Kazimierz III Wielki
Był wysokiego wzrostu, otyły, poważnego lica, włosów gęstych i kędzierzawych, brody długiej; mówił głośno acz nieco zająkliwie. Skłonny do biesiad, miłostek i innych roskoszy; życzliwy ojczyźnie, dla poddanych wyrozumiały, staranny o pomnożenie dobra i chwały swego kraju, uprzejmy i dobroci pełen; ludziom wszelakiego stanu, płci i wieku, łatwy do siebie dawał przystęp.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Władysław I Łokietek | Jadwiga, córka Bolesława Pobożnego |
| życie | panowanie |
| 30 IV 1310 (Kowal k. Włocławka) - 5 XI 1370 (Kraków) | 1333 - 1370
|
| małżeństwa (konkubinaty) | |
| |
| potomstwo (naturalne) ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
kalendarium:
1322
-(wiosna/12 VIII) Zaręczyny z Juttą (Gutą), córką Jana Luksemburskiego, króla czeskiego.- Zerwanie zaręczyn.
1323
-Zaręczyny z Aldoną, córką Giedymina, wielkiego księcia litewskiego.1325
★
Kazimierz, syn króla Polski Władysława zwanego Łokietkiem, wziął za żonę księżniczkę, która na chrzcie przyjęła w Chrystusie imię Anna, córkę Giedymina księcia litewskiego [...] - Rocznik Traski-(16 X) Chrzest Aldony (przyjmuje imię Anna) i jej małżeństwo z Kazimierzem.1327
-Ciężka (nieznana) choroba Kazimierza.1329
★
[...] król Czech Jan z Luksemburga, syn Henryka, niegdyś cesarza, ze swoim wojskiem, a także liczni inni możni, dla odbycia pielgrzymki przeszli do Prus przez ziemię króla Polski wbrew jego woli. Z tego powodu król Polski zebrał wojsko, ile tylko mógł, i podczas gdy mistrz Werner z królem [Czech], a także inni możni oraz ich wojska znajdowali się w ziemi litewskiej, sam podstępnie wkroczył do ziemi chełmińskiej i spustoszył znaczną jej część. - Kronika oliwska-(I) Wyprawa czesko-krzyżacka na Żmudź.- (II) Władysław z Kazimierzem w odwecie najeżdżają ziemię chełmińską.
- Zdobycie Papowa.
1329-1330
-Kazimierz wyjeżdża na Węgry w celu skłonienia króla Karola Roberta do udzielenia pomocy przeciwko Krzyżakom.1331
★
Tenże król Władysław, odbywając wiec w Chęcinach w dniu Św. Trójcy, oddał w posiadanie synowi swemu Kazimierzowi, który poślubił córkę Giedymina, księcia Litwinów, Wielkopolskę, Sieradz [prawdopodobnie Sieradz nie - przyp. wł.] i Kujawy, zalecając mu usilnie i powtarzając to, ażeby jak on sam, tak i ów, starał się poprawić granice królestwa. - Rocznik Traski-(V) Wiec w Chęcinach.- (26 V) Objęcie namiestnictwa w Wielkopolsce i na Kujawach.
- Udana obrona Inowrocławia.
- Słupca i Pyzdry zostają spalone przez wojska zakonne.
- (ok. 27 VII) Porażka wojsk polskich w starciu z Krzyżakami pod Pyzdrami.
- Bydgoszcz, Gniezno (31 VII) i Żnin poddają się Krzyżakom.
- Zniszczenie Łęczycy, Uniejowa, Radziejowa, Szadka, Warty, Sieradza, Stawiszyna i Konina przez wojska zakonne.
- Udana obrona Kalisza.
- (23-24 IX) Porażka w starciu pod Koninem.
- Władysław przywraca do łask Wincentego z Szamotuł (?).
- (27 IX) Bitwa pod Radziejowem-Płowcami (zwycięstwo polskie w I fazie bitwy w okolicach Radziejowa, zwycięstwo krzyżackie w II fazie bitwy w okolicach Płowiec).
★
[...] przybył pod Poznań król Czech Jan i obległ go z machinami i kopaczami, lecz rycerze i mieszkańcy dzielnie się bronili, pięciuset ludzi i wielu kopaczy stracił, machiny pozostawiwszy, z wielkim smutkiem [...] powrócił do Wrocławia. - Rocznik Traski-(1 X/) Jan Luksemburski wkracza do Polski (realizując porozumienie sojusznicze z Zakonem Krzyżackim).- (5-11 X) Udana obrona Poznania przed Czechami.
