Kazimierz I Konradowic (Kujawski)

genealogia:

kalendarium:

1231/1233

1231/1234

1233

1235

• Zwycięstwo w bitwie nad Dzierzgonią.

1236

• Konrad ostatecznie rozgranicza dzielnice Bolesława i Kazimierza.

1238

1239

1242-1243

[...] brodaci krzyżacy połączywszy się z polskimi książętami zdobyli Wyszogród i Sartawicę, grody wspomnianego Świętopełka. Także gród Nakło pozostający pod władzą młodzieńców Przemysła i Bolesława, który tenże Świętopełk krótko przedtem podstępnie zajął, odebrali z rąk jego i zwrócili księciu Przemysłowi oraz bratu jego [...] - Kronika wielkopolska

• Początek walk ze Świętopełkiem gdańskim (przy współudziale wojsk wielkopolskich Przemysła i Bolesława).
  • Koalicjanci zdobywają Sartowice (3/4 XII 1242), Wyszogród (XII 1242) i Nakło (I 1243).

1243

Wezwawszy więc na pomoc księcia opolskiego Mieczysława [...], po uzyskaniu posiłków od księcia poznańskiego Przemysła, Litwinów i Jaćwingów wymieniony książę Mazowsza Konrad i jego syn Kazimierz najeżdżają zbrojnie ziemię sandomierską. - Kronika Jana Długosza
---
Bolesław, [...] bratanek jego [Konrada], spotkawszy się z nim w Suchodole, stoczył bitwę i powaliwszy wielu Mazowszan wypędził swego stryja z kraju. - Kronika wielkopolska

1244

[Świętopełk] połączywszy się z wielką liczbą Prusów wkroczył na Kujawy i wielu chrześcijan niegodziwie zabił, a innych uprowadził w niewolę. Również ziemię kujawską wrogo zniszczył pożarem, a dwóch braci z zakonu Braci Mniejszych wojsko jego zabiło. - Kronika wielkopolska

1245

1245-1246

1246

[...] książę mazowiecki Konrad z przykrością znosząc to, że w innym czasie został pod Suchodołem pokonany przez bratanka, i nie mogąc dopuścić, aby tak haniebne zawstydzenie minęło bez pomsty, wolał raczej obrazić Boga przez splamienie sumienia niż zaniechać zemsty. I zebrawszy mnóstwo Litwinów [Konrad] wtargnął do ziemi swego bratanka łupiąc [ją]. Gdy Bolesław zabiegł mu drogę pod Zaryszowem, stoczyli ze sobą wielką bitwę. Lecz gdy Bolesław został - niestety - zmuszony do ucieczki, Litwini i Mazowszanie zabili bardzo wielu sandomierzan i krakowian, wielu z nich biorąc do niewoli. - Kronika wielkopolska
---
Po upływie też niedługiego czasu - wiedział bowiem, że siły księcia Bolesława zostały przez niego złamane - ze swoimi tylko wojskami, ze swym synem, księciem Kujaw i Łęczycy Kazimierzem oraz swym zięciem, księciem opolskim Mieczysławem wkroczył do ziemi krakowskiej. Nie chcąc tracić czasu na zdobywanie zamków i miast, gdy i mieszczanie krakowscy z pogardą odrzucili wezwanie do poddania się, do trzech miejscowości wprowadza załogi. Najpierw zdobywa gród położony naprzeciw zamku i miasta Krakowa tam, gdzie Rudawa wpada do Wisły oraz drugi na brzegu [Wisły] w pobliżu klasztoru tynieckiego. Te dwa zamki obsadza załogą ze swoich żołnierzy. Trzeci buduje w Lelowie i oddaje go w dzierżawę swemu zięciowi, księciu opolskiemu Mieczysławowi. - Kronika Jana Długosza

• Konrad (wsparty m.in. wojskami litewskimi oraz opolskimi) zwycięża nad Bolesławem Wstydliwym pod Zaryszowem.
• Nieudana próba zdobycia zamku krakowskiego.
  • Konrad tymczasowo umacnia się w ziemi krakowskiej.

1247

[...] książę kaliski Bolesław, brat Przemysła, odzyskał [dla Cystersów - przyp. wł.] gród lędzki, który Kazimierz, książę Kujaw i Łęczycy [...] zatwierdził ongi w posiadaniu mnichów lędzkich, a potem zatrzymał w swym ręku. - Kronika wielkopolska

• Bolesław Pobożny odzyskuje gród w Lądzie z rąk Kazimierza i przekazuje go Cystersom.

