genealogia, heraldyka:

rodzice → drzewo genealogiczne:

Siemowit III Starszy
Eufemia, córka Mikołaja II, księcia opawskiego

życie:

ok.1347/1352 - 8 XII 1429 (Czersk)

małżeństwa:

OO 1373/76 - 1429: Danuta Anna, córka Kiejstuta, księcia trockiego, siostra Witolda

potomstwo → drzewo genealogiczne:

córka (Olga?) (1373/76 - po 8 XII 1401) *
- * pochodzenie niepewne; imię Olga prawdopodobnie przybrane po zamążpójściu
Janusz (ok.1382 - X/XI 1422)
Bolesław (1385/86 - 1420/10 IX 1425)
Konrad (po 1386 - przed 1429)

panowanie:

1373/74-1379: Ciechanów, Liw, Nur, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1379: Ciechanów, Czersk, Liw, Nur, Płock, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1379-1398, 1399-1429: Ciechanów, Liw, Nur, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1382-1383, 1391-1429: Podlasie (Drohiczyn, Mielnik)
1398-1399: Ciechanów, Liw, Nur, Płońsk, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1410-1411: Nidzica, Olsztyn, Ostróda

charakterystyka:

Człowiek przezorny i obrotny, wyznający zasadę, że nigdy nie należy pomijać nadarzającej się okazji.
Kronika Jana Długosza

sfragistyka:

+S IOHANNES DI GRA DVCIS MAZOVIE DNI WISNENSIS ET WARSZOVIENSIS	+S IOHANNIS DEI GRA DVCIS MAZOE ET DNI WARSEVY	S DVCIS IOHANNIS DE MAZOVIA HERES CZYRNENCIS
... MAZOVIE	+S IONIS DVC' MAZ ET DNI WIZN

1373

-Janusz składa hołd lenny Ludwikowi Andegaweńskiemu.

1373/1374

-Objęcie ziemi wyszogrodzkiej, ciechanowskiej, warszawskiej, nurskiej, zakroczymskiej i liwskiej z nadania ojca.

1373/1376

-(1373/26 VII 1376) Małżeństwo z Danutą Anną, córką Kiejstuta, księcia trockiego.

1379

-(25 II) Siemowit III dzieli księstwo mazowieckie.

Janusz otrzymuje ziemię czerską i płocką.

-(23 IX) Porozumienie z bratem Siemowitem.

Objęcie ziemi czerskiej, warszawskiej, nurskiej, zakroczymskiej, ciechanowskiej, liwskiej i wyszogrodzkiej.

1381

-(16 VI) Śmierć Siemowita III.

Janusz obejmuje samodzielne rządy w swojej dzielnicy.

1382

-(VIII) Wyprawa (wraz z bratem Siemowitem) na Ruś.

Zdobycie i splądrowanie Podlasia (Drohiczyna, Mielnika) i okolic Brześcia Litewskiego.

-(2 XII) Janusz (z bratem Siemowitem) zastawiają w Brodnicy ziemię wiską Zakonowi Krzyżackiemu.

1383

-(wiosna) Utrata Podlasia na rzecz Litwy.
-Układ z królową-wdową Elżbietą Bośniaczką.

Janusz zobowiązuje się do respektowania praw Jadwigi (i dostarczenia - w razie potrzeby - 30 kopijników) w zamian za roczną pensję 24000 florenów, wypłacaną z żup bocheńskich.

-Lokacja Czerska na prawie chełmińskim.

1384

-(jesień) Janusz składa hołd lenny Jadwidze Andegaweńskiej.

1386-1387

-(jesień 1386-wiosna 1387) Udział w wyprawie chrystianizacyjnej Władysława Jagiełły na Litwie.

1387

-Janusz składa hołd lenny Władysławowi Jagielle.

1390

-(18 III) Papież nominuje biskupem płockim (dzięki staraniom Siemowita i Janusza) Henryka, przyrodniego brata książąt mazowieckich.

1391

-(2 IX) Janusz otrzymuje dożywotnio Podlasie (z Drohiczynem, Mielnikiem, Surażem i Bielskiem) z rąk Władysława Jagiełły.

1393

-Uwięzienie Janusza (wizytującego budowę zamku w Złotorii) przez Krzyżaków i osadzenie w Malborku.

1394

-Janusz zostaje uwolniony z niewoli krzyżackiej (dzięki zabiegom Władysława Jagiełły).

1398-1399

-Przejściowe przejęcie ziemi płońskiej (jako zastaw).

1400

-Lokacja Ciechanowa na prawie chełmińskim.

