Władysław III Laskonogi (Stary, Wielki)
Onże okazywał wszystkim tak przystępną, tak ujmującą, tak łaskawą, tak słodką i miłą, ufną życzliwość, że - aby nie mniemano, iż ma w pogardzie błędy drugich - a jeszcze bardziej, iżby się nie zdawało, że jest zadufany we własnych przymiotach, wszystkim okazywał się nadzwyczaj ludzkim.
Mistrza Wincentego Kronika Polska
Mistrza Wincentego Kronika Polska
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Mieszko III Stary | Eudoksja, córka Izasława II, wielkiego księcia kijowskiego |
| życie | panowanie (Kraków) |
| 1161/2 II 1168 - 18 VIII lub 3 XI 1231 (Środa Śląska) | 1202 - 1202 albo 1206, 1228 - 1231 |
| małżeństwa | |
| |
kalendarium:
1167/1168
-(19 VI 1167/1 III 1168) Udział w wiecu opozycji w Jędrzejowie, połączonym z konsekracją kościoła klasztornego.1177 albo 1179
★
Atoli opuszczają go [Mieszka] i jego ulubieńcy, niepomni zgoła wielkich dobrodziejstw. Wśród nich książę Odo, pierworodny jego syn, jako najzaciętszy wróg usiłuje usunąć korzeń własnego pnia, na własną głowę sprowadza pożar, z zaciętością wielką nastając na zgubę ojca [...] aby odsunąć od panowania synów macochy, którym ojciec przyrzekł dziedzictwo po sobie. - Mistrza Wincentego Kronika Polska---
1179. Mieszko Stary ucieka. - Rocznik kapituły poznańskiej
---
[Mieszko] opuszczony niemal przez wszystkich, ustąpił równocześnie z ojczyzny i królestwa, zadowalając się wraz z żoną i trzema synami miasteczkiem Raciborzem. - Kronika wielkopolska-Mieszko III zostaje wygnany z Wielkopolski przez Odona i udaje się (wraz z synami Bolesławem, Mieszkiem i Władysławem) do Raciborza, na dwór Mieszka Laskonogiego.
1181
-Powrót z wygnania (dzięki wsparciu Bogusława I szczecińskiego).1186
-Pertraktacje z książętami zachodniopomorskimi.przed 1193
-Małżeństwo z Łucją, córką Jaromara I, księcia rugijskiego.1194
-(20 IV) Śmierć Odona Mieszkowica.- Przejęcie władzy w księstwie kaliskim z tytułu opieki nad małoletnim Władysławem Odonicem.
1202
★
Tak więc w obliczu całej Polski, za zgodą książąt i wielmożów oraz całego rycerstwa, od pieszego woja aż po najwyższego [dowódcę], pryncepsem Krakowa ustanowiono księcia Władysława. - Mistrza Wincentego Kronika Polska---
Pomimo to nagle zmuszono go do ustąpienia z pryncypatu krakowskiego [...] - Kronika wielkopolska-(13 III) Śmierć Mieszka III.
- Władysław obejmuje władzę nad Krakowem (zaproszony przez wojewodę Mikołaja Gryfitę) i całą Wielkopolską.
1202 albo 1206
★
Po śmierci Mikołaja, komesa kasztelana krakowskiego, ktory dowolnie książąt usuwał, a innych na ich miejsce wyznaczał, możnowładcy ziemi krakowskiej wraz z ich biskupem Pełką odmawiają księciu Władysławowi wiernej uległości i stanowczo wzbraniają się od uznania go za księcia. Wkrótce zaś wyprawiają posłów do Leszka do Sandomierza prosząc go, aby nie uchylał się od przyjęcia pryncypatu krakowskiego. On przybywszy do Krakowa przez wszystkich dostojników z honorami został przyjęty jako książę Krakowa, Władysława zaś usunięto i zupełnie wygnano z ziemi krakowskiej. - Kronika wielkopolska---
1202. Książę Mieszko, brat Kazimierza, zmarł. Książę Leszek syn tegoż Kazimierza nastąpił w Krakowie. - Rocznik kapituły krakowskiej-Śmierć wojewody krakowskiego Mikołaja Gryfity.
- Możnowładztwo małopolskie obala rządy Władysława.
- Objęcie tronu krakowskiego przez Leszka Białego.