[...] Kazimierz po pogrzebie ojca znienacka zajął Łęczycę, Spicymierz i Rozprzę, podczas gdy jego brat Siemowit i matka ich bawili przy ojcowskich obrzędach żałobnych. - Kronika wielkopolska

• Kazimierz zagarnia ziemię łęczycko-sieradzką.

1248

• Przejęcie ziemi dobrzyńskiej i 1/3 ziemi lubawskiej.

• Misja chrystianizacyjna Albrechta Suerbeera (i jego towarzysza Henryka) wśród pruskich plemion Bartów i Galindów, pod patronatem Kazimierza.
  • Krzyżacy wypędzają Albrechta Suerbeera.
  • Początek konfliktu (wojny celnej) z Zakonem Krzyżackim.
  • Wstrzymanie darowizny 1/6 ziemi lubawskiej przez Zakon Krzyżacki.

1249

[Władysław] usiłował rzeczony gród [Rudę] zabezpieczyć księciu Kazimierzowi, synowi zmarłego księcia mazowieckiego Konrada, za 500 grzywien srebrnych. Lecz gdy wysłańcy Kazimierza marudzili z odebraniem wspomnianego grodu Rudy, książę wielkopolski Przemysł przepędziwszy wysłanników wspomnianych książąt przyszedł do wspomnianego grodu Rudy i zajął go, ofiarowany mu przez grodzian. - Kronika wielkopolska

przed 1250

1250

• (6 X) Przywilej immunitetowy dla biskupstwa włocławskiego.

1252

• Zakończenie wojny celnej.

1253

1253/1257

1254

• Zakon Krzyżacki uzyskuje prawo do 2/3 ziem zdobytych na Jaćwięgach.

[Kazimierz] pojmał rodzonego brata swego Siemowita, księcia Mazowsza, oraz żonę jego i zatrzymał ich w niewoli. - Kronika wielkopolska

• Kazimierz zrzeka się pretensji do Galindii i Jaćwieży, w zamian za potwierdzenie swego panowania w 1/3 ziemi lubawskiej i otrzymanie obiecanej (w 1247 roku) darowizny 1/6 ziemi lubawskiej.

1255

[...] książę Kujaw Kazimierz wypuścił na wolność brata swego Siemowita, księcia Mazowsza, i pojednał się z nim po bratersku. - Kronika wielkopolska

[Mściwój] zajął skutkiem zdrady pewnego kusznika gród Nakło należący do księcia Przemysła. [...] Przemysł zaś zebrawszy wojsko swoje i swego brata Bolesława [Pobożnego], wespół z Kazimierzem, księciem Kujaw, zewsząd obwałował wspomniany gród. Bolesław Wstydliwy, książę Krakowa, przysłał mu na pomoc tysiąc, a Siemowit Konradowic, książę Mazowsza, ośmiuset zbrojnych. Przemysł zaś i Kazimierz widząc, że gród jest silny i nie można łatwo go zdobyć, zbudowali innych gród naprzeciw dawnego grodu w kierunku zachodnim. - Kronika wielkopolska

• Przemysł i Kazimierz (wraz z posiłkami przysłanymi przez Bolesława Pobożnego, Bolesława Wstydliwego i Siemowita) ruszają na odsiecz Nakła.
  • Zbudowanie twierdzy naprzeciw grodu w Nakle.

1255-1257

• (6, 7 VIII 1255) Papież Aleksander IV proklamuje wyprawę krzyżową przeciwko Litwinom i Jaćwięgom, nakazując głoszenie krucjaty zakonowi Franciszkanów.
• (11 III 1256) Papież Aleksander IV zleca Dominikanom głoszenie wyprawy krzyżowej na pomoc Krzyżakom.
• (5 I 1257) Bulla protekcyjna dla Kazimierza i innych rycerzy-krzyżowców.
• (4 VIII 1257) Układ Kazimierza i Siemowita z Krzyżakami we Włocławku.
  • Rezygnacja z pretensji do krzyżackich zdobyczy terytorialnych w Prusach.
• (6 VIII 1257) Papież Aleksander IV zakazuje prowadzenia konkurencyjnych, w stosunku do krzyżackich, krucjat na terenie Czech, Polski, Pomorza i Moraw.

