Janusz (Jan) I Starszy (Stary)

Człowiek przezorny i obrotny, wyznający zasadę, że nigdy nie należy pomijać nadarzającej się okazji.
Kronika Jana Długosza
rodzice ⇒ drzewo genealogiczne
Siemowit III StarszyEufemia, córka Mikołaja II, księcia opawskiego
życie
ok.1346 - 8 XII 1429 (Czersk)
małżeństwa
  1. OO1371/73 - 1422/25: Danuta Anna, córka Kiejstuta, księcia trockiego, siostra Witolda
potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne
  1. córka (Olga?) (1373/76 - po 8 XII 1401)
    • pochodzenie niepewne; imię Olga prawdopodobnie przybrane po zamążpójściu
    Janusz (ok.1376/81 - 18 albo 30 X 1422)
    Bolesław (ok.1382/83 - 1420/4 V 1424)
    Konrad (przed 1400 - pr. 9 XII 1412/13)
panowanie
1373/74-1381: Ciechanów, Warszawa, Wizna, Zakroczym
1381-1382, 1383-1390: Ciechanów, Czersk, Liw, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1382-1383, 1390-1398, 1399-1400: Bielsk, Ciechanów, Czersk, Drohiczyn, Liw, Mielnik, Suraż, Tykocin, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1398-1399: Bielsk, Ciechanów, Czersk, Drohiczyn, Liw, Mielnik, Płońsk, Suraż, Tykocin, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1400-1401: Ciechanów, Czersk, Drohiczyn, Liw, Mielnik, Tykocin, Warszawa, Wyszogród, Zakroczym
1401-1401/5: Ciechanów, Czersk, Drohiczyn, Liw, Mielnik, Tykocin, Warszawa, Wizna, Wyszogród, Zakroczym
1401/5-1410, 1411-1425: Ciechanów, Czersk, Drohiczyn, Liw, Mielnik, Tykocin, Warszawa, Wizna, Wyszogród, Zakroczym
1410-1411: Ciechanów, Czersk, Drohiczyn, Liw, Mielnik, Nidzica, Olsztyn, Ostróda, Tykocin, Warszawa, Wizna, Wyszogród, Zakroczym
1425-1429: Ciechanów, Czersk, Liw, Warszawa, Wizna, Wyszogród, Zakroczym

1371/1373

-(23 XI 1371/1373) Małżeństwo z Danutą Anną, córką Kiejstuta, księcia trockiego.

1373

-Janusz składa hołd lenny Ludwikowi Andegaweńskiemu.

1373/1374

-(12 V 1373/5 I 1374) Objęcie ziemi ciechanowskiej, warszawskiej, wiskiej i zakroczymskiej z nadania ojca.

1378

-(III) Siemowit III (wraz z synami Januszem, Siemowitem i Henrykiem) potwierdza przywileje biskupstwa płockiego.

1379

-(23 IX) Siemowit III ustanawia nowe zasady podziału władztwa mazowieckiego pomiędzy synów Janusza i Siemowita, które mają wejść w życie po jego śmierci.

1381

📖
Tegoż roku [1381 - przyp. wł.], dnia 17 miesiąca czerwca, odszedł do Chrystusa, na zamku swoim w Płocku, Siemowit, książę całego Mazowsza, syn Trojdena, niegdyś księcia mazowieckiego. - Kronika Janka z Czarnkowa
-(16/17 VI) Śmierć ojca Siemowita III.

1382

-(VIII) Wyprawa (wraz z bratem Siemowitem) na Ruś.-(2 XII) Janusz (z bratem Siemowitem) zastawiają w Brodnicy ziemię wiską Zakonowi Krzyżackiemu (za kwotę 7000 grzywien).

1383

📖
W tymże czasie, książęta litewscy, przybywszy z licznym wojskiem, opasali i zaczęli oblegać zamek Drohiczyn, który niedawno przedtem opanowali książęta mazowieccy. Trzymał go natenczas pewien mąż, imieniem Sasin, marszałek księcia mazowieckiego [...] Przez kilka dni mężnie bronił on zamku, aż niejacy Rusini, którzy się z nim znajdowali, podłożyli ogień i zamek podpalili, sami zaś, zeskoczywszy z murów zamkowych, uciekli do wojska litewskiego. Wtedy marszałek, wyszedłszy z zamku z częścią swoich ludzi, dopóty bił się z nieprzyjacielem, aż książęta litewscy zabrali go do niewoli; reszta ludzi w wielkiej liczbie zginęła, niestety, od ognia i miecza. - Kronika Janka z Czarnkowa
-(wiosna) Utrata Podlasia na rzecz Litwy.
-(14 IX) Zjazd w Żyrowie z margrabią brandenburskim Zygmuntem Luksemburskim.-Lokacja Czerska na prawie chełmińskim.

