Bolesław II Szczodry (Śmiały)

genealogia:

rodzice → drzewo genealogiczne
Kazimierz I Odnowiciel	Dobroniega Maria, córka Włodzimierza I Wielkiego, wielkiego księcia kijowskiego
życie	panowanie
1040/1042 - 2/3 IV 1081 albo 1082 (Osjak ?)	1058 (25 XII 1076) - 1079
małżeństwa
OOprzed 1069 - 1081/82: Wyszesława (?), księżniczka ruska, prawdopodobnie córka Światosława, księcia czernihowskiego albo inna księżniczka
potomstwo → drzewo genealogiczne
Mieszko (12 IV ? 1069 - 7 I 1089)

kalendarium:

1058

Skoro więc Kazimierz pożegnał się z tym światem, syn jego pierworodny, Bolesław, mąż hojny a wojowniczy rządził królestwem polskim. - Kronika polska Galla Anonima

• Bolesław obejmuje władzę w Polsce.
• Uniezależnienie się Pomorza Zachodniego.

po 1058

1060

• (jesień/zima) Interwencja Bolesława w celu poparcia Beli.
  • Rozbicie wojsk Andrzeja i wspierających go oddziałów niemieckich.
  • (6 XII) Koronacja Beli I na króla Węgier.

ok. 1060

Albowiem gdy na początku swego panowania władał zarówno nad Polakami, jak Pomorzanami i zgromadził ich niezmierne mnóstwo w celu oblężenia grodu Gradec, to przez swój lekkomyślny upór nie tylko że nie zdobył grodu, lecz [nadto] zaledwie uszedł zasadzek czeskich i w ten sposób utracił panowanie nad Pomorzem. - Kronika polska Galla Anonima

• Uniezależnienie się Pomorza Gdańskiego od Polski.

1061

[Jaromir] tarczę świętego rycerstwa niepięknie odrzuciwszy i poniechawszy łaski, którą otrzymał przez położenie rąk, wybrał rycerski pas i zbiegł ze swoimi przybocznymi do księcia polskiego, i pozostał z nim aż do zgonu biskupa Sewera. - Kronika Czechów Kosmasa z Pragi

1063

• Śmierć Beli I.
• Na tronie węgierskim zasiada Salomon, syn Andrzeja.
• Ucieczka do Polski Gejzy i Władysława, synów Beli I.

• (I 1064) Zakończenie wojny domowej na Węgrzech (tzw. pokojem raabskim).
  • Salomon pozostaje królem węgierskim.
  • Objęcie przez Gejzę trzeciej części kraju.
  • Węgry wchodzą w orbitę wpływów niemieckich.

ok. 1064

Zdarzyło się mianowicie, że nagle wpadli do Polski Pomorzanie, a król Bolesław usłyszał o tym, znajdując się daleko stamtąd. Pragnąc wszakże gorąco oswobodzić kraj z rąk pogan, zanim jeszcze wojsko się zebrało, musiał wyprzedzając je maszerować nazbyt nieostrożnie. Gdy przybyto nad rzekę, poza którą obozowały gromady pogan, rycerstwo obarczone orężem i kolczugami, nie szukając mostu ani brodu, rzucało się w jej głębokie nurty. I wielu pancernych poginęło tam przez własne zuchwalstwo, a pozostali zrzucili z siebie kolczugi i przepłynąwszy rzekę, odnieśli zwycięstwo, aczkolwiek okupione stratami. - Kronika polska Galla Anonima