1256

[...] książę Przemysł z wojskami swoimi i brata swego Bolesława oraz książę Kujaw Kazimierz zeszli się koło grodu Nakła i po naradzie ruszyli na zdobycie grodu Raciąża. [...] Gdy wspomniani książęta przyszli pod ten gród, podłożyli ze wszystkich stron ogień i zaczęli oblegać go. Grodzianie nie mogli stawić im oporu wobec wysoko buchających płomieni, a chcieli uniknąć śmierci od ognia, [więc] ci, którzy zdołali wyjść, wkroczyli na placówki nieprzyjaciół i dobrowolnie oddali się z niewolę. Wielu jednak nie mogło wyjść i ci, zagarnieci ogniem, okrutnie spłonęłi wraz z grodem i znajdującym się tam dobytkiem. - Kronika wielkopolska

• Spalenie grodu w Raciążu.

1257

1258

Bolesław zebrawszy z Wielkopolski całe swoje wojsko potężnie naszedł na całą ziemię Kujaw. I poszedłszy pod Inowrocław, i rozstawiwszy wokół niego placówki, odważnie do niego szturmował. Na pomoc przybył mu Warcisław, książę Pomorza, z sześciuset zbrojnymi. Kazimierz nie mogąc sprostać ich potędze zwrócił środkową część kasztelanii lędzkiej, spaliwszy gród lędzki, który niegdyś zbudował. - Kronika wielkopolska

• Utrata środkowej części kasztelanii lądzkiej.

1259

[...] Kazimierz, książę Kujaw, Łęczycy i Sieradza, zebrawszy wojsko w liczbie aż dwóch tysięcy wojów, [...] potajemnie wkroczył na ziemię kaliską. Wrogo na nią napadłszy pustoszył ją bez miłosierdzia. [...]
[Bolesław] dopadł wojska Kazimierza i odważnie rzucił się na niego między Kłonią i Opatowem, wsią arcybiskupa, w pewnym Borze, który nazywa się Solec. [...] choć było ich niewielu, zawrócił do ucieczki Kazimierza i liczne jego wojsko. Zabiwszy wielu, zraniwszy i wziąwszy do niewoli odzyskał zgarniętą przez tamtych zdobycz i zddobył trzysta ich wierzchowych koni. - Kronika wielkopolska

• Porażka w starciu pod Opatówkiem.

• (10 V) Papież Aleksander IV nakazuje Zakonowi Krzyżackiemu podjęcie akcji zbrojnej przeciwko Kazimierzowi.
• Obłożenie Kazimierza klątwą przez biskupa Wolimira.

[Kazimierz] na jednym wiecu, który sam podstępnie zwołał, pojmał Herkebolda, wojewodę gnieźnieńskiego, brata jego Szymona, tamtejszego kasztelana, Mikołaja, wojewodę kaliskiego oraz wielu innych rycerzy. - Kronika wielkopolska

[...] książę Kazimierz z pomocą zdradzieckiego księcia Świętopełka zbudował gród w Pakości, w dzielnicy księcia Wielkopolski Bolesława i na jego szkodę. - Kronika wielkopolska

• Kazimierz buduje gród w Pakości.

[...] Bolesław [książę] Wielkopolski, Bolesław Wstydliwy [książę] krakowski i sandomierski i Siemowit [książę] Mazowsza, nadto Roman, syn Daniela króla Rusi, który przybył na pomoc wspomnianemu księciu Siemowitowi przeciw księciu Kazimierzowi, przyrodniemu [rodzonemu - przyp. wł.] bratu jego, zszedłszy się na ziemi łęczyckiej doszczętnie ją złupili i ogniem zniszczyli. - Kronika wielkopolska

• (30 XI) Zawarcie porozumienia pokojowego.
  • Kazimierz zwraca resztę kasztelanii lądzkiej oraz gród Pakość Bolesławowi Pobożnemu i uwalnia możnowładców wielkopolskich.

1260

• Objęcie części kasztelanii lądzkiej.

• Porozumienie pokojowe z Siemowitem (dzięki mediacji Bolesława).

1261

[...] bracia Lestko i Ziemomysł, synowie księcia Kujaw Kazimierza, oskarżywszy swą macochę, że chciała ich otruć i odstąpiwszy od ojca zajęli Łęczycę i Sieradz wraz z wszystkimi ich przyległościami. Ludność miejscowa wzgardziwszy ich ojcem całym sercem przylgnęła do nich. [...]
[Bolesław] zebrał silne wojsko, aby wkroczyć na ziemie księcia Kujaw Kazimierza dla spustoszenia i zniszczenia ich przez pożogę i grabież za to, że wspomniany Kazimierz wbrew obietnicy nie starał się oddać Bolesławowi połowy kasztelanii lędzkiej. Kazimierz widząc, że nie dorówna potędze Bolesława, za pośrednictwem Wolimira, biskupa włocławskiego, zwrócił Bolesławowi pozostałą połowę kasztelani lędziej wraz z zamkiem, który w niej niegdyś zbudował. - Kronika wielkopolska

• Leszek zdobywa ziemię łęczycko-sieradzką.
• (/24 VIII) Bolesław Pobożny wyprawia się na ziemię łęczycką.
  • Całkowita utrata kasztelanii lądzkiej.

