Kazimierz I Odnowiciel
(właśc. Kazimierz Karol)
Był to mężczyzna wysoki, dobrze zbudowany i przystojny, z długą brodą i obfitymi włosami, czerstwy. Stale, aż do końca życia odznaczał się wielką pobożnością i chęcią odnowy kraju.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Mieszko II Lambert | Rycheza, córka Herenfrieda Ezzona, palatyna reńskiego |
| życie | panowanie |
| 25 VII 1016 (Kraków) - 19 III 1058 (Poznań) | 1034/1038, 1039 - 1058 |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
kalendarium:
1026
★
1026. Kazimierz zostaje oddany na naukę. - Rocznik kapituły krakowskiej---
[Kazimierz] w pacholęcym wieku oddany został przez rodziców do klasztoru, gdzie otrzymał gruntowne wykształcenie w świętych pismach. - Kronika polska Galla Anonima-Mieszko II wysyła Kazimierza do klasztoru na naukę.
1034
★
Po śmierci więc Mieszka, który niedługo przeżył króla Bolesława, pozostał jako mały chłopaczek Kazimierz, z matką z cesarskiego rodu. Ale choć wychowywała ona syna w sposób odpowiadający jego godności i rządziła królestwem dbając o jego sławę, o ile to było możliwe dla kobiety, zdrajcy przez zawiść wypędzili ją z królestwa, zachowując jej syna na tronie dla oszukańczego pozoru. - Kronika polska Galla Anonima-(10/11 V) Śmierć Mieszka II.- Kazimierz przejmuje władzę.
1034/1038
-Bunt poddanych połączony z reakcją pogańską.★
[...] niewolnicy powstali na panów, wyzwoleńcy przeciw szlachetnie urodzonym, sami się do rządów wynosząc, i jednych z nich na odwrót zatrzymali u siebie w niewoli, drugich pozabijali, a żony ich pobrali sobie w sprośny sposób i zbrodniczo rozdrapali dostojeństwa. Nadto jeszcze, porzucając wiarę katolicką - czego nie możemy wypowiedzieć bez płaczu i lamentu - podnieśli bunt przeciw biskupom i kapłanom Bożym i niektórych z nich, jakoby w zaszczytniejszy sposób, mieczem zgładzili, a innych, jakoby rzekomo godnych lichszej śmierci, ukamienowali. [...]Był bowiem pewien człowiek, imieniem Miecław, cześnik i sługa [...] Mieszka, a po śmierci tegoż we własnym przekonaniu książę i naczelnik Mazowszan. - Kronika polska Galla Anonima
---
[...] Był bunt w ziemi lackiej: ludzie powstawszy, pozabijali biskupów i popów, i bojarów swoich, i był u nich bunt. - Powieść Minionych Lat
- Były cześnik Mieszka II, Miecław tworzy odrębne państwo na Mazowszu.
★
[...] niegodziwcy z obawy, by nie mścił się za krzywdy matki, powstali przeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. W owym zaś czasie rządził Węgrami święty Stefan i wtedy dopiero nawracał je na wiarę [chrześcijańską] prośbą i groźbą. Z Czechami, najzawziętszymi nieprzyjaciółmi Polaków, utrzymywał przyjaźń i pokój, toteż jak długo żył, ze względu na nich nie puścił [Kazimierza] na wolność. - Kronika polska Galla Anonima- Uwięzienie Kazimierza przez króla Węgier, Stefana I Świętego.
