyjaciół przybył do miasta Śremu, po daniu ze swej strony i otrzymaniu [nawzajem] zapewnienia bezpieczeństwa - więzi podstępnie Pawła, biskupa poznańskiego, nie spodziewającego się niczego takiego. Ale wymieniony Paweł uszedłszy z więzienia rzuca na niego klątwę. Cały Kościół uznał wspomnianego Borzywoja za wyklętego i ogłoszono to publicznie we wszystkich świątyniach. Kiedy z zawziętym uporem znosząc klątwę, ociągał się z daniem zadośćuczynienia znieważonemu przez siebie podstępnie biskupowi, ujęty w Śremiu i zabity, zapłacił za swoje zuchwalstwo. Książę bowiem Wielkopolski Władysław zdobywszy zamek Śrem, podpalił go i zarówno Borzywoja, jak i jego pomocnika Sędziwoja śmiercią ukarał. [...]
[Odonic] między innymi zajął, wdarłszy się nocą po przekupieniu straży, zamek Śrem, który dzierżył Borzywoj, syn margrabiego Moraw Dypolda, a siostrzeniec Henryka, i stawiających mu opór margrabiego Borzywoja i rycerza Sędziwoja zabił, gdy inni wpadłszy w popłoch rozpierzchli się. - Kronika Jana Długosza
- Śmierć Dypolda III Borzywoja, siostrzeńca Henryka.
★
[Henryk] urządza ponownie wyprawę przeciw księciu Wielkopolski Władysławowi, synowi Ottona, i mocnym oblężeniem opasuje zamek gnieźnieński [...] Tymczasem, kiedy na próżno stracono wiele czasu na obleganie wymienionego zamku, a sam zamek ubezpieczony silną załogą żołnierzy [...] wydawał się nie do zdobycia, nowe jeszcze nieszczęście spotkało Henryka Brodatego, albowiem trzy wielkie machiny, które uchodziły za silniejsze, od gwałtownego i ciągłego wyrzucania pocisków połamały się i uległy zniszczeniu. [...] Toteż książę Henryk Brodaty zwątpiwszy w poddanie się i zdobycie [zamku] zaniechał oblężenia, a doznawszy wielu strat, powrócił na Śląsk. - Kronika Jana Długosza-Pouczenie miasta Halle w Saksonii dla Środy Śląskiej.
- Pojawia się nowe prawo miejskie w Polsce (prawo średzkie).
- Lokacja Środy Śląskiej na prawie średzkim.
1236
-(2 VII) Wiec w Dankowie.- Henryk zatwierdza przynależność ziemi radomskiej do władztwa Konrada (?).
1237
-(wiosna) Wojna z Władysławem Odonicem.- Utrata grodu Pobzin.
- Zdobycie kasztelanii lądzkiej i Giecza.
1238
-Biskup Tomasz I nakłada klątwę na Henryka.★
Kiedy więc choroba wzmogła się, przyjąwszy pobożnie wszystkie przepisane przez Kościół sakramenty, po trzydziestu latach - jak wspominałem - przeżytych w celibacie z żoną zamienioną na siostrę, dokonał szczęśliwie żywota dziewiętnastego marca w swoim mieście Krośnie. - Kronika Jana Długosza
Henryk Brodaty Jana Matejki
heraldyka:
wybrane pieczęcie:
+SIGILLV HENRICI DVCIS ZLESIE
ciekawostka:
23 (lub 24) listopada 1227 roku pod Gąsawą Pomorzanie zaatakowali obóz Leszka Białego i Henryka Brodatego. Książęta przebywali wówczas w łaźni. Leszek zdołał dosiąść konia i uciec - został zabity w pobliżu wsi Marcinkowo - a na bezbronnego księcia Henryka posypały się ciosy napastników. Na szczęście, rycerz Peregryn z Wezenborga własnym ciałem zasłonił leżącego już księcia i upadając nakrył go sobą. Obydwaj zostali uznani za martwych i dzięki temu Henryk Brodaty, chociaż ciężko ranny, uratował życie.
ważniejsze fundacje:
| ok.1190 | zamek w Legnicy |
|---|---|
| 1202-1203 | klasztor cysterek w Trzebnicy |
| 1214 | kościół i szpital Św. Ducha we Wrocławiu |
| ok.1217 | klasztor kanoników regularnych w Nowogrodzie Bobrzańskim |
| 1217 | klasztor magdalenek w Nowogrodźcu nad Kwisą |
| ok.1226 | komandoria templariuszy w Oleśnicy Małej |
| dwór książęcy we Wrocławiu |
przyczyna śmierci:
choroba (informacje o nagłej chorobie księcia podaje Kronika książąt polskich oraz Żywot Św. Jadwigi)
pochówek:
| 1238 | kościół cysterek w Trzebnicy (obecnie pocysterska bazylika Św. Jadwigi i Św. Bartłomieja; tuż po śmierci zaistniała groźba, że ciało księcia zostanie usunięte z grobu, ponieważ zmarł obłożony klątwą) |
|---|---|
| zdjęcie kościoła w Trzebnicy | |
| zdjęcie grobowca Henryka Brodatego | |