Ludwik Andegaweński (Węgierski, Wielki)

genealogia:

rodzice → drzewo genealogiczne
Karol I Robert Anjou, król węgierski	Elżbieta, córka Władysława Łokietka
życie	panowanie
5 III 1326 - 11 IX 1382 (Nagyszombat lub Trnawa)	1370 (17 XI 1370) - 1382 WĘGRY: 1342 (21 VII 1342) - 1382
małżeństwa
OOok.1345 - 1349: Małgorzata, córka Karola IV Luksemburskiego, cesarza rzymskiego OO1353 - 1382: Elżbieta, córka Stefana II Kontromanića, bana Bośni, praprawnuczka Kazimierza I Konradowica
potomstwo → drzewo genealogiczne
Maria (1365 - 1366) istnienie niepewne Katarzyna (VII 1370 - 1378) Maria (1370/71 - 15 V 1395) Jadwiga (15/18 II 1374 - 17 VII 1399)

kalendarium:

1342

• (21 VII) Koronacja Ludwika na króla węgierskiego.

ok. 1345

1345

1349

1350

• Ludwik zrzeka się praw do Rusi Halicko-Włodzimierskiej na rzecz Kazimierza Wielkiego.

1351

• (15 VII) Litwini kapitulują przed Ludwikiem.
  • Pojmanie Kiejstuta Giedyminowicza.
  • Kiejstut ucieka z obozu Ludwika.

1352

• (28-31 III) Nieudane oblężenie Bełzu.

1353

• (31 VIII) Papież Innocenty VI udziela dyspensy na ślub z Elżbietą (spokrewnioną z Ludwikiem w czwartym stopniu).

1355

• Traktat sukcesyjny.
• Przywilej budziński Ludwika.

1364

1367

1368

1369

1370

• (7 XI) Władysław Opolczyk ułatwia objęcie tronu polskiego Ludwikowi.

Ostatecznie jednak, gdy król Ludwik miał się na króla polskiego koronować, chciał on, aby wspomniany Kazimierz młodszy zadowolił się księstwami dobrzyńskim, bydgoskim, Wielatowem i Wałczem, obiecując za to czymś innym go opatrzyć. Kazimierz, widząc że inaczej uczynić nie może, zgodził się, i podczas koronacji króla pana przyjął księstwo dobrzyńskie ze wspomnianymi zamkami jako lenno od króla pana i od Korony Królestwa Polskiego. - Kronika Janka z Czarnkowa

• Nadanie Kaźkowi słupskiemu w lenno ziemi dobrzyńskiej, Kruszwicy, Bydgoszczy, Wałcza i Złotowa.

W pierwszą zatem niedzielę po dniu Św. Marcina, która była dniem 10 miesiąca listopada, król Ludwik był przez najczcigodniejszych ojców - arcybiskupa Jarosława, biskupów Floriana krakowskiego i Piotra lubuskiego, w katedrze krakowskiej na króla polskiego z przyzwoitą uroczystością koronowany, w obecności szczupłej garstki szlachty i tylko dwóch książąt, mianowicie Władysława opolskiego oraz Kazimierza szczecińskiego i dobrzyńskiego [...] - Kronika Janka z Czarnkowa

• Początek personalnej unii polsko-węgierskiej.
• Nadanie Władysławowi w lenno okręgu wieluńskiego, bolesławskiego i brzeźnickiego oraz zamków w Krzepicach, Olsztynie (k. Częstochowy) i Bobolicach.

• Objęcie władzy namiestniczej w Polsce przez Elżbietę Łokietkównę.

Kiejstut, książę litewski na Trokach, [...] gdy się dowiedział, że Kazimierz król Polski umarł, razem z Lubartem, księciem łuckim, obległ zamek włodzimierski, który król Kazimierz, pozostawiwszy stary zamek drewniany w poprzednim stanie, na innej górze zamkowej, [...] na dwa lata niespełna przed swoim zgonem zaczął wznosić z bardzo mocnego muru, lecz zaskoczony śmiercią, pozostawił niewykończonym. [...] niejaki Pietrasz Turski łęczycanin, przełożony zamku, powodowany strachem, choć nie doznał żadnej porażki, ani nie był przyciśnięty jakimkolwiek niedostatkiem, ów zamek włodzimierski wspomnianym książętom haniebnie oddał. Książęta zaś litewscy, zadowalając się starym zamkiem, chociaż drewnianym, zamek murowany, nowo wzniesiony, skopawszy mury, zrównali z ziemią, kamienia na kamieniu nie pozostawiając. - Kronika Janka z Czarnkowa

1372

• Zawarcie pokoju z Czechami.
• Potwierdzenie czeskiego panowania nad Śląskiem.