1038
-(VI/23 VIII) Najazd księcia czeskiego Brzetysława na Polskę.★
[Brzetysław] wtargnął do polskiej ziemi owdowiałej po swoim księciu i nieprzyjacielsko ją napadł, i jak niezmierna burza szaleje, sroży się, wszystko zwala - tak wsie rzeziami, rabunkami, pożarami pustoszył, obronne miejsca siłą zdobywał. Wtargnąwszy zaś do ich stolicy Krakowa zniszczył [ją] zupełnie i wziął łupy; ponadto i stare skarby przez dawnych książąt w skarbcu ukryte zrabował, to jest nieskończoną ilość złota i srebra; podobnie i inne miasta ogniem spalił i aż do gruntu zniszczył. I gdy przybył do grodu Giecz, grodzianie oraz wieśniacy, którzy się tam schronili, nie czując się na siłach znieść uderzenia księcia, wyszli mu naprzeciw niosąc złotą gałązkę, co było znakiem poddania się, i pokornie prosili, aby ich w pokoju z ich trzodami i innymi przynależnościami przeniósł do Czech. - Kronika Czechów Kosmasa z Pragi---
Wtedy to Czesi zniszczyli Gniezno i Poznań i zabrali ciało Św. Wojciecha. [...] A wspomniane miasta tak długo pozostały w opuszczeniu, że w kościele Św. Wojciecha męczennika [w Gnieźnie] i Św. Piotra apostoła [w Poznaniu] dzikie zwierzęta założyły swe legowiska. - Kronika polska Galla Anonima
- Utrata Śląska na rzecz Czechów.
- Spustoszenie Krakowa (?) i Wielkopolski (m.in. Gniezna, Poznania, Giecza) przez siły czeskie.
- Brzetysław wywozi relikwie Św. Wojciecha, arcybiskupa Radzima Gaudentego i Pięciu Braci Męczenników do Czech.
★
Gdy zaś [Stefan] zszedł z tego świata, tron węgierski objął Piotr Wenecjanin [...] Piotr ów, proszony również przez Czechów, by Kazimierza nie puszczał, jeżeli chce zachować z nimi przyjaźń odziedziczoną po przodkach, miał odpowiedzieć z królewską godnością: "Jeśliby jakie stare prawo przepisywało, że król Węgier ma być strażnikiem więziennym u króla czeskiego, uczynię, czego żądacie". A odpowiedziawszy tak z oburzeniem poselstwu Czechów i mało wagi przywiązując do ich przyjaźni lub nieprzyjaźni, dał Kazimierzowi sto koni i tyluż rycerzy, którzy za nim poszli, i z honorami wypuścił go, zaopatrzywszy w oręż i szaty, i nie wzbraniał mu udać się, dokądkolwiek by zechciał. Kazimierz zaś, podziękowawszy mu za to, ruszył w drogę i niebawem dotarł do ziemi niemieckiej, gdzie przez pewien czas - nie wiem jak długi - bawił u matki i u cesarza, lecz pozyskał tam uznanie w czynach rycerskich jako nieulękły rycerz. - Kronika polska Galla Anonima-(15 VIII 1038) Śmierć Stefana I Świętego.- Na tron węgierski wstępuje Piotr I Orseolo (Wenecjanin).
- Uwolnienie Kazimierza.
- (jesień 1038) Kazimierz otrzymuje militarne wsparcie od Węgrów (100 zbrojnych) i wyrusza do Saksonii na dwór cesarski.
1039
★
I zabrawszy z sobą 500 rycerzy, wkroczył w granice Polski, a postępując dalej naprzód zajął oddany mu przez swoich [zwolenników] pewien gród, z którego powoli, zarówno męstwem, jak podstępem uwolnił całą Polskę, zajętą przez Pomorzan, Czechów i inne sąsiednie ludy i poddał ją pod swoje władztwo. - Kronika polska Galla Anonima---
W tym czasie [1039 rok - przyp. wł.] Kazimierz syn Mieszka księcia Polaków powrócił do ojczyzny. - Annalista Saxo-Powrót Kazimierza do Polski ze zbrojnym poparciem króla niemieckiego i Węgrów (łącznie 500 zbrojnych).
- Tymczasową siedzibą książęcą zotaje Lubusz nad Odrą (albo Kruszwica, albo Kalisz).
ok. 1040
-Opanowanie Wielkopolski i ziemi krakowskiej przez wojska Kazimierza.- Kazimierz obiera Kraków na swoją siedzibę.
ok. 1041
★
[...] wydał Jarosław siostrę swoją za Kazimierza, i dał Kazimierz za wiano ludzi ośmiuset, których był zabrał w niewolę Bolesław [Chrobry], zwyciężywszy Jarosława. - Powieść Minionych Lat-Małżeństwo z Dobroniegą Marią, córką Włodzimierza I Wielkiego, wielkiego księcia kijowskiego.- Zawarcie antymazowieckiego przymierza z Jarosławem Mądrym, wielkim księciem kijowskim.
