Przemysł I

genealogia:

kalendarium:

1239

• Przejęcie władzę w dzielnicy poznańsko-gnieźnieńskiej.

1240

1241

Wielkopolanie, którzy sprzyjali księciu Henrykowi [...] porzucając syna jego Bolesława Rogatkę z powodu jego pychy i wymawiając mu swe służby, demonstracyjnie przyłączyli się do synów niegdyś Władysława, syna Odona, to jest Przemysła i Bolesława [Pobożnego], którzy byli prawdziwymi dziedzicami Wielkopolski. Następnie zajęli twierdzę w Przemęcie. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej

1242

1242-1243

[...] brodaci krzyżacy połączywszy się z polskimi książętami zdobyli Wyszogród i Sartawicę, grody wspomnianego Świętopełka. Także gród Nakło pozostający pod władzą młodzieńców Przemysła i Bolesława, który tenże Świętopełk krótko przedtem podstępnie zajął, odebrali z rąk jego i zwrócili księciu Przemysłowi oraz bratu jego [...] - Kronika wielkopolska

• Koalicjanci zdobywają Sartowice (3/4 XII 1242), Wyszogród (XII 1242) i Nakło (I 1243).

przed 1243

1243

W tym czasie wspomniany książę polski Przemysł zbudował gród Zbąszyń. - Kronika wielkopolska

• Zagwarantowanie swobody przejazdu kupcom krzyżackim przez terytorium Wielkopolski.

Wezwawszy więc na pomoc księcia opolskiego Mieczysława [...], po uzyskaniu posiłków od księcia poznańskiego Przemysła, Litwinów i Jaćwingów wymieniony książę Mazowsza Konrad i jego syn Kazimierz najeżdżają zbrojnie ziemię sandomierską. - Kronika Jana Długosza
---
Bolesław, [...] bratanek jego [Konrada], spotkawszy się z nim w Suchodole, stoczył bitwę i powaliwszy wielu Mazowszan wypędził swego stryja z kraju. - Kronika wielkopolska

1244

[...] rycerstwo [wielko]polskie zajęło gród Kalisz i ofiarowało swemu księciu Przemysłowi. - Kronika wielkopolska

[...] Pomorzanie, którzy przez długi czas w starożytnym grodzie Santoku służyli księciu śląskiemu Henrykowi [II] i jego synowi Bolesławowi, dobrowolnie oddali ten gród księciu Przemysłowi. - Kronika wielkopolska

1244-1245

[...] wszyscy wielkopolscy możni jednomyślnie sprzysięgli się przeciw kościołowi poznańskiemu chcąc naruszyć jego niezależność, którą mu przyznał i przywilejem swoim poręczył [...] Władysław Odowic. Przed ich szaleństwem ustąpił do czasu ksiądz biskup Boguchwał ze swą kapitułą. [...]
[...] bracia Przemysł i Bolesław na usilne prośby wspomnianego księdza biskupa Boguchwała i jego kapituły zatwierdzili przezornie przywilej ich ojca, zawierający [...] wolności i zwolnienia od ciężarów, i kazali obwieścić go publicznie, aby pod karą przestrzegano tego. - Kronika wielkopolska

• (1244) Biskup poznański Boguchwał II rezygnuje z niektórych przywilejów.
• (1245) Przemysł i Bolesław potwierdzają immunitet biskupstwa poznańskiego i przywracają wszystkie przywileje Kościoła.

1245

[...] w dzień Św. Wojciecha, książę Przemysł przypasał miecz rycerski bratu swemu Bolesławowi, i to w katedrze gnieźnieńskiej, gdzie uroczystą mszę odprawił ksiądz arcybiskup Pełka. - Kronika wielkopolska

1246

• Przemysł nadaje biskupstwu poznańskiemu pełny immunitet sądowy.

[...] książę Śląska Bolesław przybywszy do Wielkopolski zbudował gród Kopanicę nad rzeką Obrą. Bracia Przemysł i Bolesław [Pobożny] zabiegłszy mu drogę ze swymi wojskami, przed starciem wojennym zawarli przyjazny układ i w zamian za dobrodziejstwo pokoju darmo oddali mu trzy grody: Santok, Międzyrzecz i Zbąszyń. - Kronika wielkopolska

• Układ pokojowy z Bolesławem Rogatką (zawarty w Kopanicy nad Obrą).
  • Bolesław przejmuje grody w Santoku, Międzyrzeczu i Zbąszynie.