★
[...] bracia zgodnym umysłem z zaciężnymi żołnierzami swymi, to jest z panem Poponem de Kokeritz i z wodzem wojska de Bergow i innymi, postanowili przejść przez Wisłę do Polski w środę w oktawę Św. Elżbiety, i pustoszyli Polskę i po czternastu dniach powrócili żołnierze zaciężni, mistrz z komandorem ziemi [wrócił] za Wisłę do kraju swego, a żołnierzy zaciężnych rozesłano po miastach. - Kronika nowa pruska Wiganda z Marburga-(20 XI) Krzyżacy wyprawiają się na Kujawy.1332
★
Zaś król Polski, zgromadziwszy wojsko, dążąc przez ziemię mazowiecką usiłował przejść Drwęcę i zająć ziemię chełmińską. Widząc to wspomniany wyżej mistrz z całą ilością wojska, jaką mógł [zabrać], pospieszył wyjść mu naprzeciw i przeszedłszy rzekę [Drwęcę], zamknął wojsko króla między dwoma jeziorami, że nie mogli mieć żadnego schronienia, ale musieli albo umrzeć albo walczyć. Widząc to liczni zacni panowie, podjęli się pośrednictwa w budowaniu zgody, aby nie doszło do wielkiego rozlewu krwi między obydwoma wojskami. I za natchnieniem Bożym umysły panów, ówczesnych dowódców, skłoniły się nagle do zgody, i zawarłszy rozejm z obu stron, oba wojska powróciły do siebie. - Kronika oliwska-(15 VIII) Uderzenie armii polskiej (wspieranej przez oddziały węgierskie) na ziemię chełmińską.- Zawarcie układu rozejmowego (ważnego do święta Św. Trójcy 1333 roku).
★
[...] syn królewski, przesławny Kazimierz, uderza na gród z Węgrami i swoimi [ludźmi], a wziąwszy go siłą, zabija z nimi około 100 ludzi, wśród których było pięćdziesięciu opancerzonych, jedni Ślązacy, inni Czesi, jeszcze inni Niemcy i wielu mężów szlachetnie urodzonych, z których żadnemu nie pozwolił Kazimierz pozostać przy życiu. - Rocznik Traski-Wyprawa przeciwko książętom głogowskim.- Kazimierz zdobywa Kościan.
1333
-(2 III) Śmierć Władysława Łokietka.- Kazimierz przejmuje władzę.
★
Roku pańskiego 1333-go, w ósmy dzień Kalendów majowych, był Kazimierz ze czcią w kościele krakowskim na króla polskiego koronowany przez czcigodnych w Chrystusie ojców: Jarosława, arcybiskupa gnieźnieńskiego, oraz biskupów - Jana krakowskiego, Jana poznańskiego, Michała kujawskiego i Stefana lubuskiego, w obecności wielu książąt, panów i szlachty polskiej. - Kronika Janka z Czarnkowa-(25 IV) Koronacja Kazimierza w katedrze wawelskiej.-(31 VII) Kazimierz zawiera układ pokojowy z Brandenburgią.
1334
-(9 X) Rozszerzenie na całą Polskę przywileju kaliskiego Bolesława Pobożnego.1335
-(27 II) Założenie miasta Kazimierz pod Krakowem.-(28 V) Układ rozejmowy z Czechami (zawarty w Sandomierzu).
-(20 VI) Przymierze w Chojnie z Ludwikiem Wittelsbachem, margrabią brandenburskim.
-(24 VIII) Fiasko wstępnych rokowań pokojowych z Janem Luksemburskim w Trenczynie (z powodu wysokich żądań strony czeskiej).
-(XI) Zjazd wyszehradzki.
- (12 XI) Kazimierz wykupuje od Jana Luksemburskiego jego uzurpowane prawo do korony polskiej (za cenę 20000 kop groszy praskich).
- (13 XI) Układ sojuszniczy z Luksemburgami.
- (26 XI) Arbitraż Jana Luksemburskiego i Karola Roberta w sporze polsko-krzyżackim.
1336
-Bolko Mały - stronnikiem Kazimierza na Śląsku.1337
-Zawarcie przymierza z książętami pomorskimi.-(9-10 III) Rokowania pokojowe z Zakonem Krzyżackim w Inowrocławiu.
