władcy-krzyżowcy i pielgrzymi

władcalatacel wyprawy
του των Λέχων
(Władysław Wygnaniec, albo Bolesław Wysoki, albo Henryk Sandomierski)		1147-1149Udział w II wyprawie krzyżowej, pod dowództwem króla niemieckiego Konrada III. Zgodnie z przekazem bizantyjskiego kronikarza Jana Kinnamosa, po klęsce wojsk niemieckich pod Doryleum (25 X 1147), wycofały się one do Nikei, gdzie w listopadzie połączyły się z posiłkami francuskimi, czeskimi i polskimi: [Spotkali się] też z innymi królami, którzy wiedli ze sobą liczne wojska. Spośród nich jeden dowodził plemieniem Czechów - był to król uznający zwierzchność Konrada. Inny przewodził Lechitom, plemieniu scytyjskiemu, które zamieszkuje w pobliżu zachodnich Węgrów.
frater ducis Poloniae (Mieszko Stary)1147Udział w krucjacie przeciwko Słowianom połabskim. Zgodnie z przekazem Roczników magdeburskich w wyprawie wziął udział brat księcia Polski z 20 tysiącami zbrojnych (z pewnością jest to liczba przesadzona), a krzyżowcy uderzyli na ziemię pogan podzieleni na dwa zgrupowania. Prawdopodobnie jednak były to dwie odrębne kampanie: pierwsza nieudana została przedsięwzięta na początku lipca i zakończyła się na (czczych) przyrzeczeniach przyjęcia chrześcijaństwa przez księcia obodrzyckiego Niklota. Książę polski brał udział w drugiej wyprawie, prowadzonej przez legata papieskiego, biskupa Havelbergu, arcybiskupa magdeburskiego oraz margrabiów Albrechta Niedźwiedzia i Konrada miśnieńskiego, która na początku sierpnia ruszyła na ziemie Lutyków. Nie doszło do walnej bitwy. Spustoszono wiele osad, a także oblegano warowne grody w Małchowie (zniszczono tu pogańskie miejsce kultu) i Dyminie. Oddział krzyżowców dotarł pod Szczecin, którego oblężenia zaniechano: mieszczanie wywiesili na murach krzyże i wysłali do napastników swego katolickiego biskupa, Wojciecha.
Bolesław Kędzierzawy1147Udział w wyprawie (prawdopodobnie krucjacie) przeciwko Prusom. Zgodnie z przekazem Roczników magdeburskich, w czasie gdy krzyżowcy atakowali ziemie Słowian połabskich, starszy brat księcia Polski (tj. Mieszka III) najechał na Prusów i długo tam zabawił. Polaków wspierały ponadto znaczne siły ruskie. Brak dokładnych informacji o skutkach militarnych wyprawy.
Henryk Sandomierski1154-1155Jak podaje Jan Długosz (możliwe, iż podstawą jego opisu była żywa jeszcze w XV wieku tradycja ustna), książę wyruszył do Jerozolimy w 1154 roku. Gdy szczęśliwie dotarł do Ziemi Świętej i uczcił Grób Święty, przyłączył się do wojska króla jerozolimskiego, Baldwina [III]. Pełniąc bardzo dzielnie powinność rycerską w walce z Saracenami, marzył o zdobyciu palmy męczeńskiej. Ale los nie dał mu wtedy tego osiągnąć. Spędziwszy tam cały rok, kiedy padła część jego żołnierzy, częściowo w tych walkach, częściowo wskutek niedogodnego klimatu, wrócił zdrowy do kraju.
Bolesław Kędzierzawy,
Henryk Sandomierski		1166Wyprawa krzyżowa do Prus, zakończona śmiercią Henryka Sandomierskiego; Zebrawszy więc razem liczne wojsko najlepiej wyćwiczonych [ludzi Bolesław] gotuje się do najazdu na prowincje Getów żadną wprawdzie sztuką nie obwarowane, lecz niedostępne z powodu naturalnego położenia. U samego wstępu jest matecznik zewsząd zarosły gąszczem ciernistych krzaków, gdzie pod zielenią trawy kryje się otchłań błotnej smoły. Zwiadowcy i przewodnicy wojsk zapewniają, że znaleźli niezawodną krótszą drogę przez knieje; byli bowiem i nieprzyjaciół podarkami przekupieni, i o zasadzce na swoich powiadomieni. Tędy po wąskiej ścieżce gnają na wyścigi pierwsze szeregi doborowego wojska, gdy [nagle] z zasadzki wyskakują z obu stron nieprzyjaciele; i nie tylko z dala rażą pociskami, jak to kiedy indziej czynić zwykli, lecz jak gdyby w tłoczni ściśniętych prasą rozgniatają. A ci tymczasem samorzutnie jak dziki rzucają się na zjeżone dzidy, jedni z żądzy zemsty, drudzy z chęci spieszenia na pomoc; i więcej ich pada pod ciężarem własnego natłoku niż od ciosów oręża. Niektórych zbroją obciążonych pochłonęła głębia rozwartej otchłani; inni ponoszą śmierć zaplątawszy się w zarośla i krzaki cierniste, [a] wszystkich ogarnia mrok szybko zapadającej nocy. Tak przez zdradziecki podstęp przepadło bitne wojsko! Tak zmarniała w niedorzecznej wojnie dzielność wspaniałych rycerzy! Wymowa najwymowniejszych nie starczyłaby, żeby chociaż powierzchownie napomknąć, a cóż dopiero szerzej opowiedzieć o ich imionach, osobach, szlachetnym pochodzeniu, rodowodzie, o godnościach, dzielności, skrzętności, dostatkach! Aż po dziś dzień różni ludzie na różne sposoby ich opłakują.
