Leszek (Lestek) Bolesławowic (Mazowiecki)
[...] chory, a raczej chorowity książę mazowiecki Lestek, bardzo przecież silny wypróbowaną dzielnością swoich.
Mistrza Wincentego Kronika Polska
Mistrza Wincentego Kronika Polska
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Bolesław IV Kędzierzawy | Wierzchosława-Anastazja, córka Wsiewołoda Mścisławowicza, księcia wielkonowogrodzkiego |
| życie | |
| ok.1162 - 1186 (Płock) | |
| panowanie | |
| 1173-ok.1178: Kujawy, Mazowsze ok.1178: Brześć, Kujawy, Mazowsze ok.1178-1186: Kujawy, Mazowsze, Podlasie | |
kalendarium:
1173
★
[...] Leszek dziedziczy Mazowsze i Kujawy na mocy takiego zapisu testamentowego: "Syn mój, Lestek, ma być na stałe jedynym dziedzicem Mazowsza wraz z Kujawami. Brat mój, Kazimierz w czasie jego małoletności niech nie sprawuje [tylko] opiekuństwa, lecz do ojcowskiego przytuli go serca. Jeśliby przypadkiem Lestka spotkał los śmiertelników, niech tenże brat mój, Kazimierz, na stałe będzie jedynym dziedzicem tych ziem". [...]Bolesław zaś umarł w wieku dojrzałym, nie w podeszłym, i pochowany został w rzędzie ojców swoich. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-(5 I) Śmierć Bolesława Kędzierzawego.
- Leszek obejmuje władzę na Mazowszu i Kujawach.
- Przejęcie opieki nad małoletnim Leszkiem przez stryja Kazimierza.
1177 albo 1179
★
[Kazimierz] Lestkowi zatwierdził dzielnice pozostawione [mu] testamentem ojca, opiekę nad nim poruczył rządcy tych dzielnic, księciu [palatynowi - przyp. wł.] Żyronowi, obdarzonemu wszelkimi zaletami. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Zatwierdzenie mazowiecko-kujawskiego władztwa Leszka przez nowego seniora - Kazimierza.- Palatyn Żyro zostaje tymczasowym opiekunem nieletniego Leszka.
ok. 1178
★
Wasilko Drohicki, syn Jaropełka, powaśniwszy się z Włodzimierzem Mińskim, wezwawszy Polaków i Mazowszan na pomoc, poszedł na Brześć i nad rzeką Bugiem spotkawszy się z nim stoczyli bitwę; Włodzimierz stracił wielu ludzi i uszedł do Mińska, a Wasilko z Polakami zajął Brześć. Jednak bojąc się samemu tam zostać, zostawił w nim brata żony swojej, księcia mazowieckiego z Polakami, a sam powrócił do Drohiczyna. Włodzimierz Wołodarewicz zebrał wojsko, wziął pomoc od Połocczan, [...] Brześć wziął i Mazowszan licznych pobił [...] Potem poszedł za Bug (na Podlasie) na Wasilka, który z niemałym wojskiem Polaków i Mazowszan stał nad rzeką Nur [Nurzec] za Drohiczynem. Włodzimierz nastąpił na niego, bili się od rana do południa [...] i Polacy widząć mnóstwo swoich zabitych, odstąpili do [pobliskiego] lasu; wówczas Włodzimierz uderza na Wasilka i Mazowszan i wszystkich w mieście zabija. [...] Wasilko z nielicznymi ludźmi uszedł do swojego teścia [szwagra - przyp. wł.] Leszka, który wówczas zebrał wojsko, poszedł na Włodzimierza i zmusił go do oddania Podlasia Wasilkowi i udania się do Brześcia za rzekę Bug. Wasilko nie mając czym Polakom zapłacić [...] ustąpił teściowi [szwagrowi - przyp. wł.] po sobie całe swoje księstwo, ponieważ nie miał dzieci. - Latopis połocki-Konflikt pomiędzy Wasylkiem drohiczyńskim i Włodzimierzem mińskim.- Kazimierz i Leszek udzielają pomocy zbrojnej Wasylkowi.
- Zdobycie Brześcia.
- Wasylko osadza Leszka w Brześciu.
- Zdobycie Brześcia.
- Włodzimierz miński (przy wsparciu Połocczan) odbija Brześć z rąk Leszka i najeżdża Podlasie.
- Wojska Wasylka, Kazimierza i Leszka zostają pokonane pod Drohiczynem.