1205
★
1205. [...] Ma miejsce wyprawa do Sławii [na Pomorze Zachodnie], gdzie książę Władysław spotkał się z królem [Waldemarem]. - Rocznik Waldemara-Wyprawa króla duńskiego, Waldemara II na Pomorze Zachodnie.- Spotkanie (zbrojne?) z Waldemarem II.
1206
-Spór z arcybiskupem gnieźnieńskim Henrykiem Kietliczem.- Arcybiskup nakłada ekskomunikę na Władysława.
- Wygnanie arcybiskupa z Wielkopolski.
- (jesień) Wygnanie Władysława Odonica z Wielkopolski.
1207
-Zamiana grodu w Kaliszu na Lubusz z Henrykiem Brodatym.-Walki z Władysławem Odonicem.
1208
-(25 XII) Zjazd z Władysławem Odonicem i Henrykiem Brodatym w Głogowie.- Arcybiskup Henryk Kietlicz zdejmuje ekskomunikę z Władysława.
po 1208
-Śmierć Łucji.1209
-(III) Konrad, margrabia Łużyc najeżdża na Ziemię Lubuską.- Władysław podejmuje (nieudaną) próbę odsieczy oblężonego grodu w Lubuszu.
- Porażka w bitwie pod Lubuszem.
- Konrad zdobywa Lubusz i nakazuje powieszenie całej załogi.
1216
-Nieudany najazd na księstwo kaliskie.- Zawarcie pokoju z Władysławem Odonicem.
1217
★
Przycyhylni twoim słusznym wymaganiom, przyjmujemy pod opiekę naszą i Św. Piotra twoją osobę, kraj, ziemie i ludzi, posiadłości i inne dobra, które słusznie obecnie posiadasz, albo w przyszłości słusznie będziesz mógł pozyskać. - fragment bulli protekcyjnej papieża Honoriusza III z 9 lutego 1217 roku-(9 II) Papież Honoriusz III potwierdza układ pokojowy z Władysławem Odonicem, zleca arcybiskupowi gnieźnieńskiemu pieczę na jego przestrzeganiem i bierze pod opiekę Odonica i jego terytoria.-Zjazd z Leszkiem Białym i Henrykiem Brodatym w Dankowie.
- Władysław zawiera układ z Leszkiem Białym o wzajemnym dziedziczeniu swoich księstw na wypadek śmierci.
1218
-Układ z Henrykiem Brodatym w Sądowlu.- Odzyskanie Ziemi Lubuskiej.
★
Gdy Władysław, syn Odona, [...] zapragnął objąć swoje księstwo poznańskie i kaliskie bez wiedzy stryja wślizgnął się do grodu kaliskiego, stryj jego zebrawszy wojsko, uciekającego z grodu kaliskiego przepędził aż na Węgry. - Kronika wielkopolska-Udana wyprawa na księstwo kaliskie Władysława Odonica.- Władysław Odonic zostaje wygnany na Węgry.
1223
★
[Odonic] wróciwszy po kilku latach [...], chyłkiem wszedł do grodu Ujście, ponieważ Świętopełk, wiekorządca Pomorza, udzielił mu pomocy. - Kronika wielkopolska---
Zatem roku pańskiego 1223 syn Odona wkroczył do Ujścia w sam dzień św. Dionizego. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej-(9 X) Zdobycie Ujścia przez Władysława Odonica i Świętopełka gdańskiego.
-(30 XI) Pokój w Kcyni.
- Władysław Odonic obejmuje Ujście i Nakło.
1225
-Najazd Władysława Odonica na ziemię mogileńską.- Spustoszenie klasztoru w Mogilnie.
- Władysław Odonic zajmuje część Ziemi Lubuskiej (tereny na północ od dolnej Warty i Odry).
1226
-Najazd Władysława Odonica na ziemię kaliską.- Spustoszenie spichlerzy w Niedźwiedziu.
1227
★
[...] Władysław Stary zebrawszy całą potęgę i siłę swego ludu otoczył wałem gród Ujście. Władysław Odowic w sam dzień Rozesłania Apostołów nagle wyskoczywszy z grodu na jego placówki zupełnie pokonał wojsko swego stryja, a także wojewodę jego z licznymi dostojnikami oraz niezliczonym ludem powalił i zabił. Tak to Władysław Stary zaprzestał oblegać gród i zawstydzony odstąpił od niego. - Kronika wielkopolska-(VII) Nieudane oblężenie Ujścia.- (15 VII) Wojska Władysława (dowodzone przez wojewodę Dobrogosta) zostają rozbite przez siły Władysława Odonica pod Ujściem.