1384

-(jesień) Janusz składa hołd lenny Jadwidze Andegaweńskiej.

1386-1387

-(jesień 1386-wiosna 1387) Udział w wyprawie chrystianizacyjnej Władysława Jagiełły na Litwie.

1387

-Janusz składa hołd lenny Władysławowi Jagielle.

1390

-(II-III) Udział w wyprawie Władysława Jagiełły przeciwko Witoldowi i Krzyżakom okupującym ziemie litewskie.-(18 III) Papież nominuje biskupem płockim (dzięki staraniom Siemowita i Janusza) Henryka, przyrodniego brata książąt mazowieckich.

1391

📖
Tymczasem król polski Władysław z zebranym przez siebie wojskiem, które jak wszyscy mniemali ruszyć miało na opanowanie ziemi dobrzyńskiej, zboczywszy niespodzianie pod zamek Olsztyn, dzierżony także przez nieprzyjaciela, Władysława księcia opolskiego, wysłał z innymi oddziałami Spytka z Melsztyna wojewodę krakowskiego, aby obległ inne zamki, jako to Wieluń, Ostrzeszów i Bolesławiec. Dokąd gdy Ziemowit i Janusz książęta mazowieccy z licznym nadciągnęli wojskiem, powiększyli znacznie siły Władysława króla, który już sam przez się dość liczne wiódł zastępy. Chociaż bowiem Władysław książę opolski miał za sobą Ofkę, siostrę rodzoną Ziemowita i Janusza książąt mazowieckich, ci jednakże jako lennicy Królestwa Polskiego przymuszeni byli podnieść oręż przeciw swemu powinowatemu w obronie króla i królestwa. - Kronika Jana Długosza
-(IX-X) Prawdopodobny udział u boku Władysława Jagiełły w wojnie przeciwko Władysławowi Opolczykowi.

1393/1394

📖
Janusz książę mazowiecki w dzielnicy swego księstwa nad rzeką Narwią zbudował nowy zamek, który nazwał Złotorią. A gdy dla spieszniejszego i dokładniejszego ukończenia dzieła sam osobiście z swojem rycerstwem pilnował robót, żadnej nie spodziewając się napaści, hrabia Rudolf komtur Bałgi i Walrodor komtur Ragnety, nasłani przez Konrada von Jungingen mistrza pruskiego, z znaczną siłą zbrojną napadli znienacka na księcia Janusza i tych którzy pracowali około budowy zamku. Niebawem opanowawszy zamek z drzewa budowany a jeszcze nie ukończony, wszystek gród ogniem zniszczyli; Janusza zaś księcia mazowieckiego wsadziwszy na konia, i związawszy mu nogi pod brzuchem końskim (chociaż książę dopraszał się usilnie, aby mu naznaczono dzień do stawienia się osobistego) wraz z innymi rycerzami ziemi mazowieckiej również skrępowanymi odprowadzili do mistrza pruskiego Konrada. [...]
Król Polski Władysław dowiedziawszy się o pojmaniu Janusza, wyprawił posłów do mistrza Pruskiego z upomnieniem, aby go natychmiast wypuścił na wolność, i z użaleniem się na pogwałcenie zawartego z Polską przymierza. - Kronika Jana Długosza
-Uwięzienie Janusza (wizytującego budowę zamku w Złotorii n. Narwią) przez Krzyżaków i osadzenie w Malborku.

1398-1399

-Przejściowe przejęcie ziemi płońskiej (jako zastaw).

1400

-Lokacja Ciechanowa na prawie chełmińskim.

1401

-(VII) Zjazd z wielkim mistrzem krzyżackim, Konradem von Jungingen w Działdowie.
-(30 XII) Siemowit zastawia (w Błoniu) ziemię wiską wraz z powiatem goniądzkim Januszowi (za sumę 4595 kop groszy praskich) na okres 9 lat.

1403

-Lokacja Różana na prawie chełmińskim.

