Bolesław II Szczodry (Śmiały)
Uważał on, iż bez szczodrobliwości nie ma wolności człowieka, szczodremu zaś nic nie może brakować, chyba tylko sposobności do dawania.
Mistrza Wincentego Kronika Polska
Mistrza Wincentego Kronika Polska
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Kazimierz I Odnowiciel | Dobroniega Maria, córka Włodzimierza I Wielkiego, wielkiego księcia kijowskiego |
| życie | panowanie |
| 1040/1042 - 2/3 IV 1081 albo 1082 (Ossiach ?) | 1058 - 1079
|
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
kalendarium:
1058
★
Skoro więc Kazimierz pożegnał się z tym światem, syn jego pierworodny, Bolesław, mąż hojny a wojowniczy rządził królestwem polskim. - Kronika polska Galla Anonima-(19 III) Śmierć Kazimierza Odnowiciela.- Bolesław obejmuje władzę w Polsce.
- Uniezależnienie się Pomorza Zachodniego.
po 1058
-Ustala się polski system pieniężny - grzywna polska (213 g srebra).-Zaprzestanie płacenia Czechom trybutu ze Śląska.
1060
-Wojna domowa na Węgrzech pomiędzy królem Andrzejem i jego młodszym bratem Belą.- (jesień/zima) Interwencja Bolesława w celu poparcia Beli.
- Rozbicie wojsk Andrzeja i wspierających go oddziałów niemieckich.
- (6 XII) Koronacja Beli I na króla Węgier.
ok. 1060
★
Albowiem gdy na początku swego panowania władał zarówno nad Polakami, jak Pomorzanami i zgromadził ich niezmierne mnóstwo w celu oblężenia grodu Gradec, to przez swój lekkomyślny upór nie tylko że nie zdobył grodu, lecz [nadto] zaledwie uszedł zasadzek czeskich i w ten sposób utracił panowanie nad Pomorzem. - Kronika polska Galla Anonima-Bolesław bezskutecznie oblega (przy wsparciu oddziałów pomorskich) czeski gród Hradec nad górną Łabą.- Uniezależnienie się Pomorza Gdańskiego od Polski.
1061
★
[Jaromir] tarczę świętego rycerstwa niepięknie odrzuciwszy i poniechawszy łaski, którą otrzymał przez położenie rąk, wybrał rycerski pas i zbiegł ze swoimi przybocznymi do księcia polskiego, i pozostał z nim aż do zgonu biskupa Sewera. - Kronika Czechów Kosmasa z Pragi-(wiosna) Bolesław udziela schronienia Jaromirowi, młodszemu bratu księcia czeskiego Wratysława II.1062
★
W roku od wcielenia Pańskiego 1062. [...] książę Wratysław pojął małżonkę imieniem Świętawa, córkę Kazimierza księcia Polaków, zaś siostrę Bolesława [Szczodrego] i Władysława [Hermana], z której miał czworo dzieci, mężów dobrej zdatności, Bolesława, Borzywoja, Władysława, Sobiesława [...] - Kronika Czechów Kosmasa z Pragi-(XI/XII) Bolesław wydaje siostrę Świętosławę za księcia czeskiego, Wratysława II.1063
-(jesień) Najazd niemiecki na Węgry.- Śmierć Beli I.
- Na tronie węgierskim zasiada Salomon, syn Andrzeja.
- Ucieczka do Polski Gejzy i Władysława, synów Beli I.
- (I 1064) Zakończenie wojny domowej na Węgrzech (tzw. pokojem raabskim).
- Salomon pozostaje królem węgierskim.
- Objęcie przez Gejzę trzeciej części kraju.
