Jan I Olbracht

Był wysokiego wzrostu, oczu piwnych, na twarzy z pewnym wyrzutem i wysiękiem. Tęgi, kościsty i silny, około piersi, rąk i nóg gęstszym, na głowie rzadkim włosem okryty. W ruchach szybki, często u boku z mieczykiem przypasanym występował, namiętnościom i chuciom jako człowiek wojskowy folgował.
Chronica Polonorum Macieja Miechowity

genealogia:

rodzice ⇒ drzewo genealogiczne
Kazimierz IV Jagiellończyk	Elżbieta, córka Albrechta Habsburga, króla rzymskiego, czeskiego i węgierskiego
życie	panowanie
27 XII 1459 (Kraków) - 17 VI 1501 (Toruń)	1492 - 1501 ♔ 23 IX 1492 - katedra w Krakowie
małżeństwa (konkubinaty)
❤1498 - ?: Wąsówna, mieszczka krakowska związek niepewny; wspomina o nim tylko Almanach nova Jana Stoefflera z 1507 roku

kalendarium:

1467

-(1 X) Jan Olbracht (wraz z braćmi) rozpoczyna edukację pod kierunkiem kanonika krakowskiego Jana Długosza.

1472-1474

-Edukacja pod kierunkiem Filipo Buonaccorsi (Kallimacha), wybitnego włoskiego humanisty.

1476

-(25 IV) Zjazd w Malborku.

1478

-(III) Sejm litewski w Brześciu.

Szlachta litewska żąda powierzenia zarządu Wielkiego Księstwa Litewskiego jednemu z synów Kazimierza.

1479

-(9 X) Hołd Wielkiego Mistrza Krzyżackiego, Marcina Truchsessa w Nowym Korczynie.

1481

-(15 IV) Kazimierz udaremnia spisek opozycji antyjagiellońskiej na Litwie (zmierzający do królobójstwa).

1485

-(6 III-19 IV) Sejm ziem pruskich w Toruniu.
-(18 VI) Kazimierz (z Janem Olbrachtem i Aleksandrem) wyprawia się do Mołdawii.

(15 X) Hołd lenny hospodara mołdawskiego, Stefana Wielkiego w Kołomyi.

1486

-Objęcie stanowiska namiestnika królewskiego na Rusi.

1487

-(8 IX) Jan Olbracht w bitwie pod Kopystrzynem rozbija wojska tatarskie.

1489

-(VII) Wyprawa przeciwko Tatarom.

1490

-(6 IV) Śmierć króla Węgier, Macieja Korwina.

(7 VI) Elekcja Jana Olbrachta na tron węgierski.
(21 VI) Jan Olbracht (przy wsparciu Kazimierza) wyrusza na Węgry.
- (29 IX/6 X) Zajęcie Preszowa.
- (10 X-20 II 1491) Nieudane oblężenie Koszyc.
Unieważnienie aktu elekcji przez Stefana Batorego, wojewodę siedmiogrodzkiego.
- (15 VII) Elekcja Władysława Jagiellończyka na tron węgierski.
- (21 IX) Władysław Jagiellończyk koronuje się w Székesfehérvár.

1491

-(20 II) Zjazd pokojowy w Koszycach.

Władysław Jagiellończyk utrzymuje koronę węgierską.
(11 IV) Objęcie księstwa głogowskiego.

-Jan Olbracht zrywa umowę koszycką.

(20 VII-8 IX) Zdobycie Stropkova (po oblężeniu).

1492

-(1 I) Wojska Jana Olbrachta zostają rozbite pod Preszowem przez Stefana Zapolyę.
-(6 I) Utrata Preszowa.
-Jan Olbracht powraca do Polski.
-(7 VI) Śmierć Kazimierza Jagiellończyka.
-(20 VII) Sejm litewski w Wilnie.

(20/28 VII) Elekcja Aleksandra Jagiellończyka na tron wielkoksiążęcy litewski.
- Zerwanie personalnej unii polsko-litewskiej.

