Janusz (Jan) I Starszy (Mazowiecki)
Człowiek przezorny i obrotny, wyznający zasadę, że nigdy nie należy pomijać nadarzającej się okazji.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice → drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Siemowit III Starszy | Eufemia, córka Mikołaja II, księcia opawskiego |
| życie | |
| ok.1347/1352 - 8 XII 1429 (Czersk) | |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo → drzewo genealogiczne | |
| |
| panowanie | |
| 1373/74-1379: Ciechanów, Liw, Nur, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym 1379: Ciechanów, Czersk, Liw, Nur, Płock, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym 1379-1398, 1399-1429: Ciechanów, Liw, Nur, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym 1382-1383, 1391-1429: Podlasie (Drohiczyn, Mielnik) 1398-1399: Ciechanów, Liw, Nur, Płońsk, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym 1410-1411: Nidzica, Olsztyn, Ostróda | |
kalendarium:
1373
-Janusz składa hołd lenny Ludwikowi Andegaweńskiemu.1373/1374
-Objęcie ziemi wyszogrodzkiej, ciechanowskiej, warszawskiej, nurskiej, zakroczymskiej i liwskiej z nadania ojca.1373/1376
-(1373/26 VII 1376) Małżeństwo z Danutą Anną, córką Kiejstuta, księcia trockiego.1379
-(25 II) Siemowit III dzieli księstwo mazowieckie.- Janusz otrzymuje ziemię czerską i płocką.
- Objęcie ziemi czerskiej, warszawskiej, nurskiej, zakroczymskiej, ciechanowskiej, liwskiej i wyszogrodzkiej.
1381
-(16 VI) Śmierć Siemowita III.- Janusz obejmuje samodzielne rządy w swojej dzielnicy.
1382
-(VIII) Wyprawa (wraz z bratem Siemowitem) na Ruś.- Zdobycie i splądrowanie Podlasia (Drohiczyna, Mielnika) i okolic Brześcia Litewskiego.
1383
-(wiosna) Utrata Podlasia na rzecz Litwy.-Układ z królową-wdową Elżbietą Bośniaczką.
- Janusz zobowiązuje się do respektowania praw Jadwigi (i dostarczenia - w razie potrzeby - 30 kopijników) w zamian za roczną pensję 24000 florenów, wypłacaną z żup bocheńskich.
1384
-(jesień) Janusz składa hołd lenny Jadwidze Andegaweńskiej.1386-1387
-(jesień 1386-wiosna 1387) Udział w wyprawie chrystianizacyjnej Władysława Jagiełły na Litwie.1387
-Janusz składa hołd lenny Władysławowi Jagielle.1390
-(18 III) Papież nominuje biskupem płockim (dzięki staraniom Siemowita i Janusza) Henryka, przyrodniego brata książąt mazowieckich.1391
-(2 IX) Janusz otrzymuje dożywotnio Podlasie (z Drohiczynem, Mielnikiem, Surażem i Bielskiem) z rąk Władysława Jagiełły.1393
-Uwięzienie Janusza (wizytującego budowę zamku w Złotorii) przez Krzyżaków i osadzenie w Malborku.1394
-Janusz zostaje uwolniony z niewoli krzyżackiej (dzięki zabiegom Władysława Jagiełły).1398-1399
-Przejściowe przejęcie ziemi płońskiej (jako zastaw).1400
-Lokacja Ciechanowa na prawie chełmińskim.1401
-(30 XII) Siemowit zastawia (w Błoniach) ziemię wiską Januszowi (za sumę 4545 kop groszy praskich).1403
-Lokacja Różana na prawie chełmińskim.1406
-Podniesienie warszawskiego kościoła Św. Jana do rangi kolegiaty.- Janusz przenosi prebendy kanonicze z kaplicy zamkowej w Czersku do kolegiaty warszawskiej.
- Przeniesienie siedziby książęcej z Czerska do Warszawy.
1408
-Papież Grzegorz XII zabrania (w liście) Januszowi wspierania Litwy w wojnie przeciwko Krzyżakom i utrudniania Zakonowi wypraw na Litwę, Żmudź i Ruś.1409-1411
-Janusz wspiera Władysława Jagiełłę w wojnie z Zakonem Krzyżackim.- (VIII 1409) Komturzy z Ostródy i Pokarmina najeżdżają na pogranicze mazowieckie.
- Bolesław, syn Janusza, w odwecie niszczy Działdowo i 14 okolicznych wsi.
- (6 X 1409) Udział wojsk mazowieckich w odbiciu Bydgoszczy z rąk krzyżackich.
- (15 VII 1410) Bitwa pod Grunwaldem.
- Władysław Jagiełło przekazuje Januszowi zamki w Ostródzie, Nidzicy i Olsztynie.
- (1 II 1411) Układ pokojowy z Krzyżakami w Toruniu.
- Janusz zwraca zamki w Ostródzie, Nidzicy i Olsztynie Zakonowi Krzyżackiemu.