ok. 1065/1070

1068

Iziasław [...] zbiegł do Lachów. - Powieść Minionych Lat

przed 1069

1069

Gdy zaś Iziasław wchodził do grodu, wyszli ludzie naprzeciw z pokłonem, i przyjęli kniazia swojego Kijowianie. I siadł na stolcu swoim miesiąca maja 2 dnia. I rozpuścił Lachów na leże, i zabijali Lachów potajemnie; i wrócił do Lachów Bolesław, w ziemię swoją [...] - Powieść Minionych Lat
---
Prosił zatem Bolesława Szczodrego ustanowiony przezeń król, by wyjechał naprzeciw niego i oddał mu pocałunek pokoju dla czci jego narodu; otóż Polak wprawdzie zgodził się na to, ale Rusin dał [to], czego [on] zechciał. Policzono mianowicie ilość kroków konia Bolesława Szczodrego od jego kwatery do miejsca spotkania - i tyleż grzywien złota złożył mu Rusin. [Bolesław] jednak nie zsiadając z konia, lecz targając go ze śmiechem za brodę, oddał mu ten nieco kosztowny pocałunek. - Kronika polska Galla Anonima

• (2 V) Wojska polskie zdobywają Kijów.
• (2 V) Intronizacja Izasława na tronie wielkoksiążęcym w Kijowie.
• (lato) Przyłączenie Grodów Czerwieńskich do Polski.

• Udział wojsk polskich w duńskiej wyprawie na Anglię.

ok. 1070

1071

• Król niemiecki Henryk IV zakazuje (pod groźbą wojny) rozstrzygania konfliktu polsko-czeskiego na drodze wojennej.

1072

• Najazd polski na pograniczne ziemie czeskie.

1073

• (lato) Wyprawa nie dochodzi do skutku z powodu wybuchu buntu w Saksonii (wspieranego także przez Bolesława).

Iziasław zaś poszedł do Lachów z mieniem mnogim, mówiąc: "Za to znajdę wojów". Wszystko to wzięli mu Lachowie, pokazawszy mu drogę od siebie [kazali iść precz]. - Powieść Minionych Lat

1074

• Gejza pokonuje Salomona i koronuje się na króla Węgier.

Tejże zimy posłali mnie bracia do Brześcia na pogorzelisko, gdzie Lachowie spalili byli, i tu strzegłem grodów tych. Potem chodziłem do Perejasławia do ojca, a po Wielkanocy z Perejesławia do Włodzimierza - w Sutejsku pokój zawierać z Lachami. - Powieść Minionych Lat

• Oblężenie Brześcia nad Bugiem przez wojska polskie.
• (wiosna) Zawarcie pokoju i podpisanie sojuszu wojskowego w Sutiejsku z panującymi na Rusi książętami.

Potem posłał mnie Światosław do Lachów: chodziłem za Głogów do Czeskiego Lasu; chodziłem w ziemi ich cztery miesiące. - Powieść Minionych Lat

• Dywersyjny najazd czeski na Śląsk (mający uniemożliwić pomoc Bolesława dla Gejzy).
  • Potyczki z Czechami pod Głogowem (przy wsparciu ruskim).
• (IX) Gejza odpiera atak niemiecki (pomimo braku pomocy z Polski).

1075

• Założenie biskupstwa płockiego.
• Uposażenie arcybiskupstwa i biskupstw w okręgi grodowe.

1076

Chodził Włodzimierz, syn Wsiewołodowy, i Oleg, syn Światosławowy, Lachom na pomoc przeciw Czechom. - Powieść Minionych Lat

• Bolesław udziela poparcia obozowi gregoriańskiemu.

Książę polski, który już przez wiele lat płacił daniny królom teutońskim i którego państwo już dawno przez dzielnych Teutonów zostało podbite i zmienione na prowincję, nagle wbił się w pychę, [...] przywłaszczył sobie godność i tytuł królewski, włożył koronę i w sam dzień Bożego Narodzenia przez 15 biskupów został namaszczony na króla. - Rocznik mnicha hersfeldzkiego Lamperta

1076-1079

• Rozpoczęcie procederu psucia monety.

1077

On to również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona, a na stolicy osadził Władysława, równie rosłej postaci, jak pełnego pobożności. Ten Władysław od dzieciństwa chowany był w Polsce i pod względem obyczajów i [sposobu] życia niejako stał się Polakiem. - Kronika polska Galla Anonima

• Bolesław osadza na tronie węgierskim brata Gejzy, Władysława.