1247

[...] Barnim, książę Słowian i Kaszubów, obległ gród Santok. Książę wielkopolski Przemysł spiesznie przybył, aby stawić mu opór. Na pomoc pospieszył mu książę śląski Bolesław, do którego należał gród. Gdy [Barnim] spostrzegł, że oni przyszli, w nocy odstąpił od oblężenia grodu. Książę zaś Bolesław rozważywszy gorliwość i zapobiegliwość Przemysła w obronie ziem, wnet dobrowolnie przywrócił mu i gród Santok. - Kronika wielkopolska

• Udana odsiecz oblężonego grodu.
• Bolesław Rogatka przekazuje Santok Przemysłowi.

[...] rodzeni bracia Przemysł i Bolesław, w ten sposób podzielili ziemię wielkopolską, iż księciu Bolesławowi przypadł gród kaliski z jego przyległościami i cały kraj, który rozciąga się od rzeki Prosny aż do Przemętu, oraz sam gród Przemęt z wszystkimi jego przyległościami; w kierunku zaś północnym [ciągnie się] aż do rzeki Warty i aż do Mosiny oraz do bagna, które nazywa się Sepno, i dalej zamknięty jest Łąką, wreszcie rzeką Obrą. Pozostała zaś część ziemi gnieźnieńskiej i poznańskiej wraz z ich przyległościami przypadła jako posiadłość księciu Przemysłowi. - Kronika wielkopolska

• Odstąpienie ziemi kaliskiej i Przemętu Bolesławowi.

1248

[...] książę wielkopolski Przemysł pojmał Tomasza, kasztelana poznańskiego, i Tomisława, i Sędziwoja syna jego, podczaszego z rodu Nałęcz, i zakutych w żelazne kajdany oddał pod straż więzienną w grodzie gnieźnieńskim. Chcieli bowiem wspomniani rycerze wraz ze swoimi towarzyszami wprowadzić na ziemię wielkopolską księcia śląskiego Bolesława [Rogatka], przepędziwszy Przemysła i brata jego. - Kronika wielkopolska

1249

A bratu swemu, księciu Bolesławowi, dał Gniezno, Bnin, Giecz, Biechów, Ostrów, Nakło, Ujście, Czarnków i Śrem. Bolesław zaś odstąpił księciu Przemysłowi swoją dzielnicę [złożoną z] grodu i ziemi kaliskiej przylegającej do niego. - Kronika wielkopolska

• Przemysł odstępuje dzielnicę gnieźnieńską Bolesławowi, a sam przejmuje Kalisz (z okręgiem).

[Władysław] usiłował rzeczony gród [Rudę] zabezpieczyć księciu Kazimierzowi, synowi zmarłego księcia mazowieckiego Konrada, za 500 grzywien srebrnych. Lecz gdy wysłańcy Kazimierza marudzili z odebraniem wspomnianego grodu Rudy, książę wielkopolski Przemysł przepędziwszy wysłanników wspomnianych książąt przyszedł do wspomnianego grodu Rudy i zajął go, ofiarowany mu przez grodzian. - Kronika wielkopolska

• Przemysł niweczy projekt Władysława opolskiego w sprawie sprzedaży ziemi rudzkiej Kazimierzowi Konradowicowi (za cenę 500 grzywien srebra).

[...] książę Przemysł, zebrawszy wojsko swoje i swojego brata Bolesława [Pobożnego], księcia gnieźnieńskiego, zbudował gród Bytom blisko Głogowa, nad Odrą i oddał go wspomnianemu księciu Konradowi. Lecz kiedy obwarowywano rzeczony gród, książę Przemysł pojmał i wtrącił do więzienia Bolesława, [...] księcia śląskiego. - Kronika wielkopolska

• (24 VIII) Wiec książęcy w Zdunach.
• Przemysł zdobywa Bytom nad Odrą, umacnia go i przekazuje Konradowi.
• Pojmanie i uwięzienie Bolesława Rogatki.

1250

[...] książę Przemysł pojmał brata swego Bolesława i zajął wszystkie jego warowne grody, mianowicie: Gniezno, Nakło, Ujście, Czarnków, Śrem, Giecz, Biechowo itd., które poddały mu się dobrowolnie. - Kronika wielkopolska

• Przemysł przejmuje władzę w ziemi gnieźnieńskiej.