• (10 IX) Ludwik oddaje zarząd Rusi Halickiej Władysławowi.

1373

1374

1375

• (3 III) Władysław prosi (bezskutecznie) papieża o zgodę na przeniesienie stolicy arcybiskupstwa do Lwowa.

1375-1377

[...] książę Władysław, przy pomocy pewnych szpiegów, znowu opanował zamek Złotorię, gdzie ci szpiedzy ujęli i dostawili mu śpiącego w łóżku przełożonego zamku, szlachetnego męża, rycerza Krystyna ze Skrzypowa. [...]
W ten sposób książę Władysław stał się posiadaczem zamku Złotorii. Mnóstwo włóczęgów i biedaków, ludzi silnego i hartownego ciała, napłynęło teraz do niego. Wkrótce zaś po tym, jak wspomniany zamek został opanowany przez księcia, na pomoc księciu przyszedł rycerz, imieniem Ulryk von Osten, syn Bodczy z Drezdenka, z pewną liczbą Sasów. Pewnego dnia podstąpili oni pod zamek biskupi Raciąż, opanowali dzwonnicę kościelną i wielki dwór, [...] i zaczęli zamek gwałtownie zdobywać. Atoli mieszkańcy zamku mężnie ich odparli i zmusili do odejścia z powrotem, bez nadziei zdobycia Raciąża. Jednakże po niewielu dniach wspomniany Ulryk ze swymi wspólnikami podszedł pod Gniewków i tam zaczął zdobywać zamek. Chociaż bronił go mężnie Gerward ze Słomowa ze swymi ludźmi, gdy mieszczanie gniewkowscy dali pomoc Ulrykowi, zamek został podpalony i Gerward z dwudziestoma pięcioma towarzyszami, [...] oddał się Ulrykowi w niewolę. - Kronika Janka z Czarnkowa

• (9 IX 1375) Utrata Złotorii nad Drwęcą.
• (1375) Nieudana próba zajęcia Raciąża przez oddziały Ulryka von Osten, stronnika Władysława.
• (1375) Ulryk von Osten zdobywa Gniewkowo.
• (1375) Wojska Ludwika zwyciężają pod Gniewkowem.
• (1 VI 1376) Rozpoczęcie oblężenia zamku w Złotorii nad Drwęcą.
  • (VII 1376) Kaźko słupski zostaje ciężko raniony w głowę.
    • (2 I 1377) Śmierć Kaźka słupskiego.
      • Powrót ziemi dobrzyńskiej, Bydgoszczy i Wałcza do Korony Polskiej.
• (16/28 III 1377) Układ pokojowy w Brześciu Kujawskim.
  • Ludwik odkupuje księstwo gniewkowskie (za cenę 10000 florenów) i przekazuje Władysławowi benedyktyńskie opactwo na Górze Św. Marcina (na Węgrzech).

1376

• Litwini pustoszą ziemię lubelską i sandomierską.
• Utrata ziemi bełskiej i chełmskiej.

1377

• Rycerstwo krakowskie, sandomierskie i sieradzkie zdobywa Chełm, Horodło, Grabowiec i Sewołoż.
• (26 VII/9 IX) Książę litewski, Jerzy Narymuntowicz poddaje Bełz Ludwikowi.
  • Przekazanie Jerzemu Lubaczowa (jako osobistego zaopatrzenia) i 100 grzywien rocznego dochodu z żup solnych w Bochni.

1378

• Ruś Halicka przechodzi pod zarząd starostów węgierskich.
• Ludwik mianuje Władysława swoim namiestnikiem w Polsce.

• Wielkopolanie odmawiają uznania władzy Władysława i odwołują się do postanowień traktatu koszyckiego (z 1374 roku).

• (25 XII) Ludwik przekazuje Władysławowi w lenno ziemię dobrzyńską i część Kujaw (z Bydgoszczą, Inowrocławiem i Gniewkowem).

1379

• Córka Ludwika, Maria zostaje uznana przez szlachtę za sukcesorkę w Polsce.

1380

przed 1381

1381

• Władzę namiestniczą w Polsce obejmuje komisja regencyjna (biskup krakowski Zawisza z Kurozwęk, kasztelan krakowski Dobiesław z Kurozwęk i wojewoda kaliski Sędziwój z Szubina).

