Henryk V (III) Żelazny (Kocur)
Henryk, tak bardzo bolał nad krzywdą ojca, że dla odzyskania połowy miasta Głogowa ciągłymi walkami i napadami gnębił króla czeskiego Jana i jego syna Karola, który po nim objął to królestwo.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Henryk IV Wierny | Matylda, córka Hermana Długiego, margrabiego brandenburskiego |
| życie | |
| 1310/1321 - 13 IV 1369 (Żagań) | |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
| panowanie | |
| 1342-1343: Wschowa, Żagań 1343-1349: Żagań 1349-1358: 1/2 Głogowa, Żagań 1358-1369: 1/2 Głogowa, 1/2 Ścinawy, Żagań | |
kalendarium:
1329-1330
-Henryk Wierny podejmuje (nieudane) zabiegi u papieża Jana XXII w sprawie przejęcia Brandenburgii dla syna Henryka.ok. 1337
-(/6 IX 1337) Małżeństwo z Anną, córką Wacława (Wańka) płockiego.1341
-(30 IV) Henryk z ojcem Henrykiem przejmują dzielnicę wschowską od Jana ścinawskiego.1342
-(22 I) Śmierć Henryka Wiernego.- Objęcie władzy w księstwie żagańskim.
1343
★
Henryk, tak bardzo bolał nad krzywdą ojca, że dla odzyskania połowy miasta Głogowa ciągłymi walkami i napadami gnębił króla czeskiego Jana i jego syna Karola, który po nim objął to królestwo. Musiał wreszcie Karol król czeski ze znacznym przybyć wojskiem dla zasłonienia mieszczan głogowskich, którym Henryk zbyt długo dokuczał. - Kronika Jana Długosza-Wojna z Czechami o Głogów (zagarnięty bezprawnie w roku 1331).- Henryk przejściowo opanowuje Głogów.
★
[...] król Kazimierz obiegłszy miasto Wschowę, dobywał go przez dni kilkanaście; a gdy przysłano na jego obronę rycerstwo księcia żagańskiego nie mogło mu się oprzeć skutecznie, poburzył i wyłamał mury, i miasto opanował [...] Nie mały gmin ludzi zabrał do niewoli, a miasto całe z obwodem wschowskim wrócił pod swoje panowanie. Pomknął się potem z wojskiem do księstwa żagańskiego, i zamek wraz z miastem [...] Ścinawa, acz położeniem swoim i wysokimi murami warowne, zdobył i z ziemią zrównał. Nareszcie po wsiach, miasteczkach mniej znacznych i włościach, kazał rozszerzyć spustoszenia, i wszystkie te miasteczka, osady i sioła ogniem i grabieżą zniszczyć. [...] Przybyli więc posłowie książęcy z prośbą pokorną, błagając: "aby król zatrzymał swój gniew, a oszczędzić raczył reszty tej uciśnionej i nieszczęśliwej krainy, oświadczając, że Henryk książę żagański i jego bracia [raczej stryjowie - przyp. wł.], Konrad książę oleśnicki, Jan ścinawski i Przemysław głogowski, odstępują wszelakiego prawa do ziemi i miasta Wschowy, i zrzekają się dalszego poszukiwania jakichkolwiek krzywd i uraz, a nadto gotowi są do przyjęcia warunków, jakie im król Kazimierz naznaczy". - Kronika Jana Długosza-(lato) Najazd Kazimierza Wielkiego na ziemię wschowską.- (VIII) Utrata Wschowy.
- Księstwo żagańskie zostaje spustoszone przez wojska polskie.
- Zawarcie układu pokojowego z Kazimierzem Wielkim.
1344
-(7 VI) Układ z królem Czech, Janem Luksemburskim.- Jan zobowiązuje się przekazać połowę księstwa głogowskiego.
- (23 XI) Henryk składa w Pradze hołd lenny Janowi Luksemburskiemu.
1345
-Nieudana próba odzyskania Wschowy (wraz ze stryjem Konradem).1347
-(2 IX) Henryk bierze udział w koronacji Karola IV na króla czeskiego w Pradze.1349
-Henryk wyjeżdża z Karolem IV do Awinionu (do papieża Klemensa VI).-(6 VII) Przejęcie połowy Głogowa od Czechów.
-(25 VII) Udział w koronacji Karola IV na króla rzymskiego w Akwizgranie.
1351
-(20 VIII) Śmierć Bolesława III płockiego.- (7 IX) Henryk przyjmuje lenno płockie z rąk czeskich.
- (18 IX) Kazimierz Wielki inkorporuje ziemię płocką do Korony Polskiej.
1353
-(12 I) Odkupienie zamku Ryczyn od Jana ścinawskiego.1354-1355
-Wyjazd do Włoch w orszaku Karola IV Luksemburskiego.- (5 IV 1355) Udział w koronacji cesarskiej Karola IV w Rzymie.