1338
-Kazimierz zakłada mennicę w Krakowie.- Rozpoczęcie procederu psucia monety (emisja tzw. półgroszy krakowskich).
1338/1339
-(VII 1338 albo 1339) Zjazd w Wyszehradzie z Karolem Robertem Andegaweńskim (przy udziale prawdopodobnie Bolesława Jerzego II, księcia halicko-włodzimierskiego).- (9 VII 1338 albo 1339) Potwierdzenie prawa Andegawenów do tronu polskiego, w przypadku bezpotomnej śmierci Kazimierza, w zamian za uznanie przez Węgry praw polskich do Rusi Halicko-Włodzimierskiej.
- (zima 1339) Bezpośrednie włączenie ziemi sieradzkiej do Korony.
1339
-(9 II) Kazimierz zrzeka się praw do shołdowanych na rzecz Czech księstw śląskich i księstwa płockiego.-(25/29 V) Śmierć Aldony Anny.
-(4 II-15 IX) Drugi proces polsko-krzyżacki przed trybunałem papieskim w Warszawie.
- (15 IX) Zakon Krzyżacki zostaje zobowiązany do zwrotu wszystkich zajętych Polsce ziem, do zapłaty 94000 grzywien odszkodowania i pokrycia kosztów procesu (1600 grzywien).
1340
★
W roku pańskim 1340 zmarł Bolesław, zwany Jerzym, książę Rusi, w siódmym dniu przed Idami kwietnia. - Rocznik poznański starszy-(7 IV) Śmierć Bolesława Jerzego II halicko-włodzimierskiego.- (16 IV) Kazimierz wyprawia się na Ruś Halicką.
- Zdobycie i spustoszenie Lwowa.
- Kazimierz odkupuje (???) od Trojdena I (ojca Bolesława Jerzego II) jego prawa do Rusi Halickiej.
- Zwycięstwa w starciach z Rusinami i Tatarami.
- Osadzenie Dymitra Detki na stanowisku namiestnika Rusi Halickiej z ramienia Polski i Węgier.
1341
-(I-II) Najazd tatarsko-ruski na Polskę.- Zwycięstwa nad Tatarami i Rusinami w bitwach nad Wisłą i pod Lublinem.
★
W roku pańskim 1341 pan Kazimierz, król Polski, syn króla Władysława, pojął drugą małżonkę, córkę księcia Hesji, która została mu poślubiona i koronowana w dniu Św. Michała w kościele Św. Piotra w Poznaniu. - Rocznik poznański starszy-(29 IX) Małżeństwo z Adelajdą, córką Henryka II Żelaznego, landgrafa heskiego.1343
-(5 V) Sojusz antykrzyżacki z książętami zachodniopomorskimi: Bogusławem V, Barnimem IV i Warcisławem V.- Umocnienie układu sojuszniczego poprzez małżeństwo córki Elżbiety z Bogusławem V.
- Kazimierz zrzeka się wszelkich praw do Pomorza Gdańskiego.
- Powrót Kujaw i ziemi dobrzyńskiej do Polski.
- Zatwierdzenie ustaleń pokoju kaliskiego (połączone z wymianą dokumentów).
★
[...] król Kazimierz obiegłszy miasto Wschowę, dobywał go przez dni kilkanaście; a gdy przysłano na jego obronę rycerstwo księcia żagańskiego nie mogło mu się oprzeć skutecznie, poburzył i wyłamał mury, i miasto opanował [...] Nie mały gmin ludzi zabrał do niewoli, a miasto całe z obwodem wschowskim wrócił pod swoje panowanie. Pomknął się potem z wojskiem do księstwa żagańskiego, i zamek wraz z miastem [...] Ścinawa, acz położeniem swoim i wysokimi murami warowne, zdobył i z ziemią zrównał. Nareszcie po wsiach, miasteczkach mniej znacznych i włościach, kazał rozszerzyć spustoszenia, i wszystkie te miasteczka, osady i sioła ogniem i grabieżą zniszczyć. [...] Przybyli więc posłowie książęcy z prośbą pokorną, błagając: "aby król zatrzymał swój gniew, a oszczędzić raczył reszty tej uciśnionej i nieszczęśliwej krainy, oświadczając, że Henryk książę żagański i jego bracia [raczej stryjowie - przyp. wł.], Konrad książę oleśnicki, Jan ścinawski i Przemysław głogowski, odstępują wszelakiego prawa do ziemi i miasta Wschowy, i zrzekają się dalszego poszukiwania jakichkolwiek krzywd i uraz, a nadto gotowi są do przyjęcia warunków, jakie im król Kazimierz naznaczy". - Kronika Jana Długosza-(lato) Wyprawa przeciwko Henrykowi Żelaznemu, Konradowi I oleśnickiemu i Janowi ścinawskiemu.- Wojska Kazimierza zostają pobite pod Oleśnicą przez Konrada.