★
Władysław Odowic po niedługiej przerwie odważnie ściga go i wbrew swemu stryjowi odzyskuje Poznań, Kalisz i inne grody swego państwa. - Kronika wielkopolska-Zajęcie Poznania i Kalisza przez Władysława Odonica.1228
★
[...] Władysław Stary spotkawszy się ze swoim bratankiem Władysławem Odowicem, stoczył z nim walną bitwę. W tym starciu Władysław Stary odniósłszy zwycięstwo wziął do niewoli swego bratanka, księcia Władysława Odowica. - Kronika wielkopolska-(IV) Pojmanie Władysława Odonica.- Władysław przejmuje inicjatywę w Wielkopolsce.
- Objęcie władzy w Krakowie przez Władysława Laskonogiego.
- Władysław wydaje w Cieni przywilej dla Małopolan.
- Adopcja małoletniego Bolesława.
-(VIII) Przekazanie władzy namiestniczej w Krakowie Henrykowi Brodatemu.
1229
★
Ten [Odonic] wyszedłszy z niewoli [...] całkiem wypędził z ziemi Polski swego stryja Władysława Starego, czyli Laskonogiego. - Kronika wielkopolska-(lato) Najazd Konrada Mazowieckiego (wraz z Danielem i Wasylkiem, książętami włodzimierskimi) na Wielkopolskę.- Udana obrona oblężonego Kalisza.
- Władysław zostaje wyparty z Wielkopolski przez Władysława Odonica.
1229/1230
-(13 V) Śmierć Kazimierza I opolskiego.- Henryk Brodaty nadaje Władysławowi Racibórz.
1231
★
[...] książę Władysław Stary przybywszy z Raciborza otoczył gród Gniezno. Lecz zatrzymawszy się jakiś czas nad zdobywaniem go i nie mogąc dokonać tego, smutny odstąpił. - Kronika wielkopolska-(wiosna) Władysław i Henryk Brodaty najeżdżają na Wielkopolskę.- (IV) Nieudane oblężenie Gniezna.
Władysław Laskonogi
Jana Matejki
sfragistyka:
 +WLODIZLAVS DEI GRACIA DVX POLONIE |
ciekawostka:
Władysław był człowiekiem głęboko wierzącym we wróżby, przepowiednie, siły magiczne i wszelkie przesądy. Wierzył m.in., iż spotkanie mnicha przynosi nieszczęście, podobnie jak niespodziewane ujrzenie świni, bądź odyńca.
W kronice miśnieńskiej, tzw. Chronicon Montis Sereni zawarto informację, iż w roku 1209 Władysław podążał z odsieczą dla oblężonego Lubusza, a na czele jego wojsk szła czarownica, która przetakiem (sitem) czerpała wodę, wróżąc w ten sposób rychłe zwycięstwo Polakom. Stało się jednak inaczej, a sama wróżka miała zginąć od pierwszego oszczepu.
przyczyna śmierci:
| 18 VIII lub 3 XI 1231 | zabójstwo (jak podaje francuski kronikarz cysterski Alberyk z Trois Fontaines, książę Władysław zabrał ze sobą na noc pewną teutońską dziewczynę, która nie mogąc ścierpieć zadawanego gwałtu, przeszyła mu gwałtownie brzuch nożem, który skrycie ze sobą wzięła) |
|---|
pochówek:
| 1231 | prawdopodobnie opactwo benedyktynów w Lubiniu (istnieje również teoria, iż księcia pochowano w Raciborzu) |
|---|---|
| zdjęcie domniemanej płyty nagrobnej Władysława Laskonogiego | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Kronika Wielkopolska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
- Mistrza Wincentego Kronika Polska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Brygida Kürbis, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1974
- Anna Pawlaczyk, Jacek Wiesiołowski, Roczniki wielkopolskie, w: Nasi Piastowie, "Kronika Miasta Poznania", nr 2, Poznań 1995
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Oswald Balzer, Walka o tron krakowski w latach 1202 i 1210/11, Nakład Akademii Umiejętności, Kraków 1894
- Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983
- Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
- Maciej Przybył, Władysław Laskonogi, Wydawnictwo WBP, Poznań 1998
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
- Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975
ilustracje:
- Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski T.4 Tablice z pieczęciami, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1881
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com