1262

• Leszek zwraca ziemię łęczycką i otrzymuje potwierdzenie swej samodzielnej władzy w ziemi sieradzkiej.

1262-1263

• (II 1263) Kazimierz zawiera ugodę z Krzyżakami.

przed 1267

1267

Kazimierz Konradowic

heraldyka:

sfragistyka:

+SIGILLVM KAZIMIRI DEI GRACIA DVCIS CVIAVIE	+SIGILLVM KAZIMIRI DVCIS CVIAVIE
+S KAZIMIRI DVCIS CVYAVIE	+SIGILL' KAZIMIRI DVCIS CVIAVIE
+S KAZIMIRI DEI GRACIA DVCIS LACICIE ET CVIAUIE	+S KAZIMIRI DEI GRACIA DVCIS LUCICIE 7 CVAVIE

ciekawostka:

Część badaczy genealogii piastowskiej uznaje, iż książę Kazimierz miał z żony Konstancji jeszcze jedną córkę - Adelajdę (ur. przed 7 IV 1249 - zm. 8 XII 1291). Miała być ona mniszką w klasztorze dominikańskim w Sandomierzu. Powodem takiego wnioskowania jest XIV-wieczna płyta nagrobna z kościoła Św. Jakuba w Sandomierzu, która przedstawia Adelajdę jako córkę księcia Kazimierza i fundatorkę klasztoru (!). Podany jest też rok śmierci księżniczki - 1211 (MCCXI).
Zapis ten jest z pewnością błędny, gdyż zakon Dominikanów powstał w roku 1215, natomiast początki klasztoru dominikańskiego w Sandomierzu przypadają na rok 1226. Przeciwko ojcostwu Kazimierza Konradowica przemawiają jednak następujące elementy:

1. Adelajda nie mogłaby zostać mniszką w klasztorze męskim.
2. Genealogia Św. Jadwigi, źródło dobrze poinformowane o dzieciach Kazimierza Konradowica i Konstacji, nie wymienia córki Adelajdy.
3. Jan Długosz w swej kronice wprost nazywa Adelajdę "pobożną i oddaną służbie Bożej dziewczyną, córką zmarłego księcia krakowskiego i sandomierskiego Kazimierza [Sprawiedliwego]".
4. Brak większego uzasadnienia dla nadania córce przez Kazimierza Konradowica imienia Adelajda. Imię to jednak nosiła babka Kazimierza Sprawiedliwego.

Adelajda była fundatorką kościoła Św. Jakuba, który od roku 1228 pełnił rolę kościoła dominikańskiego (przyklasztornego). Stąd też zapewne pomyłka twórcy płyty nagrobnej. Adelajdę należy zatem uznać za córkę Kazimierza Sprawiedliwego.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

Prawdopodobnie CHOROBA (Jan Długosz zanotował, iż książę zmarł udręczony bardziej chorobą niż wiekiem).

miejsce pochówku:

KATEDRA WE WŁOCŁAWKU (zgodnie z informacją przekazaną przez Jana Długosza) albo KOŚCIÓŁ ŚW. TRÓJCY W STRZELNIE (obecnie jako bazylika; zgodnie z notatką sporządzoną przez biskupa włocławskiego Józefa Ignacego Rybińskiego w 1779 roku, w której zawarto informację o nagrobku Kazimierza kujawskiego w tejże świątyni).

literatura:

• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Błażej Śliwiński, Leszek książę inowrocławski (1274/1275 - po 27 kwietnia 1339), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mikołaj Gładysz, Zapomniani krzyżowcy: Polska wobec ruchu krucjatowego w XII-XIII wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2002
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Paweł Żmudzki, Studium podzielonego Królestwa - Książę Leszek Czarny, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2000
• Przemysław Wiszewski, Leszek Czarny i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Siemowit I i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Konrad Mazowiecki i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983

ilustracje:

• Alexander Przezdziecki, Edward Rastawiecki, Wzory sztuki średniowiecznej i z epoki Odrodzenia po koniec wieku XVIII, Zakład Chromolitograficzny M. Fajansa - Drukarnia Józefa Unger, Warszawa 1853-1855
• Franciszek Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich: doba piastowska, Kraków 1899
• Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881
• Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888