-(15-27 VIII) Sejm w Piotrkowie.

(27 VIII) Elekcja Jana Olbrachta na tron polski.

-(23 IX) Jan Olbracht zostaje koronowany w katedrze wawelskiej.
-(5 XII) Zawarcie (w Budzie) przymierza z Władysławem Jagiellończykiem.

1493

-(28 I-4 III) Sejm w Piotrkowie.

(21 II) Przywilej dla miasta Krakowa.
(27 II) Przywilej piotrkowski.

-(29 V) Wielki Mistrz Krzyżacki, Jan von Tieffen składa hołd w Poznaniu.
-Krwawe stłumienie buntu w Głogowie.
-(2 X) Brat Fryderyk zostaje arcybiskupem gnieźnieńskim (i jednocześnie Prymasem Polski).

1494

-Przedłużenie rozejmu z Turcją (o 3 lata).
-(17 IV-6 V) Zjazd Jagiellonów w Lewoczy.

(5 V) Jan Olbracht zawiera traktat przyjaźni i pokoju z Władysławem Jagiellończykiem.

-(28 V/21 IX) Śmierć Władysława, księcia wadowickiego.

Jan Olbracht przejmuje władzę nad Wadowicami, kwestionując prawa do ich dziedziczenia przez Agnieszkę, córkę zmarłego księcia.

-(29 VII) Odkupienie księstwa zatorskiego od Jana V (za cenę 80000 złotych węgierskich) i przekazanie mu go w dożywocie (wraz z Wadowicami).
-(10 IX) Zjazd senatorów w Radomiu.

(21 IX) Zatwierdzenie układu w sprawie nabycia Zatorszczyzny przez Koronę Polską.

-(31 X/XII) Zatwierdzenie przywilejów pruskich w Toruniu.

1495

-(16 II) Śmierć Janusza II, księcia płockiego.

Konrad III Rudy wkracza zbrojnie do Płocka.
(VII) Zwołanie pospolitego ruszenia województwa inowrocławskiego, brzeskiego i ziemi dobrzyńskiej.
(VIII) Wojska mazowieckie wycofują z księstwa płockiego.
(13 VIII) Włączenie księstwa płockiego do Korony.

-Jan Olbracht proponuje Aleksandrowi, aby nadał Kijowszczyznę Zygmuntowi.

1496

-(II) Litewski sejm odrzuca propozycję nadania Zygmuntowi Kijowa.
-(4 III-2 V) Sejm w Piotrkowie.

(20 IV) Jan Olbracht przekazuje w lenno Mazowsze Konradowi III Rudemu.
- Konrad zobowiązuje się do złożenia hołdu królowi polskiemu w Lublinie do dnia 6 stycznia 1497 roku.
- Król Polski - gwarantem praw i opiekunem szlachty mazowieckiej.
(26 IV) Przywilej piotrkowski.

-(26 XI-XII) Zjazd z Aleksandrem i Zygmuntem w Parczewie.

1497

-(VI) Wyprawa w celu odbicia Kilii i Białogrodu z rąk tureckich.

(16-17 VIII) Hospodar mołdawski, Stefan Wielki zrywa związek lenny z Polską i uznaje się za lennika tureckiego.
(24 IX-18 X) Nieudane oblężenie Suczawy.
Jan Olbracht zawiera rozejm ze Stefanem Wielkim.
- (26 X) Wycofujące się wojska zostają pobite pod Koźminem (w lasach Bukowiny) przez Turków i Mołdawian.

1498

-(18 I-17 II) Sejm w Piotkowie.

Uchwalenie (po raz pierwszy w historii) podatku pogłównego (na obronę przed Turcją i Tatarami).

-(V) Pierwszy najazd turecki (z udziałem Tatarów i Mołdawian) na Polskę.

(13 V) Udana obrona Lwowa.
Turcy pustoszą województwo ruskie i krakowskie.