1041
★
[1041] Roku 6549. Poszedł Jarosław na Mazowszan, w łodziach. - Powieść Minionych Lat-Wyprawa Jarosława Mądrego przeciwko Miecławowi (być może przy udziale Kazimierza).-(jesień) Król niemiecki Henryk III (na zjeździe z Brzetysławem czeskim w Ratyzbonie) uznaje za posiadłość czeską dwa okręgi polskie (prawdopodobnie chodzi o górną i dolną część Śląska, przedzielone przesieką).
ok. 1041/1045
★
Andrzej, Bela i Lewenta przeszedłszy z Czech do Polski, zostali przyjaźnie przyjęci przez księcia Polaków Mieszka [raczej Kazimierza - przyp. wł.], gdzie po zwyciężeniu w pojedynku księcia Pomorzan, została Beli oddana córka Mieszki za żonę. - kronika Szymona z Kezy-Kazimierz udziela gościny Andrzejowi, Beli i Lewencie, książętom węgierskim.1042
-(XII) Król Henryk III odsyła poselstwo polskie (wraz z darami), wobec osobistego niestawienictwa Kazimierza w Goslarze.1043
-(II) Powtórne poselstwo polskie do króla Henryka III.- Posłowie pod przysięgą stwierdzają ważność powodów niestawiennictwa Kazimierza w Goslarze.
- Kazimierz odzyskuje utraconą łaskę królewską.
★
[1043] W roku 6551. [...] I w tym roku krzywdził Miecław Kazimierza. I chodzi Jarosław dwukrotnie na Mazowszan w łodziach [...] - I latopis sofijski-Wyprawy Jarosława Mądrego przeciwko Miecławowi (prawdopodobnie przy współudziale Kazimierza) (?).1046
-(24 VI) Zjazd w Merseburgu z królem niemieckim Henrykiem III, Brzetysławem czeskim i Siemomysłem, księciem (zachodnio?)pomorskim.- (29 VI) Henryk III godzi (w Miśni) skłóconych książąt (Kazimierza z Siemomysłem, albo Kazimierza z Brzetysławem).
po 1046
-Kraków zostaje siedzibą (tymczasową?) arcybiskupa (krakowskiego?) Arona.1047
-Wojna z Miecławem.★
Kazimierz [...] zebrał nieliczną wprawdzie, lecz zaprawioną w walkach garść wojowników i stoczył zbrojnie bitwę, w której Miecław poległ, a on tryumfalnie zdobył zwycięstwo, pokój i cały kraj. Miała tam nastąpić ogromna rzeź Mazowszan, jak na to dotychczas wskazuje miejsce walki i urwisty brzeg rzeki. [...]Wygrawszy zatem chlubnie tę bitwę, Kazimierz z nieliczną garstką pospieszył bez wahania, by zajść drogę wojsku Pomorzan, które przybywało na pomoc Miecławowi. Uprzednio bowiem doniesiono mu o tym i z góry wiedział, że przybywają na pomoc [jego] wrogom [...] Tym razem bowiem Pomorzanie wyprowadzili do boju cztery legiony rycerzy, Kazimierzowe zaś rycerstwo nie stanowiło nawet połowy jednego [legionu]. [...] [Kazimierz] z pomocą Bożą rozpoczął walkę i wielkie odniósł zwycięstwo. - Kronika polska Galla Anonima
---
[1047] Roku 6555. Jarosław poszedł na Mazowszan, i zwyciężył ich, i kniazia ich zabił, Mojsława, i poddał ich Kazimierzowi. - Powieść Minionych Lat
- Rozbicie wojsk Miecława przez siły polsko-ruskie w bitwie nad rzeką (Bugiem?).
- Śmierć Miecława.
- Zwycięstwo nad Pomorzanami idącymi z odsieczą Miecławowi.
- Opanowanie Mazowsza.
- Zajęcie wschodniego Mazowsza (z Brześciem i Drohiczynem) przez Jarosława Mądrego.
- Kazimierz opanowuje Pomorze Wschodnie.