1404

📖
Komturowie i Krzyżacy pruscy, żadnej nie doznawszy krzywdy ani obrazy, ale samą powodowani dumą i przewrotnością, zdradziecko i po nieprzyjacielsku, bez wszelakich przegróżek dających znać o wojnie, ze znaczną siłą zbrojną najechali ziemię mazowiecką, księstwo Jana czyli Janusza księcia mazowieckiego, czerskiego i warszawskiego, i tegoż Janusza wraz z jego żoną, synami, panami i dworzany [...] porwali i zabrali w niewolę [...] ohydnie powrozami ich powiązawszy, pouprowadzali do swoich miast i zamków, gdzie się najgorzej z nimi obchodzili. Władysław król Polski, spiesznie o tym wypadku zawiadomiony, wysłał natychmiast do mistrza pruskiego Konrada von Jungingen poważne poselstwo, z użaleniem na wyrządzoną sobie i całemu Królestwu Polskiemu zniewagę przez uwięzienie Janusza księcia i jego dworu; i wnet mistrz pruski uwolnił ich z więzów, usprawiedliwiając się królowi, acz chytrze i kłamliwie, że to stało się bez jego wiedzy i zezwolenia. - Kronika Jana Długosza
-Janusz zostaje ponownie uwięziony przez Krzyżaków.-Udział w rokowaniach polsko-krzyżackich w Raciążu (ew. Raciążku).

po 1405

-Janusz przyłącza Tykocin (dotychczasowe władztwo Witolda) do swego księstwa.

1406

-Podniesienie warszawskiego kościoła Św. Jana do rangi kolegiaty.

1408

-Papież Grzegorz XII zabrania (w liście) Januszowi wspierania Litwy w wojnie przeciwko Krzyżakom i utrudniania Zakonowi wypraw na Litwę, Żmudź i Ruś.

1409-1411

📖
Podobnie w tym samym roku [1409 - przyp. wł.] komturzy z Ostródy i Brandenburga najechali Mazowsze i zniszczyli tę część tej ziemi, jaka należała do księcia Janusza, który zawsze był wrogiem panów pruskich. Natomiast ziemię księcia Siemowita, ponieważ był przyjacielem i obrońcą zamkonu, pozostawili zupełnie nie złupioną i nietkniętą. - Kronika ziemi pruskiej Piotra z Dusburga
-Janusz wspiera Władysława Jagiełłę w wojnie z Zakonem Krzyżackim.

1413

-(4 VI) Zatwierdzenie lokacji Warszawy na prawie chełmińskim.

1414

📖
Nakoniec po przejściu Wisły, czterema pochodami przybył król do ziemi nieprzyjacielskiej, gdzie poczęto dopiero urządzać hufce. Było zaś tak liczne i potężne wojsko, że ani w przeszłych ani w późniejszych wyprawach nie miał król tak wielkich sił zebranych: nie było bowiem nigdzie dość obszernego pola, które by całkowity obóz pomieścić mogło. Jakoż, oprócz wojsk królewskich, z całego królestwa zasobno i licznie zgromadzonych, prócz litewskich pułków Aleksandra Witolda wielkiego księcia litewskiego, z kilku tysiącami Tatarów, tudzież wojsk książąt mazowieckich, Ziemowita, Janusza i Bolesława, przybyli nadto z posiłkami swymi książęta śląscy, Bernard opolski, Janusz raciborski, Bolesław cieszyński, Konrad Kanthner oleśnicki, Wacław żagański [raczej głogowski - przyp. wł.], Jan [raczej Henryk IX - przyp. wł.] lubiński, Konrad Biały kozielski i Wacław opawski, wybrani licznie i w świetnej postawie [...] - Kronika Jana Długosza
-(29 VI) Wybucha wojna Polski z Zakonem Krzyżackim (tzw. wojna głodowa).

1416

-Udział (wraz z biskupem krakowskim Wojciechem Jastrzębcem) w misji dyplomatycznej w Wilnie, na dworze Witolda.

1418

-(15 VI) Lokacja Łomży na prawie chełmińskim.

1420/1424

-(1420/4 V 1424) Śmierć syna Bolesława Januszowica.

1421

-Przywilej lokacyjny dla Makowa Mazowieckiego.

1422/1425

-(17 X 1422/20 XII 1425) Śmierć Danuty Anny.

1425

-(28 VI) Lokacja Tykocina na prawie chełmińskim.
-(VII) Zjazd w Łęczycy z Władysławem Jagiełłą i Siemowitem.-Witold odbiera Tykocin Januszowi.

1426

-(12-20 IV) Wizyta Władysława Jagiełły na Mazowszu.

1428

-Lokacja Kamieńca (Kamieńczyka) na prawie chełmińskim.

1429

-(8 XII) Śmierć Janusza I Starszego w Czersku.
źródła:literatura:ilustracje:
POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoHistoriaJęzyk niemieckiJęzyk francuskiBiologiaWiedza o społeczeństwieDrukarniaŻegluga śródlądowaWydawnictwo AVALON