dux Polonie
(Henryk Pobożny albo Kazimierz I opolski)		1217-1218Udział w wyprawie króla węgierskiego Andrzeja II (tzw. V Krucjata). O uczestnictwie w krucjacie księcia polskiego (dowodzącego własnym hufcem rycerstwa) wspomina król węgierski Bela IV w dokumencie datowanym na rok 1246. Książę polski prawdopodobnie wyruszył do Ziemi Świętej latem 1217 (podobnie jak wojska królewskie) i przebywał tam zapewne do początku roku 1218, kiedy to Andrzej II opuścił Palestynę.
Henryk Brodaty,
Konrad Mazowiecki,
Leszek Biały		1222Wyprawa krzyżowa do Prus (na ziemię chełmińską), zorganizowana dzięki apelowi papieża Honoriusza III; W ciągu tych lat, gdy Prusowie i inne pogańskie ludy zbytnio dały się we znaki ziemiom wspomnianego księcia mazowieckiego Konrada, wspomniany Konrad wezwał na pomoc sobie bratanka swego, Henryka Brodatego, wspomnianego księcia śląskiego. Henryk Brodaty nakazał odbudowanie grodu w Chełmnie i obsadził go śląską załogą. Wyprawa przedsięwzięta została latem i zakończyła się już w początkach sierpnia, do czego przyczynił się zapewne najazd Prusów na Płock.
1223Wyprawa krzyżowa do Prus (przy wsparciu Świętopełka Gdańskiego oraz Warcisława, księcia gniewsko-świeckiego). Krzyżowcy wyruszyli na początku lipca z Wierdzelewa na Kujawach i dotarli w okolice Brzeźna, gdzie obozowali do końca lipca. Na początku sierpnia książęta powrócili do Wierdzelewa. Prawdopodobnie terenem działań krzyżowców była tylko ziemia chełmińska. Nie stoczono walnej bitwy z Prusami i skupiono się zapewne na zabezpieczeniu granicy przez ich najazdami na Mazowsze i Kujawy (poprzez organizację systemu stróży).
Konrad Mazowiecki1234Wyprawa krzyżowa (przy wsparciu Krzyżaków) przeciwko Prusom. Odbyła się prawdopodobnie na początku roku (styczeń/luty). Zgodnie z przekazem Rocznika kapituły krakowskiej, krzyżowcy pustoszyli ziemie należące do Prusów nie napotykając na zorganizowany opór.
Henryk Brodaty,
Konrad Mazowiecki,
Władysław Odonic,
Henryk Pobożny,
Kazimierz Konradowic		1235Wielka wyprawa krzyżowa książąt piastowskich oraz Świętopełka Gdańskiego, Sambora Lubiszewskiego i Krzyżaków Hermana Balka przeciwko Prusom. Działania wojenne trwały ok. trzech tygodni (pomiędzy 23 stycznia a 26 lutego). Zgodnie z informacją podaną przez krzyżackiego kronikarza Piora z Dusburga w Chronicon terrae Prussiae, krzyżowcy wkroczyli do ziemi chełmińskiej, gdzie wybudowano i umocniono gród w Kwidzynie. Następnie koalicjanci wkroczyli do Pomezanii, gdzie dzięki manewrowi wojsk pomorskich księcia Świętopełka rozbili siły pruskie w walnej bitwie nad rzeką Dzierzgonią (pomimo, iż Prusowie początkowo unikali starcia w otwartym polu). Po tym zwycięstwie krzyżowcy z radością, chwaląc łaskę Zbawiciela, powrócili do swoich krajów.
Leszek Czarny1284O proklamowanej wyprawie krzyżowej wspomina wyłącznie akt klątwy rzuconej 24 maja 1285 przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnkę na Henryka Probusa. Henryk miał dopuścić się najazdu na ziemie Leszka Czarnego i jego rycerzy. Czyn ten był szczególnie naganny, ponieważ stanowił on najazd na dobra krzyżowców. Leszek otrzymał insygnia krzyżowe od arcybiskupa, by walczyć przeciwko Mongołom. Brak natomiast jakichkolwiek informacji źródłowych na temat realizacji krucjaty i jej ewentualnego przebiegu.