1413
-(4 VI) Zatwierdzenie lokacji Warszawy na prawie chełmińskim.1414
-(29 VI) Wybucha wojna Polski z Zakonem Krzyżackim (tzw. wojna głodowa).- Wysłanie syna Bolesława na wojnę przeciwko Krzyżakom.
- Oblężenie Brodnicy (przy udziale wojsk mazowieckich).
- (7 X) Rozejm w Brodnicy.
1416
-Udział (wraz z biskupem krakowskim Wojciechem Jastrzębcem) w misji dyplomatycznej w Wilnie, na dworze Witolda.1418
-(15 VI) Lokacja Łomży na prawie chełmińskim.1420/1425
-(1420/10 IX 1425) Śmierć syna Bolesława Januszowica.- Janusz doprowadza do złożenia hołdu przez szlachtę mazowiecką małoletniemu wnukowi Bolesławowi IV.
1421
-Przywilej lokacyjny dla Makowa Mazowieckiego.1425
-(VII) Zjazd w Łęczycy z Władysławem Jagiełłą i Siemowitem.- Kanclerz Siemowita, Stanisław Pawłowski neguje zależność lenną Mazowsza od Korony.
- Wybucha konflikt Siemowita z Władysławem Jagiełłą.
1426
-(12-20 IV) Wizyta Władysława Jagiełły na Mazowszu.1428
-Lokacja Kamieńca (Kamieńczyka) na prawie chełmińskim.1429
-(8 XII) Śmierć Janusza I Starszego w Czersku.
Janusz I Starszy - podobizna
z XV-wiecznego rękopisu
heraldyka:
sfragistyka:
 +S IOHANNES DI GRA DVCIS MAZOVIE DNI WISNENSIS ET WARSZOVIENSIS |  +S IOHANNIS DEI GRA DVCIS MAZOE ET DNI WARSEVY |
 S DVCIS IOHANNIS DE MAZOVIA HERES CZYRNENCIS |  ... MAZOVIE |
 +S IONIS DVC' MAZ ET DNI WIZN |
ciekawostka:
Książę Janusz dwukrotnie gościł na swoim dworze Witolda Kiejstutowicza (który był jego szwagrem). Po raz pierwszy miało to miejsce późnym latem roku 1382, gdy Witold uciekł z niewoli u Jagiełły. Przyjęcie, które zgotował mu Janusz było chłodne: książę postawił przed Litwinem warunek chrztu w obrządku rzymskim. Witold urażony odjechał szukać pomocy u Krzyżaków. Witold pojawił się na Mazowszu w 1389 w podobnych okolicznościach. Wówczas Janusz również niemile powitał litewskiego księcia, a po uczcie odmówił mu złotego pucharu. Zgodnie z obyczajem dworskim naczynia, na których jadali goście dawało się im w prezencie na dowód przyjaźni. Witold miał tego Januszowi nie wybaczyć do końca życia.
ważniejsze fundacje:
| ok.1390 | kościół Św. Jana w Warszawie (gotycki) |
|---|---|
| 1398- 1406 | zamek w Czersku |
| zamek w Ciechanowie | |
| 1407- 1410 | Dwór Większy (zamek gotycki) w Warszawie |
| 1429 | zamek w Liwie |
przyczyna śmierci:
Prawdopodobnie CZYNNIKI NATURALNE (z uwagi na podeszły wiek księcia).
miejsce pochówku:
KOLEGIATA ŚW. JANA CHRZCICIELA W WARSZAWIE (obecnie bazylika; szczątki złożono we wspólnym grobowcu z wnukiem Bolesławem IV Warszawskim).
literatura:
- Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański, Władysław II Jagiełło, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1990
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów mazowieckich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 1998
- Małgorzata Wilska, Książę Janusz Starszy, Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 1986
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Stefan M. Kuczyński, Władysław Jagiełło 1350-1434, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1971
ilustracje:
- A. Piliński, Prawa książąt mazowieckich przełożone na język polski przez Macieja z Rożana r. 1450, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877
- Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
- Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888
- Stefan Krzysztof Kuczyński, Pieczęcie książąt mazowieckich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 1978
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com
© Copyright 1999-2010 Michał Szuster. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Wszelkie materiały (m.in. treści, elementy graficzne oraz kod strony) zawarte na tej witrynie nie mogą być zamieszczane na innych stronach, rozpowszechniane i wprowadzane do systemów gromadzenia danych bez uprzedniej zgody Autora.
Wszelkie materiały (m.in. treści, elementy graficzne oraz kod strony) zawarte na tej witrynie nie mogą być zamieszczane na innych stronach, rozpowszechniane i wprowadzane do systemów gromadzenia danych bez uprzedniej zgody Autora.
partnerzy serwisu - ApisVideo.pl | Historia - Historia Polski | Niemiecki - Język Niemiecki | WOS - Wiedza o Społeczeństwie | Żegluga śródlądowa