- (VIII) Zajęcie Wschowy.
- Zdobycie i spalenie Ścinawy.
1344
-Kazimierz wyprawia się na Ruś.- Zajęcie ziemi sanockiej i przemyskiej.
1345
-(1 I) Antyluksemburskie przymierze z Bolkiem Małym, Wittelsbachami oraz Ludwikiem Andegaweńskim.-(III) Karol Luksemburski, powracający z państwa zakonnego, zostaje uwięziony w Kaliszu (zapewne z polecenia Kazimierza).
-(IV) Najazd Jana Luksemburskiego na księstwo świdnickie Bolka.
-Udana obrona Wschowy przed Konradem oleśnickim i Henrykiem Żelaznym.
-(VI) Odwetowa wyprawa Kazimierza na księstwo opawskie.
- Zdobycie Pszczyny i Rybnika.
★
A gdy rzeczony Jan król Czeski, odparty od Krakowa, cofał się ku Czechom z małym oddziałem, [...] wtedy rycerstwo króla Kazimierza wiedząc, iż Czesi rozdzieleni wyszli kraj polski pustoszyć, porwało się do broni i spiesznie za nimi pobiegło, a naprzód tych, którzy ciągnęli pod Olkusz, u wsi Pogoni, drugich zaś dążących ku Lelowu u wsi Białej doścignąwszy, i z wielkim krzykiem uderzywszy z tyłu na Czechów, wszystek lud najtęższy i najwaleczniejszy z łatwością rozbiło i pokonało. - Kronika Jana Długosza-Czesi najeżdżają Małopolskę.- (12-20 VII) Udana obrona Krakowa.
- Pobicie wojsk czeskich w starciach pod Pogonią (k. Będzina) i Lelowem.
-(6 IX) Rozejm polsko-czeski w Pyzdrach (do 11 XI).
-Nadanie specjalnego przywileju handlowego Świdnicy (stolicy księstwa Bolka Małego).
1346
-(19 IV) Lokacja Bydgoszczy na prawie magdeburskim.-(6 VI) Wiec w Pyzdrach.
1347
-(11 III) Wiec w Piotrkowie.1348
-Zerwanie rozejmu z Czechami.- Atak Bolka Małego na Kamienną Górę.
- (III) Najazd na księstwo wrocławskie.
- Umocnienie zwierzchnictwa Czech nad Śląskiem.
1349
-(IX/XII) Kazimierz opanowuje Ruś Halicko-Włodzimierską (bez Łucka).1349-1350
-Konflikt z biskupem krakowskim, Bodzętą.- (18 X 1349) Kazimierz nakazuje utopienie w Wiśle wikarego katedry krakowskiej Marcina Baryczki, który dopuścił się obrazy majestatu.
- Biskup Bodzęta nakłada klątwę na Kazimierza.
- (1350) Kazimierz (w ramach pokuty) funduje kilka kościołów (m.in. w Krakowie i Wiślicy).
- Zdjęcie interdyktu z Kazimierza przez Bodzętę.
1350
-Zajęcie Wołynia przez wojska litewskie.-(4 IV) Porozumienie polsko-węgierskie w sprawie Rusi.
- Ludwik zrzeka się praw do Rusi Halicko-Włodzimierskiej na rzecz Kazimierza.
-(16 V) Najazd litewski za ziemię łęczycką.
- (20 V) Kazimierz rozbija Litwinów pod Żukowem (k. Sochaczewa).
- Uzależnienie lenne Siemowita III, Kazimierza I i Bolesława III płockiego.
1351
-(14 III) Papież Klemens VI przeznacza na walkę z Litwą i Tatarami połowę dziesięciny papieskiej z Polski za okres czterech lat.-Udaremnienie czeskich zabiegów zmierzających do oderwania od metropolii gnieźnieńskiej biskupstwa wrocławskiego i podporządkowania go arcybiskupowi praskiemu.
-(lato) Wyprawa polsko-węgierska przeciwko Litwie.