-(12 VII) Zawarcie w Krakowie układu z Węgrami o przyjaźni i współpracy.
-(VII) Najazd tatarski na Podole i Ruś Czerwoną.
-(XI) Ponowny najazd turecki na Polskę.

Turcy wycofują się z powodu złej pogody.

1499

-(II) Wielki Mistrz Krzyżacki, Fryderyk saski odmawia złożenia hołdu i zatwierdzenia pokoju z Janem Olbrachtem.
-(15 IV) Zjazd w Krakowie.

Jan Olbracht potwierdza układ polsko-węgierski.

-(12 VII) Zawarcie układu pokojowego z Mołdawią.
-(24 VII) Unia wileńska.
-(20 XI) Jan Olbracht zwraca księstwo głogowskie Czechom.

1500

-(1 III) Rozejm z Turcją.
-(VI) Najazd tatarski na Polskę.
-(VII) Jan Olbracht przystępuje do antyhabsburskiego przymierza węgiersko-francuskiego.
-(IX) Najazd tatarski na Polskę i Litwę.

1501

-(11 I) Antymoskiewskie przymierze (w Krakowie) z Tatarami zawołżańskimi.
-(II/III) Sejm w Piotrkowie.

Wyznaczenie Fryderykowi saskiemu terminu (8 V) do złożenia hołdu.
Zwołanie pospolitego ruszenia z Prus.

-(8 V) Jan Olbracht przybywa do Torunia (celem przymuszenia Fryderyka saskiego do hołdu).
-(17 VI) Śmierć Jana I Olbrachta w Toruniu.
-(19 VII) Sułtan Bajazyd II zatwierdza układ pokojowy z Polską.

Jan Olbracht
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

Ø 62 mm +S IOHANNS ALBERTUS DEI GRACIA REX POLONIE SUPREMUS DUX LITWANIE RUSSIE PRUSSIE T HERES	Ø 39 mm +IOANNES ALBERTUS DEI GRA REX POLONIE SUPREMUS DUX LITHWANIE ZC
Ø 16 mm S R	wym. 17/14 mm
wym. 15/13 mm I A S

ciekawostka:

22 lutego 1498 roku Jan Olbracht powrócił do Krakowa po nieudanej kampanii mołdawskiej i jakoby co dobrego sprawił, kolacje, biesiady, tańce strojąc, był wesół; powiadają, że raz w nocy tylko samotrzeć po mieście ceklował, a gdy się pijany na pijańców natrafił, powadził się z nimi, tamże go raniono, z której rany długo chorował. Król oddawał się też gorszącej jego otoczenie rozpuście. Wszystkie te zachowania należy tłumaczyć załamaniem nerwowym.

ważniejsze fundacje:

1498-1499	barbakan (Rondel) w Krakowie

przyczyna śmierci:

17 VI 1501	paraliż (spowodowany przez nagły atak gorączki; powodem mogła być choroba weneryczna)

pochówek:

katedra w Krakowie

zdjęcie katedry w Krakowie
26 VII 1501	katedra w Krakowie (w Kaplicy Bożego Ciała, w grobowcu z czerwonego marmuru; wnętrzności - w tym serce króla - zostały zamurowane w filarze katedry w Toruniu)
zdjęcie grobowca Jana Olbrachta

źródła:

Anna Pawlaczyk, Jacek Wiesiołowski, Roczniki wielkopolskie, w: Nasi Piastowie, "Kronika Miasta Poznania", nr 2, Poznań 1995

literatura:

Jerzy Besala, Małżeństwa królewskie: Jagiellonowie, Dom Wydawniczy Bellona i Wydawnictwo Muza, Warszawa 2006
Małgorzata Duczmal, Jagiellonowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996
Henryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999
Janusz Pajewski, Buńczuk i koncerz: z dziejów wojen polsko-tureckich, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1997
Fryderyk Papée, Jan Olbracht, TAiWPN Universitas, Kraków 1999
Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
Zygmunt Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005

ilustracje:

Marian Gumowski, Pieczęcie królów polskich, Kraków 1910
Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com