1382

• (16 IV) Kapituła wybiera nowego arcybiskupa-elekta (Dobrogosta).
  • Ludwik nie wyraża zgody na kandydaturę Dobrogosta.
  • Uwięzienie Dobrogosta w Treviso (podczas podróży do Rzymu).
  • (9 VI) Bodzęta zostaje mianowany przez papieża Urbana VI (na prośbę Ludwika) nowym arcybiskupem gnieźnieńskim.
  • (VII/15 VIII) Ucieczka Dobrogosta z niewoli i powrót do Polski.

• Ludwik przymusza starostów do złożenia przysięgi wierności Zygmuntowi Luksemburskiemu, mężowi córki Marii, margrabiemu brandenburskiemu.

• Zygmunt zdobywa zamki w Koźminie, Nabyszycach i Koźmińcu.
• (8-11 IX) Oblężenie Odolanowa.
• Zawarcie ugody z Bartoszem z Odolanowa.

Ludwik
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

+S LODOUICI DEI GRACIA REGIS HUNGARIE POLONIE DALMACIE CHROBACIE ET CETERA	+LODOVICVS DEI GRACIA HUNGARIE DALMACIE CROACIE RAME SERVIE GALLICIE LODOMERIE GOMANIE BULG: ARIEQ REX PRINCEPS SALERNITANVS ET HONORIS MORTIS SANCTI ANGELI DOMINUS

ciekawostka:

7 grudnia 1376 roku doszło do krwawych zamieszek w Krakowie: służba węgierska siłą przejęła wóz siana, prowadzony dla szlachetnego pana Przedbora, ze wsi jego Brzezia, do jego domu przy bramie bocheńskiej, i zawróciła go do swej gospody, co widząc słudzy pana Przedbora przeszkodzili Węgrom i odpędzili ich od siana. Na wszczęty krzyk nadbiegli z pomocą Polacy Polakom, Węgrzy Węgrom. Próby mediacji nie powiodły się. Przypadkowa (?) strzała przeszyła szyję staroście zamkowemu, Jaśkowi Kmicie. Rycerz zmarł. Obecni tam Polacy, widząc, że mąż tak szlachetny, ozdobiony tylu cnotami, został w tak nikczemny sposób zabity, unieśli się wielkim gniewem na Węgrów i zaraz gwałtownie na nich uderzyli, zabijając każdego, kogo tylko ująć mogli, a nie oszczędzając ani płci ani wieku. Polacy mordowali bez opamiętania. Tego dnia i tej nocy zabito przeszło stu sześćdziesięciu Węgrów.
Zamieszki te doprowadziły do wyjazdu (niezbyt popularnej i nielubianej) królowej Elżbiety Łokietkówny z Krakowa i rezygnacji ze stanowiska namiestnika.

przyczyna śmierci:

Współczesny wydarzeniom węgierski kronikarz zapisał: po długiej chorobie na LEPRĘ zmarł król Węgier, Ludwik. Termin "lepra" mógł oznaczać zarówno trąd, jak i wszelkie zmiany chorobowe spowodowane SYFILISEM. Być może był to syfilis wrodzony, bowiem wiadomo, iż ojciec króla, Karol Robert, przez ostatnie lata swego życia nie opuszczał komnat i chorował na przewlekłą chorobę.

miejsce pochówku:

BAZYLIKA W SZÉKESFEHÉRVÁR (dziś już nieistniejąca).

literatura:

• Jerzy Wyrozumski, Kazimierz Wielki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 2004
• Kronika Krakowa, praca zbiorowa pod red. M. Michalika, Wydawnictwo "Kronika", Warszawa 1996
• red. Marceli Antoniewicz, Janusz Zbudniewek, Książę Władysław Opolczyk: Fundator klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2007
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Wollny, Kazimierz Wielki: reformator i wizjoner, Oficyna Wydawnicza "Helicon", Kraków 2000
• Paweł Jasienica, Polska Jagiellonów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986
• Przemysław Wiszewski, Ludwik Andegaweński i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Szczęsny Morawski, Sądecczyzna za Jagiellonów z miasty spiskiemi i księstwem oświęcimskiem, Drukarnia C.K. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1865
• Tomasz Sadowski, Książęta opolscy i ich państwo, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 2001
• Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978

ilustracje:

• Franciszek Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich: doba piastowska, Kraków 1899
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]