- Wasylko udaje się na dwór Leszka (do Płocka).
- Wojska Wasylka, Kazimierza i Leszka zostają pokonane pod Drohiczynem.
- Zwycięska ofensywa wojsk mazowieckich przeciwko Włodzimierzowi.
- Odzyskanie Podlasia (z Drohiczynem).
- Wasylko przekazuje Leszkowi ziemię drohiczyńską, w związku z brakiem środków finansowych na pokrycie kosztów interwencji zbrojnej Mazowszan.
1180
★
Było na tej naradzie ośmiu biskupów: gnieźnieński Zdzisław, krakowski Gedeon, wrocławski Żyrosław, kujawski Unelf, poznański Cherubin, płocki Lupus, kamieński Konrad, lubuski Gaudenty i trzech książąt: poznański Otto, wrocławski Bolesław i mazowiecki Leszek oraz ogromny tłum panów i rycerzy. Ci przeważającą liczbą głosów orzekli, że należy wytępić niegodziwe zwyczaje, z powodu których gniew Boży - byli o tym przekonani - zesłał na Polaków różne nieszczęścia i niepowodzenia. - Kronika Jana Długosza-Uprzywilejowanie Kościoła na zjeździe w Łęczycy przez Kazimierza Sprawiedliwego (przy współudziale Leszka?).1184
★
Lestek więc za namową namiestnika przechodzi wraz z wszystkimi możnymi pod opiekuństwo Mieszka, a syna jego Mieszka, młodzieńca nadzwyczaj przemyślnego i wytwornego, ustanawia testamentem następcą w swoim księstwie. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Leszek wyraża zgodę na przejście pod opiekę Mieszka III i ustanawia jego syna Mieszka Młodszego namiestnikiem (i dziedzicem) w swoim księstwie.★
Atoli młodzieniec [Mieszko], jakby znudzony czekaniem i zniecierpliwiony, wkrótce zaczął postępować jak książę. Lestek, chociaż chory, niechętnie to znosił. Żalem zdjęty rzucił się Kazimierzowi do nóg [...]. Najłaskawszy książę, ucałowawszy go ze łzami, przebaczył mu winę odstępstwa. [...] Wtedy Lestek z pobożną czcią potwierdzając święty testament ojca dodaje mu mocy przez własne również oświadczenie, iż ogłasza Kazimierza zupełnym swoim następcą, a tę ostatnią wolę potwierdził w ostatnim dniu [życia]. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Oddalenie (i wydziedziczenie) Mieszka Młodszego, z powodu jego niewłaściwego zachowania.- Leszek powraca pod opiekę seniora - Kazimierza Sprawiedliwego i ustanawia go jedynym dziedzicem w swoim księstwie.
1186
-Śmierć Leszka Bolesławowica w Płocku.
fragment podobizny Leszka z tympanonu
fundacyjnego opactwa w Ołbinie
ciekawostka:
Leszek był jednym z pierwszych książąt dzielnicowych, którzy bili własną monetę. Znany jest jeden brakteat tego władcy, na którym widnieją postacie kobiety i mężczyzny oraz napis BOL.ANA. Są to prawdopodobnie rodzice księcia Leszka, Bolesław i Anastazja (Wierzchosława). Dzięki temu numizmatowi, ustalono też jednoznacznie, iż to Wierzchosława-Anastazja była matką Leszka, a nie - jak twierdziła przez lata część historyków - Maria.
przyczyna śmierci:
| 1186 | choroba (może nowotwór? - Jan Długosz zanotował w swej kronice, że książę był udręczony i wyczerpany długotrwałą chorobą i cierpieniem - choroba jego bowiem ciągnęła się nie kilka dni lub miesięcy ale kilka lat) |
|---|
pochówek:
| 1186 | katedra w Płocku (zgodnie z informacją podaną przez Jana Długosza, książę został pochowany w prezbiterium) |
|---|---|
| zdjęcie katedry w Płocku | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Mistrza Wincentego Kronika Polska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Brygida Kürbis, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1974
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Magdalena Biniaś-Szkopek, Bolesław IV Kędzierzawy - książę Mazowsza i princeps, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2009
- Kazimierz Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1993
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
ilustracje:
- Kazimierz Stronczyński, Pieniądze Piastów. Od czasów najdawniejszych do roku 1300. Rozbiorem źródeł spółczesnych i wykopalisk, oraz porównaniem typów menniczych objaśnione, Warszawa 1847
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com