1251

[...] jacyś rabusie wyszedłszy z grodu Lubusza przyszli na pola grodu Zbąszynia, aby porwać łup. Gdy chcieli zabrać owce, pewien pasterz rzekł do nich: "Czemu dla małej zdobyczy gardzicie większą? Oto bowiem grodu Zbąszynia trzech tylko mężów strzeże, czekając na innych, którzy przyjdą na stróżę grodu". Usłyszawszy to rabusie i poszedłszy jakby w celu odbywania stróży grodowej, takim podstepem wkroczyli do grodu i zajęli go. Lecz gdy rano wieść o tego rodzaju postępku doszła do księcia Przemysła, natychmiast pospieszył celem oblężenia grodu [...]. I przybywszy z zapałem obległ rabusiów przebywających w grodzie. Rabusie zaś widząc, że znajdują się w obliczu śmierci, wzywali łaski księcia. On przyjąwszy ich dobrotliwie i darowując im życie, po odzyskaniu grodu pozwolił im swobodnie odejść do siebie. - Kronika wielkopolska

1252

[...] pomorski książę Barnim jakimś podstępem zajął zdradziecko gród Drzeń. Lecz zanim minął miesiąc tej okupacji, Przemysł, książę Polski odzyskał go na powrót siłą. - Kronika wielkopolska

• (VI) Odzyskanie Drezdenka.

[...] gdy biskup poznański Boguchwał odprawiał w swym kościele poznańskim uroczystą mszę, znakomity książę Wielkopolski Przemysł odznaczył zięcia [szwagra - przyp. wł.] swego, sławnego Konrada, księcia Głogowa, pasem i mieczem rycerskim. - Kronika wielkopolska

1253

• Tymczasowe przekazanie Kalisza Bolesławowi.

A gdy potem zeszli się w grodzie Gieczu, w obecności księdza Pełki, arcybiskupa gnieźnieńskiego i innych możnych panów Wielkopolski, przyznał [Przemysł] temu bratu swemu Bolesławowijako jego udział stolicę Gniezno, Kalisz, Rudę, Pyzdry, Środę, Bnin, Biechów, Giecz, Pobiedziska i Kłecko. - Kronika wielkopolska

• (20 V) Ostateczny podział Wielkopolski.
  • Przemysł obejmuje władzę w księstwie poznańskim.

1254

[...] Opizo, opat z Messano, legat Stolicy Apostolskiej, ogłosił klątwę na księcia Przemysła, a ziemie jego obłożył interdyktem, i to dlatego, że podczas pobytu tego legata na ziemi śląskiej książę Przemysł wysłał [wojsko] celem złupienia miasta Oleśnicy wraz z jego okolicą, które należało do księcia wrocławskiego Henryka, a to dla 500 grzywien srebrnych, które wspomniany książę śląski Henryk zobowiązany był zapłacić księciu Przemysłowi za wzięcie jakiegoś Niemca do niewoli. - Kronika wielkopolska

• Wojska wielkopolskie plądrują Oleśnicę.
• (8 III) Legat papieski Opizon nakłada ekskomunikę na Przemysła.

I tego rodzaju interdykt zachowywał swą moc od piątku po niedzieli Reminiscere aż do trzeciego dnia po niedziele Iudica. I wtedy książę został rozgrzeszony, a interdykt zdjęty. - Kronika wielkopolska

[...] książęta Wielkopolski Przemysł i Bolesław [Pobożny] oraz książę Głogowa Konrad wraz ze swoimi wojskami spustoszyli ziemie wokół Trzebnicy, Widawy, a za Odrą Oleśnicę, należące do księcia wrocławskiego Henryka. Wsi kościelnych wcale nie nękali. - Kronika wielkopolska

• Splądrowanie okolic Wrocławia, Trzebnicy, Cerekwicy i Leśnicy.

1255

[Mściwój] zajął skutkiem zdrady pewnego kusznika gród Nakło należący do księcia Przemysła. [...] Przemysł zaś zebrawszy wojsko swoje i swego brata Bolesława [Pobożnego], wespół z Kazimierzem, księciem Kujaw, zewsząd obwałował wspomniany gród. Bolesław Wstydliwy, książę Krakowa, przysłał mu na pomoc tysiąc, a Siemowit Konradowic, książę Mazowsza, ośmiuset zbrojnych. Przemysł zaś i Kazimierz widząc, że gród jest silny i nie można łatwo go zdobyć, zbudowali innych gród naprzeciw dawnego grodu w kierunku zachodnim. - Kronika wielkopolska

• Przemysł i Kazimierz (wraz z posiłkami przysłanymi przez Bolesława Pobożnego, Bolesława Wstydliwego i Siemowita) ruszają na odsiecz Nakła.
  • Zbudowanie twierdzy naprzeciw grodu w Nakle.

1256

• (23 III) Papież Aleksander IV bierze w opiekę książąt śląskich oraz nakazuje biskupom ołomunieckiemu i lubuskiemu rozpatrzenie ich skargi.
• (I 1257) Zatwierdzenie przez papieża Aleksandra IV (poprzez wydanie odpisu bulli Grzegorza IX z 26 VI 1235) układu granicznego śląsko-wielkopolskiego z 22 IX 1234 roku, w którym Władysław Odonic zrzekł się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka Brodatego.