- (15 VII) Litwini kapitulują przed Ludwikiem.
- (20 VIII) Śmierć Bolesława III płockiego.
- (7 IX) Henryk Żelazny przyjmuje lenno płockie z rąk czeskich.
- (18 IX) Inkorporacja dzielnicy płockiej do Korony Polskiej.
- (18 IX) Kazimierz oddaje w lenno ziemię sochaczewską Kazimierzowi I, a ziemię gostynińską Siemowitowi III.
1351/1352
-(5 VI 1351/IV 1352) Śmierć Władysława Garbatego, księcia łęczycko-dobrzyńskiego.- Wcielenie ziemi łęczyckiej i dobrzyńskiej do Korony.
1352
-(III) Kolejna wyprawa polsko-węgierska przeciw Litwie.- (28-31 III) Nieudane oblężenie Bełzu.
-(wiosna) Najazd tatarski na ziemię lubelską.
- (15 V) Papież Klemens VI wydaje bullę wzywającą Polskę, Czechy i Węgry do krucjaty przeciwko Tatarom.
-(IX) Zawarcie układu rozejmowego z Litwinami.
- Ruś Halicka pozostaje przy Polsce.
1353
-(lato) Najazd litewski na Ruś.- Lwów (V) i Halicz (7 VII) zostają zdobyte i splądrowane przez Litwinów.
-Zamknięcie dróg na Ruś dla obcych kupców.
-Otoczenie Płocka murem.
przed 1354
-Lokacja Rzeszowa na prawie magdeburskim.1354
-(10 XI) Papież Innocenty VI wydaje bullę wzywającą Polskę, Czechy i Węgry do krucjaty przeciwko Tatarom i Litwinom.-Zamordowanie wojewody Beniamina przez konfederatów wielkopolskich.
- Kazimierz skazuje konfederatów na banicję.
1355
-Polsko-węgiersko-czeska wyprawa na Ruś.- Kazimierz podbija Ruś Włodzimierską.
- Traktat sukcesyjny.
- Przywilej budziński Ludwika Andegaweńskiego.
- (27 XII) Hołd lenny Siemowita w Kaliszu.
- Kazimierz nadaje lenna w postaci ziemi warszawskiej, Ciechanowa, Sochaczewa, Wiskitki, Nowogrodu i Nowego Dworu Siemowitowi.
- Siemowit zwraca ziemię płocką Kazimierzowi i daruje mu dług 2000 grzywien.
1356
-(20 I) Wiec w Wiślicy.-Adelajda opuszcza Kazimierza i powraca do Hesji.
-(V) Zjazd praski.
- (1 V) Kazimierz rezygnuje z praw do księstwa świdnicko-jaworskiego w zamian za rezygnację Czechów z praw do Mazowsza.
-Zawarcie porozumienia pokojowego z Litwą.
-(IX/X) Małżeństwo z Krystyną Rokiczaną, praską mieszczką.
-(5 X) Kazimierz tworzy Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim.
1357
-Wydanie Synodyku Jarosława - zbioru statutów synodalnych o charakterze urzędowym.1357-1363
-Spór o obsadę biskupstwa płockiego (zakończony zatwierdzeniem Imisława Wrońskiego, kandydata Kazimierza).ok. 1357-1362
-Statuty piotrkowsko-wiślickie.- Kodyfikacja prawa polskiego (najpierw dla Wielkopolski, a następnie dla Małopolski).
1358
-Kazimierz nadaje Zapilcze Siemowitowi.-(lato) Zawarcie pokoju z Litwinami.
-Ułaskawienie Maćka Borkowica.
-Maćko Borkowic powraca do praktyk zbójeckich.
-(7 XII) Wielki przywilej dla miasta Krakowa.
1358-1359
-Utworzenie biskupstw: chełmskiego, włodzimierskiego i lwowskiego.1359
-(I) Zjazd z Karolem IV Luksemburskim we Wrocławiu.-Maćko Borkowic zostaje pojmany, osadzony w lochach zamku w Olsztynie (k. Częstochowy) i skazany za śmierć głodową.
-Nieudana wyprawa do Mołdawii.
1360
-Umocnienie układu pokojowego z Litwą poprzez małżeństwo Kaźka słupskiego (wnuka Kazimierza) z Kenną-Joanną, córką Olgierda.-(26 VII) Ostateczne zatwierdzenie przynależności Śląska do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego.