Poszedł Iziasław z Lachami, Wsiewołod zaś poszedł przeciw niemu. [...] Wsiewołod zaś poszedł przeciw bratu Iziasławowi na Wołyń; i uczynili zgodę, i przyszedłszy, Iziasław siadł w Kijowie, miesiąca lipca 15 dnia. - Powieść Minionych Lat

• Wygnanie księcia Wsiewołoda.
• (15 VII) Bolesław osadza Izasława na tronie wielkoksiążęcym.
• Utwierdzenie polskiego panowania nad Grodami Czerwieńskimi.

1079

Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski, długo byłoby o tym mówić; tyle wszakże można powiedzieć, że sam będąc pomazańcem [Bożym] nie powinien był [drugiego] pomazańca za żaden grzech karać cieleśnie. Wiele mu to bowiem zaszkodziło, gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obcięcie członków. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy, ani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy te sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech.
Skoro Władysław usłyszał, że Bolesław przybywa, z jednej strony cieszy się z przybycia przyjaciela, z drugiej jednak ma powód do gniewu; cieszy się wprawdzie z [możności] przyjęcia brata i przyjaciela, lecz boleje nad tym, że brat [jego] Władysław stał się [dlań] wrogiem. - Kronika polska Galla Anonima

• Bolesław udaje się (wraz z żoną i synem Mieszkiem) na Węgry, na dwór króla Władysława I Świętego.

• Przejście Polski do obozu cesarskiego.

1080/1081

• Poprawa stosunków Władysława z Czechami (gwarantująca m.in. wsparcie w przypadku ewentualnej próby przywrócenia władzy Bolesławowi Szczodremu przez Władysława I Świętego).

1081/1082

Bolesław Śmiały
Jana Matejki

ciekawostka:

Powróciwszy z wyprawy kijowskiej w 1077 roku, Bolesław wydał bardzo surowy wyrok na żony swoich rycerzy, które oddały się rozpuście z czeladzią służebną i niewolnymi mężczyznami podczas nieobecności mężów. Kazał im żywić psie szczenięta własnym mlekiem, a zrodzone z nieprawych związków dzieci były karmione przez psie matki. Te i podobne praktyki miały wpłynąć na konflikt z biskupem krakowskim Stanisławem ze Szczepanowa.
Oprócz skłonności do okrucieństwa, wykazywał także Bolesław inną negatywną cechę - pychę. Kronika Polska Galla Anonima opisuje moment spotkania wygnańca z królem węgierskim: [...] Władysław, jako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się z daleka, zsiadłszy na znak uszanowania z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory uprzejmego króla, lecz uniósł się w sercu zgubną pychą, mówiąc: "Ja go za lat pacholęcych wychowałem w Polsce, ja go osadziłem na tronie węgierskim. Nie godzi się [więc], bym mu ja, jako równemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu z książąt". Zauważywszy to Władysław obruszył się nieco i zawrócił z drogi, polecił jednak, by mu wszędzie na Węgrzech niczego nie brakło.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

Gall Anonim pisze, iż Bolesław z powodu swojej pychy i skłonności do wywyższania się wielką ściągnął na siebie nienawiść Węgrów i, jak mówią, przyspieszył tym swoją śmierć, sugerując niedwuznacznie, iż przyczyną śmierci było ZABÓJSTWO.

miejsce pochówku:

OPACTWO BENEDYKTYNÓW W OSJAKU (OSSIACH) w Karyntii (istnieje również hipoteza, iż ciało Bolesława przywiózł z Węgier w 1086 roku jego syn Mieszko i złożono je w opactwie Benedyktynów w Tyńcu).

literatura:

• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Kazimierz Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1993
• Krzysztof Benyskiewicz, Mieszko Bolesławowic 1069-1089 - źródła i tradycja historiograficzna, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2005
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Stanisław Rosik, Bolesław Szczodry i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Stefan K. Kuczyński, Księga królów i książąt polskich, Świat Książki, Warszawa 1999
• Tadeusz Grudziński, Bolesław Śmiały Szczodry i biskup Stanisław: dzieje konfliktu, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1986

ilustracje:

• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]