[...] książę Przemysł z wojskami swoimi i brata swego Bolesława oraz książę Kujaw Kazimierz zeszli się koło grodu Nakła i po naradzie ruszyli na zdobycie grodu Raciąża. [...] Gdy wspomniani książęta przyszli pod ten gród, podłożyli ze wszystkich stron ogień i zaczęli oblegać go. Grodzianie nie mogli stawić im oporu wobec wysoko buchających płomieni, a chcieli uniknąć śmierci od ognia, [więc] ci, którzy zdołali wyjść, wkroczyli na placówki nieprzyjaciół i dobrowolnie oddali się z niewolę. Wielu jednak nie mogło wyjść i ci, zagarnieci ogniem, okrutnie spłonęłi wraz z grodem i znajdującym się tam dobytkiem. - Kronika wielkopolska

• Spalenie grodu w Raciążu.

Grodzianie [...] po męsku stawiali im opór i zabiwszy dwudziestu Pomorzan, zraniwszy sześćdziesięciu, [pozostałych] zmusili do zaprzestania napadów na gród i do ustąpienia. - Kronika wielkopolska

[...] książę Pomorza Świętopełk zastawiwszy zasadzkę i przezornie usadowiwszy [ludzi] w kryjówkach blisko nowego grodu Nakła, rozkazał swoim ze starego Nakła, aby wyszedłszy z grodu tych, którzy przebywali w nowym grodzie, wyzywali do walki. Gdy ci wyszedłszy uczynili to, a z nowego grodu najdzielniejsi mężowie zaczęli z nimi walczyć, oni cofając się, jak gdyby chcieli uciec do swego grodu, odwodzili dość daleko od nowego grodu przeciwników ścigających ich. Książę Świętopełk zaś zważywszy, że oni tak łatwo nie mogą wkroczyć do grodu, wnet wyskoczył z kryjówki i ludzi księcia Przemysła, zewsząd otoczonych mnóstwem swego wojska, kładzie pokotem, zabija, rani i bierze w niewolę. Aczkolwiek odniósł wtedy zwycięstwo, podstępnie co prawda, jednak wspomnianego grodu zdobyć nie zdołał. - Kronika wielkopolska

[...] znakomity książę Przemysł wraz ze swymi dostojnikami przybył do swej wsi zwanej Kcynią, aby prowadzić układy ze Świętopełkiem w sprawie odzyskania grodu Nakła. [...]
[Świętopełk] w zamian więc za zwrot tego grodu zażądał od księcia Przemysła pewnej sumy pieniędzy za nagromadzone zapasy. W ten sposób obaj obrali sobie na rozjemcę brata Poppona [...]. I orzekł wspomniany brat Poppo, że powinni wzajemnie przestrzegać trwałego i niezmąconego pokoju, gdy Świętopełk zwróci gród Nakło księciu Przemysłowi. Wspomniany książę Przemysł winien był w zamian za to zapłacić mu pięćset srebrnych grzywien w ustalonych terminach. I wreszcie spotkawszy się bez broni między starym i nowym grodem wzajemnie ucałowali się. - Kronika wielkopolska

• (25 VII) Odzyskanie Nakła (za cenę 500 grzywien srebra).

1257

Przemysł I - podobizna
z nagrobka Przemysła II

heraldyka:

sfragistyka:

S PREMISLONIS DEI GRA DVCIS POLONIE	S PREMISLONIS DI GRA DVCIS POLONIE*
+SIGILLVM PREMISLONIS DEI GRA DVCIS POLONIE

ciekawostka:

Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Godysława Baszkę w Roczniku kapituły poznańskiej, książę Przemysł był miłośnikiem śpiewu, nosił pod ubraniem włosiennicę, nocą siedząc ze świecą trzymał psałterz i czytał niektóre psalmy i modlitwy, które umiał lub mógł mieć pod ręką; a czynił to często i chętnie, unikał rozmów przy stole, zachowywał umiarkowanie w jedzeniu i piciu. W każdym Wielki Czwartek, gdziekolwiek był, kazał skrycie przyprowadzać nocą ubogich i umywał ich nogi, wycierając je ręcznikiem i całując; a ciała napojem pokrzepiał, dając im także kilka kawałków płótna na koszule.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

NIEZNANA (prawdopodobnie choroba).

miejsce pochówku:

KATEDRA W POZNANIU.

literatura:

• Andrzej Jureczko, Henryk III Biały: książę wrocławski (1247-1266), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983

ilustracje:

• Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski T.4 Tablice z pieczęciami, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1881