- Węgry wchodzą w orbitę wpływów niemieckich.
ok. 1064
★
Zdarzyło się mianowicie, że nagle wpadli do Polski Pomorzanie, a król Bolesław usłyszał o tym, znajdując się daleko stamtąd. Pragnąc wszakże gorąco oswobodzić kraj z rąk pogan, zanim jeszcze wojsko się zebrało, musiał wyprzedzając je maszerować nazbyt nieostrożnie. Gdy przybyto nad rzekę, poza którą obozowały gromady pogan, rycerstwo obarczone orężem i kolczugami, nie szukając mostu ani brodu, rzucało się w jej głębokie nurty. I wielu pancernych poginęło tam przez własne zuchwalstwo, a pozostali zrzucili z siebie kolczugi i przepłynąwszy rzekę, odnieśli zwycięstwo, aczkolwiek okupione stratami. - Kronika polska Galla Anonima-Odparcie najazdu pomorskiego (na Wielkopolskę?).ok. 1065/1070
-W Krakowie powstaje pierwsza na ziemiach polskich mennica.1068
★
Iziasław [...] zbiegł do Lachów. - Powieść Minionych Lat-Izasław, wielki książę kijowski zostaje pozbawiony władzy przez swego stryja Wszesława i przybywa do Polski na dwór Bolesława, swego szwagra.przed 1069
-Małżeństwo z Wyszesławą (?), księżniczką ruską, prawdopodobnie córką Światosława, księcia czernihowskiego (albo inną księżniczką).1069
★
Gdy zaś Iziasław wchodził do grodu, wyszli ludzie naprzeciw z pokłonem, i przyjęli kniazia swojego Kijowianie. I siadł na stolcu swoim miesiąca maja 2 dnia. I rozpuścił Lachów na leże, i zabijali Lachów potajemnie; i wrócił do Lachów Bolesław, w ziemię swoją [...] - Powieść Minionych Lat---
Prosił zatem Bolesława Szczodrego ustanowiony przezeń król, by wyjechał naprzeciw niego i oddał mu pocałunek pokoju dla czci jego narodu; otóż Polak wprawdzie zgodził się na to, ale Rusin dał [to], czego [on] zechciał. Policzono mianowicie ilość kroków konia Bolesława Szczodrego od jego kwatery do miejsca spotkania - i tyleż grzywien złota złożył mu Rusin. [Bolesław] jednak nie zsiadając z konia, lecz targając go ze śmiechem za brodę, oddał mu ten nieco kosztowny pocałunek. - Kronika polska Galla Anonima-(wiosna-lato) Wyprawa Bolesława Szczodrego na Ruś.
- (2 V) Wojska polskie zdobywają Kijów.
- (2 V) Intronizacja Izasława na tronie wielkoksiążęcym w Kijowie.
- (lato) Przyłączenie Grodów Czerwieńskich do Polski.
ok. 1070
-Ponowny konflikt polsko-czeski.1071
-(jesień) Zjazd w Miśni.- Król niemiecki Henryk IV zakazuje (pod groźbą wojny) rozstrzygania konfliktu polsko-czeskiego na drodze wojennej.
1072
-Bolesław łamie zakaz wojny z Czechami.- Najazd polski na pograniczne ziemie czeskie.
1073
-Przymierze (?) polsko-sasko-wieleckie przeciwko Henrykowi IV.-(19 V) Henryk IV ogłasza wielką wyprawę przeciwko Polsce.
- (lato) Wyprawa nie dochodzi do skutku z powodu wybuchu buntu w Saksonii (wspieranego także przez Bolesława).
★
Iziasław zaś poszedł do Lachów z mieniem mnogim, mówiąc: "Za to znajdę wojów". Wszystko to wzięli mu Lachowie, pokazawszy mu drogę od siebie [kazali iść precz]. - Powieść Minionych Lat-(III) Izasław, wielki książę kijowski zostaje pozbawiony władzy przez braci Światosława i Wsiewołoda.1074
-(II) Wybucha wojna domowa na Węgrzech.- Gejza pokonuje Salomona i koronuje się na króla Węgier.
★
Tejże zimy posłali mnie bracia do Brześcia na pogorzelisko, gdzie Lachowie spalili byli, i tu strzegłem grodów tych. Potem chodziłem do Perejasławia do ojca, a po Wielkanocy z Perejesławia do Włodzimierza - w Sutejsku pokój zawierać z Lachami. - Powieść Minionych Lat-Bolesław interweniuje na Rusi.- Oblężenie Brześcia nad Bugiem przez wojska polskie.