-Przywilej lokacyjny dla miasta Radomia.
ok. 1360
-(/17 IV 1361) Kazimierz nadaje Władysławowi Białemu w lenno Inowrocław.1361
-(5 X) Wielki wiec ustawodawczy w Krakowie.1362
-(22 IV) Kazimierz spotyka się z Henrykiem Żelaznym w Pyzdrach.- Projekt małżeństwa z córką Henryka.
1362/1363
★
Lecz gdy Stanisław Kiwała, sędzia kujawski, wytoczył księciu Białemu przed królem Kazimierzem sprawę o rozgraniczenie pewnych włości dziedzicznych i książę był uwięziony, aby żalącemu się sędziemu odpowiadał, wówczas podrażniony miasto to królowi odstąpił, a chociaż chętnie byłby wziął je na powrót, jednakże za życia króla już go odzyskać nie mógł. - Kronika Janka z Czarnkowa-(13 II 1362/1 III 1363) Spór (przed sądem królewskim) o rozgraniczenie włości dziedzicznych Władysława Białego i Stanisława Kiwały, sędziego kujawskiego.- Władysław zostaje uwięziony przez Kazimierza (w celu przymuszenia do poszanowania praw Stanisława Kiwały).
- Zrzeczenie się (dobrowolne?) lenna inowrocławskiego przez Władysława.
1363
-(6 IV) Suplika do papieża Urbana V w sprawie wyrażenia zgody na założenie uniwersytetu (studium generale) w Krakowie oraz utworzenie biskupstwa łacińskiego we Lwowie.-Utworzenie biskupstwa ormiańskiego we Lwowie.
-Układ sojuszniczy z Danią.
-(V-12 XII) Kazimierz i Bolko - arbitrami w sporze cesarza Karola IV z Rudolfem Habsburgiem i Ludwikiem.
1363/1364
★
Po śmierci wspomnianej swej żony, którą wielce miłował, przejęty smutkiem, nie chciał żenić się z inną, lecz złożywszy swoje księstwo w ręce króla polskiego i otrzymawszy od niego tysiąc florenów, w licznym towarzystwie szlachty odbył pielgrzymkę do grobu Chrystusowego [...] - Kronika Janka z Czarnkowa---
[Władysław] z dwóch księstw przez Kazimierza został usunięty i jako najbliższy i prawny dziedzic tronu przez nienawiść króla wystawiony, z obawy przed zdradziecką śmiercią kraj opuścić był zmuszony. - fragment bulli papieża Klemensa VII z 1382 roku-(29 V 1363/5 IV 1364) Objęcie w zastaw księstwa gniewkowskiego od Władysława Białego (za kwotę 1000 florenów).
ok. 1364
-Lokacja Kielc na prawie magdeburskim.1364
-(20 IV) Kazimierz wysyła suplikę do papieża Urbana V o unieważnienie wszelkich układów, w których zrzekł się ziem należących do Królestwa Polskiego i zwolnienie książąt tych ziem od obowiązków lenników na rzecz obcych władców.-(8 V) Zawarcie (w Krakowie) układu sukcesyjnego z Ludwikiem Andegaweńskim, zamykającego prawo żeńskiego potomstwa Kazimierza do dziedziczenia tronu polskiego.
- Pierwszeństwo do tronu polskiego otrzymuje męskie potomstwo Kazimierza urodzone z żony z książęcego rodu, natomiast w przypadku braku takiego potomstwa, tron przypadnie Ludwikowi.
- (1 IX) Papież Urban V ustanawia uniwersytet.
-Śmierć Krystyny Rokiczany.
1365
-(25 II) Małżeństwo z Jadwigą, córką Henryka Żelaznego.-(III) Zjazd z Henrykiem Żelaznym w Żarnowcu.
-(2 VI) Shołdowanie na rzecz Polski Santoka i Drezdenka.
-(29 IX) Papież Urban V wydaje bullę stwierdzającą, iż Kazimierz zawarł nielegalny związek z Jadwigą żagańską.
1366
-Kazimierz wyprawia się na Wołyń.- Włączenie Krzemieńca i Oleska do Rusi Halickiej.
- Przyjęcie hołdu Jerzego Narymuntowicza z ziemi chełmskiej i bełskiej.
- Pokój polsko-litewski.
- Kazimierz przejmuje większość Rusi Włodzimierskiej (bez Łucka, Brześcia Litewskiego).
1368
-Nieudana wyprawa na Mołdawię.-Najazd litewski na Mazowsze i Ruś Halicką.