1401

-(30 XII) Siemowit zastawia (w Błoniach) ziemię wiską Januszowi (za sumę 4545 kop groszy praskich).

1403

-Lokacja Różana na prawie chełmińskim.

1406

-Podniesienie warszawskiego kościoła Św. Jana do rangi kolegiaty.

Janusz przenosi prebendy kanonicze z kaplicy zamkowej w Czersku do kolegiaty warszawskiej.
Przeniesienie siedziby książęcej z Czerska do Warszawy.

1408

-Papież Grzegorz XII zabrania (w liście) Januszowi wspierania Litwy w wojnie przeciwko Krzyżakom i utrudniania Zakonowi wypraw na Litwę, Żmudź i Ruś.

1409-1411

-Janusz wspiera Władysława Jagiełłę w wojnie z Zakonem Krzyżackim.

(VIII 1409) Komturzy z Ostródy i Pokarmina najeżdżają na pogranicze mazowieckie.
- Bolesław, syn Janusza, w odwecie niszczy Działdowo i 14 okolicznych wsi.
(6 X 1409) Udział wojsk mazowieckich w odbiciu Bydgoszczy z rąk krzyżackich.
(15 VII 1410) Bitwa pod Grunwaldem.
- Władysław Jagiełło przekazuje Januszowi zamki w Ostródzie, Nidzicy i Olsztynie.
(1 II 1411) Układ pokojowy z Krzyżakami w Toruniu.
- Janusz zwraca zamki w Ostródzie, Nidzicy i Olsztynie Zakonowi Krzyżackiemu.

1413

-(4 VI) Zatwierdzenie lokacji Warszawy na prawie chełmińskim.

1414

-(29 VI) Wybucha wojna Polski z Zakonem Krzyżackim (tzw. wojna głodowa).

Wysłanie syna Bolesława na wojnę przeciwko Krzyżakom.
Oblężenie Brodnicy (przy udziale wojsk mazowieckich).
(7 X) Rozejm w Brodnicy.

1416

-Udział (wraz z biskupem krakowskim Wojciechem Jastrzębcem) w misji dyplomatycznej w Wilnie, na dworze Witolda.

1418

-(15 VI) Lokacja Łomży na prawie chełmińskim.

1420/1425

-(1420/10 IX 1425) Śmierć syna Bolesława Januszowica.

Janusz doprowadza do złożenia hołdu przez szlachtę mazowiecką małoletniemu wnukowi Bolesławowi IV.

1421

-Przywilej lokacyjny dla Makowa Mazowieckiego.

1425

-(VII) Zjazd w Łęczycy z Władysławem Jagiełłą i Siemowitem.

Kanclerz Siemowita, Stanisław Pawłowski neguje zależność lenną Mazowsza od Korony.
- Wybucha konflikt Siemowita z Władysławem Jagiełłą.

1428

-Lokacja Kamieńca (Kamieńczyka) na prawie chełmińskim.

1429

-(8 XII) Śmierć Janusza I Starszego w Czersku.

ciekawostka

Witold - 'Bitwa pod Grunwaldem' Jana Matejki (fragment)
Książę Janusz dwukrotnie gościł na swoim dworze Witolda Kiejstutowicza (który był jego szwagrem). Po raz pierwszy miało to miejsce późnym latem roku 1382, gdy Witold uciekł z niewoli u Jagiełły. Przyjęcie, które zgotował mu Janusz było chłodne: książę postawił przed Litwinem warunek chrztu w obrządku rzymskim. Witold urażony odjechał szukać pomocy u Krzyżaków. Witold pojawił się na Mazowszu w 1389 w podobnych okolicznościach. Wówczas Janusz również niemile powitał litewskiego księcia, a po uczcie odmówił mu złotego pucharu. Zgodnie z obyczajem dworskim naczynia, na których jadali goście dawało się im w prezencie na dowód przyjaźni. Witold miał tego Januszowi nie wybaczyć do końca życia.

ważniejsze fundacje

ok. 1390	kościół Św. Jana w Warszawie (gotycki)
1398- 1406	zamek w Czersku
	zamek w Ciechanowie
1407- 1410	Dwór Większy (zamek gotycki) w Warszawie
1429	zamek w Liwie

przyczyna śmierci

Prawdopodobnie CZYNNIKI NATURALNE (z uwagi na podeszły wiek księcia).

miejsce pochówku

katedra w Warszawie
KOLEGIATA ŚW. JANA CHRZCICIELA W WARSZAWIE (obecnie bazylika).