- Henryk otrzymuje pas rycerski od cesarza.
1355-1356
-Wyjazd z misją dyplomatyczną (prawdopodobnie wspólnie z Mikołajem Małym ziębickim) do Konstantynopola (z ramienia cesarza Karola IV), do cesarza bizantyjskiego Jana V Paleologa.1357/1358
-(1357/23 IV 1358) Henryk odbywa pielgrzymkę do Ziemi Świętej (wraz z Mikołajem Małym ziębickim).1358
-(15 I) Henryk odkupuje połowę Ścinawy, Chobieni oraz Międzyrzecza od Jana ścinawskiego.1360
-(10 I) Ostateczny podział dzielnicy głogowskiej i bytomskiej pomiędzy Henrykiem Żelaznym i Luksemburgami.1361
-Odkupienie Polkowic i Bagna od Jana ścinawskiego.1361/1365
-(23 IV 1361/19 V 1365) Śmierć Jana ścinawskiego.- Konflikt z Konradem I oleśnickim o Górę Śląską.
- Mediacja Ludwika I brzeskiego.
- Podział Góry Śląskiej pomiędzy Henryka i Luksemburgów.
- Henryk spłaca Konrada kwotą 600 grzywien srebra.
1362
-(22 IV) Henryk spotyka się z Kazimierzem Wielkim w Pyzdrach.- Projekt małżeństwa króla Polski z córką Henryka.
1363
-(16 II) Śmierć Anny.1365
-(25 II) Małżeństwo Kazimierza Wielkiego z Jadwigą, córką Henryka.-(III) Zjazd z Kazimierzem Wielkim w Żarnowcu.
1367
-Utrata wzroku przez Henryka (wskutek zapalenia gałek ocznych).1369
-Henryk zostaje porwany przez zbuntowanych rycerzy i uwięziony w ciemnicy w podziemiach kościoła Św. Jana w Jakubowie.- Uwolnienie Henryka przez mieszczan głogowskich.
-(13 IV) Śmierć Henryka V Żelaznego w Żaganiu.
Henryk V Żelazny
Ireny Bierwiaczonek
heraldyka:
sfragistyka:
 +SIGILLVM HEYNRICI HEYNRICI ET HEYNRICI DEI GRACIA +DVCVM SLESIE DOMINORVM GLOGOVIENSIVM ET ZAGANI |  +S HENRICI DUCIS GLOGOVIE |
ciekawostka:
Katalog opatów żagańskich podkreślał nadmierną surowość księcia w stosunku do Kościoła: opisano historię zatargu Henryka z klasztorem augustianów o las dębowy, potrzebny księciu do budowy machin oblężniczych. Zakonnicy nie chcieli się zgodzić na wyręb lasu, wobec czego Henryk uwięził wielu poddanych zakonu. Spór zakończył opat, ofiarowując 100 grzywien za wypuszczenie więzionych poddanych oraz kolejne 100 grzywien pożyczki... Klasztor ponadto został zobowiązany do pokrycia kosztów uroczystości weselnych obu córek Henryka (zapewne wysokich, zważywszy choćby na fakt, iż jedna z nich wyszła za króla Polski).
Był za to książę Henryk dobrym mężem. Roczniki głogowskie informują, iż bardzo kochał swoją małżonkę Annę i z tego powodu otrzymał przydomek Katheran (Kocur).
przyczyna śmierci:
| 13 IV 1369 | zapalenie płuc (zgodnie z informacją podaną przez XVI/XVII-wiecznego śląskiego kronikarza Mikołaja Pola w jego dziele Jahrbücher der Stadt Breslau) |
|---|
pochówek:
| 1369 | kościół augustianów w Żaganiu (obecnie jako kościół Wniebowzięcia NMP) |
|---|---|
| zdjęcie kościoła poaugustiańskiego w Żaganiu | |
źródła:
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
literatura:
- Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978
- Jarosław M. Gruzla, Między Luksemburami, Wittelsbachami a Polską (transformacja polityczna Bolka II Świdnickiego w latach 1348-1364)
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów mazowieckich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 1998
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Mariusz Wollny, Kazimierz Wielki: reformator i wizjoner, Oficyna Wydawnicza "Helicon", Kraków 2000
- Jerzy Wyrozumski, Kazimierz Wielki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 2004
ilustracje:
- Sylwjusz Mikucki, Heraldyka Piastów śląskich do schyłku XIV wieku, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1935
- Dariusz Wieczorek, Poczet piastowskich książąt Śląska Lubuskiego w obrazach Ireny Bierwiaczonek, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Zielona Góra 2004 - (na podstawie indywidualnego pozwolenia)
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com