-(15 II) Opanowanie ziemi wałeckiej (z Wałczem), Drahimia, Czaplinka i Drawska oraz obszaru między rzekami Rawą i Chudą.
-(21 IV) Ordynacja dla podkrakowskich żup solnych.
-(26 V) Papież Urban V ostatecznie nie wyraża zgody na rozwiązanie małżeństwa z Adelajdą.
-Rozciągnięcie jurysdykcji Sądów Wyższych Prawa Niemieckiego w Krakowie i Poznaniu na dobra kościelne.
-Zjazd w Kaliszu z Ludwikiem Andegaweńskim.
1369
-(1/2 IV) Adopcja Kaźka słupskiego.-Antyczeski układ sojuszniczy polsko-węgierski w Budzie.
-Zjazd książąt w Łowiczu.
-Rozciągnięcie przywileju dla Żydów na ziemie ruskie.
1370
★
[...] król, nie zważając na rozsądną rade, wsiadł na wóz i pośpieszył do lasu na łowy. Tam, nazajutrz, goniąc jelenia, gdy się koń pod nim przewrócił, spadł z niego i otrzymał niemałą ranę w lewą goleń. Z tego uderzenia niebawem wywiązała się gorączka, która jednakże w krótkim czasie go opuściła. - Kronika Janka z Czarnkowa-(6 IX) Wypadek na polowaniu w okolicach Przedborza.-(3 XI) Zapisanie Kaźkowi słupskiemu w testamencie ziemi dobrzyńskiej, sieradzkiej, znacznej części Kujaw (z Kruszwicą i Bydgoszczą), Wałcza i Złotowa.
-(5 XI) Śmierć Kazimierza III Wielkiego w Krakowie.
Kazimierz Wielki
Jana Matejki
heraldyka:
sfragistyka:
 +S KAZIMIRI DI GRA REG POLONIE |  +KAZIMIRUS D'I GRA REX POLONIE CCOVIE SADOM' SIRAD LANC CVYAV POMORAIE |
 +S KAZIMIRI D'I GRACIA REG' POLOIE |  +KAZIMIRI DI GRA REG POLONIE CCOVIE SADOM SIRAD LANC CVYAV POMORAIE |
 +S KAZIMIRI D'I GRACIA REGIS POLOIE |  +S KAZIMIR ... ...IE REGIS |
ciekawostka:
Zimą 1329 roku Kazimierz wyjechał na Węgry na dwór Karola Roberta i swej siostry Elżbiety Łokietkówny w celu skłonienia króla do udzielenia pomocy przeciwko Krzyżakom. Zgodnie z informacją podaną przez Jana Długosza, królewiczowi polskiemu spodobała się urodziwa dworzanka, Klara Zach, która jednak odrzuciła jego zaloty. Kazimierz udał wówczas chorego, a królowa Elżbieta widząc iż to choroba nie ciała, lecz serca, wyrzuciła służbę z komnaty i wezwała Klarę, po czym sama odeszła, niejako pozwalając Kazimierzowi, aby ją zgwałcił. Gdy Klara wyjawiła wszystko swemu ojcu, Felicjanowi, ten zebrał pachołków oraz swych synów i wyruszył do króla Karola Roberta. Gdy wpadli do komnaty, w której królewska para i królewicze jedli obiad, Felicjan wyjął ukryty miecz i zaatakował króla. Mylnie sądził iż to on był głównym winowajcą zhańbienia Klary. Zranił go jednak niegroźnie. Królowej Elżbiecie obciął 4 palce u ręki. Dworzanom udało się zabić rozsierdzonego Felicjana. Karol Robert wpadł w gniew. Nakazał stracić w okrutny sposób wszystkich członków rodziny Zachów, bez wyjątku. Klarze obcięto nos, wargi i palce u rąk i wożono ją po całych Węgrzech ku przestrodze, aż w końcu stracono.