Bernard Stateczny, Bolko II ziębicki1322Udział w krzyżackiej zimowej rejzie przeciwko Żmudzinom. Wyprawa wyruszyła z Królewca 7 lutego: Zgromadziwszy znaczny oddział rycerzy z Polski, Czech i Miśni, a mianowicie księcia świdnickiego Bernarda z jego wojskiem, także księcia Szwabii oraz dwu hrabiów z Rheine, celem urządzenia wyprawy do Prus przeciw barbarzyńcom, wojsko chrześcijańskie przybywszy pod wodzą Krzyżaków na Litwę i Żmudź, pustoszywszy najpierw jeden powiat Warken, a potem dwa inne: Russigen i Erlogen, i zdobywa gród Pestwiany [Pisten nad Niemnem]. Wyprawa powróciła do Królewca już 28 lutego.
Bolesław Pierworodny1329Udział w krzyżackiej zimowej (styczeń, luty) rejzie przeciwko Żmudzinom, dowodzonej przez króla czeskiego Jana Luksemburskiego i wielkiego mistrza krzyżackiego Wernera von Orseln. Krzyżowcy zdobyli 5 grodów: Sisditen, Gród Giedymina, Gieduże, Oukaym i Miedwiagołę. Pod Medwiagołą Jan Luksemburski darował życie ok. 6000 Żmudzinom za cenę przyjęcia chrztu, chociaż mistrz krzyżacki koniecznie ich chciał w pień wyciąć. Po odejściu jednak wojsk krzyżowców ludność miejscowa powróciła do starych wierzeń. Wyprawa została zakończona przedwczeście z powodu dywersyjnego najazdu Władysława Łokietka na ziemię chełmińską.
Wacław I legnicki1336-1337Udział w zimowej rejzie przeciwko Żmudzinom, dowodzonej przez króla czeskiego Jana Luksemburskiego. Krzyżowcy szybko wycofali się ze Żmudzi, a powodem były niezamarznięte bagna i inne tereny podmokłe, uniemożliwiające poruszanie się jednostek ciężkozbrojnych.
Henryk V Żelazny, Mikołaj Mały1357/1358Pielgrzymka m.in. do Grobu Chrystusa i innych miejsc związanych z chrześcijaństwem.
Władysław Biały1363/1365
1366Udział w krzyżackiej rejzie zimowej przeciwko Litwinom, dowodzonej przez wielkiego mistrza krzyżackiego Winrycha von Kniprode.
duces de Polonia nieznany książę polski (śląski)1371-1372Udział w krzyżackiej rejzie zimowej (luty-kwiecień) przeciwko Litwinom, dowodzonej przez mistrza krajowego inflanckiego. Krzyżowcy spustoszyli okręg Luknik, po czym część wojsk powróciła do Rygi z powodu złej pogody, a reszta zawróciła do Królewca po wyczerpaniu zapasów żywności.
Ludwik I Brzeski1372Udział w krzyżackiej rejzie letniej przeciwko Litwinom, dowodzonej przez wielkiego mistrza krzyżackiego Winrycha von Kniprode. Krzyżowcy zdobyli i zniszczyli Widukty, Erjagołę nad Dubissą, Gojzew nad Niemnem, Giełażynę nad Niewiażą, Posztowo nad Niemnem i inne mniejsze miejscowości.
Ludwik II legnicko-brzeski1403-1405Udział w prywatnej wyprawie do Ziemi Świętej. Przez kilkanaście miesięcy losy księcia nie były znane, dopiero pod koniec 1404 roku nadeszła wiadomość, iż Ludwik przebywa w niewoli u Saracenów. Uwięziony był w bardzo ciężkich warunkach wraz z Mikołajem Stewiczem i Piotrem Jankewiczem, którzy dzielili się z księciem swoimi przydziałami żywności. Ostatecznie więźniowie odzyskali wolność po zapłaceniu okupu w wysokości 4000 grzywien (6000 guldenów), zebranemu dzięki zaradności Henryka IX, księcia lubińskiego, przyrodniego brata Ludwika.
Fryderyk II legnicki1507Pielgrzymka m.in. do Grobu Chrystusa i innych miejsc związanych z chrześcijaństwem.

źródła:

literatura:

© Copyright 1999-2012 Michał Szuster. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Wszelkie materiały (m.in. treści, elementy graficzne oraz kod strony) zawarte na tej witrynie nie mogą być zamieszczane na innych stronach, rozpowszechniane i wprowadzane do systemów gromadzenia danych bez uprzedniej zgody Autora.
Serwis wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy - ApisVideo | Historia | Język niemiecki | Język francuski | Biologia | Wiedza o społeczeństwie | Żegluga śródlądowa | Wydawnictwo AVALON