1050
-Kazimierz wyprawia się na Śląsk i przyłącza go do swego władztwa.- (22 IX) Brzetysław czeski oskarża Kazimierza przed cesarzem Henrykiem III i żąda zbrojnej interwencji przeciwko Kazimierzowi.
- Kazimierz obiecuje cesarzowi naprawienie wszystkich poczynionych szkód i zażegnuje groźbę interwencji niemieckiej.
1051
★
Roku Pańskiego 1051 został wyświęcony Hieronim pierwszy biskup wrocławski i umiera w roku 1062. - Katalog biskupów wrocławskich, tzw. "głogowski"-Restytuowanie biskupstwa we Wrocławiu.- Kazimierz mianuje Hieronima pierwszym biskupem odnowionej diecezji śląskiej.
★
Do mostu na rzece Rabanicy, w którym wróg miał największe zaufanie, niektórzy z burgundzkich, saskich i polskich żołnierzy, nie bez niebezpieczeństwa, podejmują szybki szturm, tną Węgrów na kawałki i rozpraszają ich, dla reszty armii droga [ucieczki - przyp. wł.] zostaje otwarta. - Chronicon Augiensis Hermana z Reichenau-Udzielenie wsparcia cesarzowi niemieckiemu w (nieudanej) wyprawie przeciwko Andrzejowi I węgierskiemu.- Udział oddziałów polskich w bitwie o most nad Rabanicą (Repczą).
1054
★
Na Zielone Święta, które cesarz obchodził w Kwedlinburgu, przybyli do niego książęta czeski i polski, a po długim naradach pomiędzy sobą, w pokoju powrócili do [swych] domów. - Roczniki altajskie---
Gród Wrocław i inne grody oddane zostały Polakom przez księcia Brzetysława pod tym warunkiem, że tak jemu, jak jego spadkobiercom będą płacić rocznie pięćset grzywien srebra i trzydzieści złota. - Kronika Czechów Kosmasa z Pragi-(22 V) Zjazd w Kwedlinburgu.
- Uznanie przynależności Śląska do Polski za cenę corocznego trybutu na rzecz Czech (w wysokości 500 grzywien srebra i 30 grzywien złota).
1058
-(19 III) Śmierć Kazimierza I Odnowiciela w Poznaniu.
Kazimierz Mnich
Jana Matejki
ważniejsze fundacje:
| katedra w Poznaniu (romańska) | |
| 1050/ 1060 | katedra we Wrocławiu (romańska) |
| 1044 | klasztor benedyktynów w Tyńcu (część badaczy opowiada się za fundacją Bolesława Szczodrego) |
przyczyna śmierci:
| 19 III 1058 | nieznana (dopiero w XV wieku Jan Długosz zanotował w swej kronice, iż Kazimierz zmarł z powodu nagłej choroby: [...] wskutek nieszczęśliwego przypadku popadł w ciężką chorobę. Złożony na łożu boleści przez cały miesiąc walczył z chorobą) |
|---|
miejsce i data pochówku:
| 1058 | prawdopodobnie katedra w Poznaniu (zgodnie z informacją przekazaną przez Jana Długosza) |
|---|---|
| zdjęcie katedry w Poznaniu | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kosmasa Kronika Czechów, oprac. i tłum.: Maria Wojciechowska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968
- Kronika polska: Anonim tzw. Gall, oprac.: Marian Plezia, tłum.: Roman Grodecki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1965
- Powieść minionych lat: charakterystyka historycznoliteracka, oprac.: Marian Jakóbiec, Wiktor Jakubowski, tłum. Franciszek Sielicki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1968
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Krzysztof Benyskiewicz, Książę Polski Władysław I Herman 1079-1102, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2010
- Janusz Bieniak, Państwo Miecława: studium analityczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010
- Klaudia Dróżdż, Kazimierz Odnowiciel: Polska w okresie upadku i odbudowy, Wydawnictwo Templum, Wodzisław Śląski 2009
- Gerard Labuda, Mieszko II Król Polski (1025-1034), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2008
- Kazimierz Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1993
- Stanisław Kętrzyński, Kazimierz Odnowiciel (1034-1058), Akademia Umiejętności, Kraków 1899
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
ilustracje:
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com