- (wiosna) Zawarcie pokoju i podpisanie sojuszu wojskowego w Sutiejsku z panującymi na Rusi książętami.
★
Potem posłał mnie Światosław do Lachów: chodziłem za Głogów do Czeskiego Lasu; chodziłem w ziemi ich cztery miesiące. - Powieść Minionych Lat-(VIII-IX) Henryk IV wyprawia się na Węgry w celu przywrócenia władzy Salomonowi.- Dywersyjny najazd czeski na Śląsk (mający uniemożliwić pomoc Bolesława dla Gejzy).
- Potyczki z Czechami pod Głogowem (przy wsparciu ruskim).
- (IX) Gejza odpiera atak niemiecki (pomimo braku pomocy z Polski).
1075
-(lato) Synod kościelny z udziałem legatów papieża Grzegorza VII.- Założenie biskupstwa płockiego.
- Uposażenie arcybiskupstwa i biskupstw w okręgi grodowe.
1076
★
Chodził Włodzimierz, syn Wsiewołodowy, i Oleg, syn Światosławowy, Lachom na pomoc przeciw Czechom. - Powieść Minionych Lat-Najazd na Czechy (przy wsparciu ruskim).-Spór cesarza Henryka IV z papieżem Grzegorzem VII.
- Bolesław udziela poparcia obozowi gregoriańskiemu.
★
Książę polski, który już przez wiele lat płacił daniny królom teutońskim i którego państwo już dawno przez dzielnych Teutonów zostało podbite i zmienione na prowincję, nagle wbił się w pychę, [...] przywłaszczył sobie godność i tytuł królewski, włożył koronę i w sam dzień Bożego Narodzenia przez 15 biskupów został namaszczony na króla. - Rocznik mnicha hersfeldzkiego Lamperta-(25 XII) Koronacja Bolesława II Szczodrego w Gnieźnie.1076-1079
-Trudności finansowe.- Rozpoczęcie procederu psucia monety.
1077
★
On to również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona, a na stolicy osadził Władysława, równie rosłej postaci, jak pełnego pobożności. Ten Władysław od dzieciństwa chowany był w Polsce i pod względem obyczajów i [sposobu] życia niejako stał się Polakiem. - Kronika polska Galla Anonima-(25 IV) Śmierć Gejzy.- Bolesław osadza na tronie węgierskim brata Gejzy, Władysława.
★
Poszedł Iziasław z Lachami, Wsiewołod zaś poszedł przeciw niemu. [...] Wsiewołod zaś poszedł przeciw bratu Iziasławowi na Wołyń; i uczynili zgodę, i przyszedłszy, Iziasław siadł w Kijowie, miesiąca lipca 15 dnia. - Powieść Minionych Lat-(V/VI) Wyprawa Bolesława Szczodrego do Kijowa.- Wygnanie księcia Wsiewołoda.
- (15 VII) Bolesław osadza Izasława na tronie wielkoksiążęcym.
- Utwierdzenie polskiego panowania nad Grodami Czerwieńskimi.
1079
★
Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski, długo byłoby o tym mówić; tyle wszakże można powiedzieć, że sam będąc pomazańcem [Bożym] nie powinien był [drugiego] pomazańca za żaden grzech karać cieleśnie. Wiele mu to bowiem zaszkodziło, gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obcięcie członków. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy, ani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy te sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech.Skoro Władysław usłyszał, że Bolesław przybywa, z jednej strony cieszy się z przybycia przyjaciela, z drugiej jednak ma powód do gniewu; cieszy się wprawdzie z [możności] przyjęcia brata i przyjaciela, lecz boleje nad tym, że brat [jego] Władysław stał się [dlań] wrogiem. - Kronika polska Galla Anonima-(11 IV) Zabójstwo biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa.
- Bolesław udaje się (wraz z żoną i synem Mieszkiem) na Węgry, na dwór króla Władysława I Świętego.
1080/1081
-Małżeństwo Władysława Hermana z Judytą, córką Wratysława II, księcia czeskiego.- Poprawa stosunków Władysława z Czechami (gwarantująca m.in. wsparcie w przypadku ewentualnej próby przywrócenia władzy Bolesławowi Szczodremu przez Władysława I Świętego).
1081/1082
-(2/3 IV) Śmierć Bolesława II Szczodrego w Ossiach (?).
Bolesław Śmiały
Jana Matejki
ciekawostka:
Powróciwszy z wyprawy kijowskiej w 1077 roku, Bolesław wydał bardzo surowy wyrok na żony swoich rycerzy, które oddały się rozpuście z czeladzią służebną i niewolnymi mężczyznami podczas nieobecności mężów. Kazał im żywić psie szczenięta własnym mlekiem, a zrodzone z nieprawych związków dzieci były karmione przez psie matki. Te i podobne praktyki miały wpłynąć na konflikt z biskupem krakowskim Stanisławem ze Szczepanowa.
Oprócz skłonności do okrucieństwa, wykazywał także Bolesław inną negatywną cechę - pychę. Kronika Polska Galla Anonima opisuje moment spotkania wygnańca z królem węgierskim: [...] Władysław, jako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się z daleka, zsiadłszy na znak uszanowania z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory uprzejmego króla, lecz uniósł się w sercu zgubną pychą, mówiąc: "Ja go za lat pacholęcych wychowałem w Polsce, ja go osadziłem na tronie węgierskim. Nie godzi się [więc], bym mu ja, jako równemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu z książąt". Zauważywszy to Władysław obruszył się nieco i zawrócił z drogi, polecił jednak, by mu wszędzie na Węgrzech niczego nie brakło.
ważniejsze fundacje:
| 1064 | katedra w Gnieźnie (romańska) |
|---|---|
| ok.1065 | klasztor benedyktynów w Mogilnie |
| ok.1070 | klasztor benedyktynów w Lubiniu |
| klasztor benedyktynów w Płocku | |
| klasztor benedyktynów we Wrocławiu |
przyczyna śmierci:
| 2/3 IV 1081 albo 1082 | prawdopodobnie zabójstwo (Gall Anonim informuje w swej kronice, iż Bolesław z powodu swojej pychy i skłonności do wywyższania się wielką ściągnął na siebie nienawiść Węgrów i, jak mówią, przyspieszył tym swoją śmierć) |
|---|
pochówek:
| 1081/82 | prawdopodobnie opactwo benedyktynów w Ossiach (Austria) (zgodnie z późnośredniowieczną tradycją; do dnia dzisiejszego na terenie opactwa znajduje się domniemany grób króla) |
|---|---|
| 1086 | prawdopodobnie opactwo benedyktynów w Tyńcu (zgodnie z hipotezą, iż ciało Bolesława przywiózł jego syn Mieszko powracający z Węgier) |
| zdjęcie kościoła w Tyńcu | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Kosmasa Kronika Czechów, oprac. i tłum.: Maria Wojciechowska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968
- Kronika polska: Anonim tzw. Gall, oprac.: Marian Plezia, tłum.: Roman Grodecki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1965
- Leokadia Matusik, Teksty źródłowe do ćwiczeń z historii Polski średniowiecznej (do r. 1492), Uniwersytet Wrocławski im. Bolesława Bieruta, Wrocław 1975
- Mistrza Wincentego Kronika Polska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Brygida Kürbis, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1974
- Powieść minionych lat: charakterystyka historycznoliteracka, oprac.: Marian Jakóbiec, Wiktor Jakubowski, tłum. Franciszek Sielicki, Zakład Narodowy im. Ossolinskich, Wrocław 1968
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Krzysztof Benyskiewicz, Mieszko Bolesławowic 1069-1089 - źródła i tradycja historiograficzna, Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, Kraków 2005
- Krzysztof Benyskiewicz, Książę Polski Władysław I Herman 1079-1102, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2010
- Tadeusz Grudziński, Bolesław Śmiały Szczodry i biskup Stanisław: dzieje konfliktu, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1986
- Kazimierz Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1993
- Marian Plezia, Dookoła sprawy świętego Stanisława: Studium źródłoznawcze, Wydawnictwo Homini, Bydgoszcz 1999
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
ilustracje:
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com