Fakt zamachu Felicjana Zacha na parę królewską i późniejsze prześladowania, które dotknęły jego ród to fakty historyczne. Co ważne, udziału Kazimierza w tych wydarzeniach nie opisuje żadne współczesne źródło węgierskie ani polskie. Część historyków neguje odpowiedzialność polskiego królewicza, a powstanie historii o jego niepohamowej żądzy przypisuje propagandzie krzyżackiej.
ważniejsze fundacje:
| kilkadziesiąt zamków i miast warownych (za Kroniką Janka z Czarnkowa: Wieliczkę i Skawinę, Lanckoronę, zamek Olkusz, Będzin, Lelów, miasto i zamek Czorsztyn, zamek Niepołomice, zamek Ojców, zamek Krzepice, zamek w ziemi sandomierskiej i samo miasto Sandomierz, Wiślicę, Szydłów, Radom, Opoczno, Wąwolnicę, miasto Lublin, miasto i zamek w Sieciechowie, w Solcu, w Zawichoście, zamek w Nowem Mieście zwanym Korczyn, w [Wielko]Polsce Kalisz, Pyzdry, Stawiszyn - miasta, Konin miasto i zamek, w Nakle, w Wieluniu, w Międzyrzecu, w Ostrzeszowie - zamki, Wieluń miasto, Bolesławiec zamek, w ziemi kujawskiej Kruszwicę, Złotoryję, Przedecz, Bydgoszcz; w ziemi sieradzkiej obronny zamek Piotrków, miasto Brzeźnicę i zamek; w ziemi łęczyckiej samo miasto i zamek [Łęczyca], w Inowłodzu miasto i zamek; na Mazowszu miasto Płock, zamek zaś, który poprzednio był otoczony jednym tylko murem, drugim opasał murem; w ziemi ruskiej miasto Lamburg, inaczej Lwów, i dwa zamki, zamek Przemyśl, zamek i miasto Sanok, miasto Krosno, Lubaczów, Trembowlę, Halicz, Tustań zamki) | |
| 1350 | kolegiata NMP w Wiślicy |
| ok.1360 | kolegiata Narodzenia NMP w Sandomierzu |
| ok.1363 | kościół Św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Krakowie |
| 1360- 1370 | kościół Św. Jana w Radomiu |
przyczyna śmierci:
| 5 XI 1370 | krupowe zapalenie płuc (zgodnie z dokładną relacją spisaną przez kronikarza Janka z Czarnkowa, niedyspozycja króla rozpoczęła się dwa miesiące przed zgonem. Najpierw w trakcie polowania w okolicach Przedborza, uległ wypadkowi: goniąc jelenia, gdy się koń pod nim przewrócił, spadł z niego i otrzymał niemałą ranę w lewą goleń. Z tego uderzenia niebawem wywiązała się gorączka, która jednakże w krótkim czasie go opuściła. Następnie wbrew zakazom swoich lekarzy, przez nieumiarkowanie i łakomstwo nie chciał powstrzymać się od różnych pokarmów, zwłaszcza surowych owoców, orzechów laskowych i innych, przede wszystkim zaś od łaźni, która mu była przez mistrza Henryka z Kolonii, lekarza jego nadwornego [...] zakazana. Kazimierza znów ogarnęła gorączka. Trawiony nią ruszył rankiem do Krakowa, i uszedłszy jedną milę od Sandomierza, napił się dużo zimnej wody, po czym jeszcze się więcej rozpalił, mordowany żarem wewnętrznym. Po tym zdarzeniu, król przez kilka dni odpoczywał i kurował się. Następnie, gdy króla przewieziono do dworu, zwanego Osiek i pewien lekarz jego, mistrz Mateusz, [...] pozwolił mu napić się miodu, od tego znowu zapadł on na większą gorączkę. Po zażyciu leków przeczyszczających Kazimierz na pewien czas odzyskał siły, jednak w drodze powrotnej na dwór krakowski ponownie jego stan się pogorszył - król mocno gorączkował. Odtąd też dzień w dzień, aż do samego przybycia do Krakowa, cierpienia jego się nie umniejszały, lecz dręczyły go, coraz się powiększając. W samym Krakowie stan zdrowia Kazimierza pogorszył się na tyle, iż sporządził on testament i wkrótce zmarł) |
|---|
pochówek:
| 7 XI 1370 | katedra w Krakowie (w gotyckim grobowcu ufundowanym przez Ludwika Andegaweńskiego lub Elżbietę Łokietkównę; w roku 1869, w czasie prac konserwatorskich dokonano komisyjnego otwarcia grobowca: oprócz szczątków króla odnaleziono również koronę, berło, jabłko, ostrogi oraz pierścień - insygnia te opisano, skopiowano i ponownie złożono do grobowca; 8 lipca 1869 roku odbył się uroczysty ponowny pochówek Kazimierza Wielkiego) |
|---|---|
| zdjęcie katedry w Krakowie | |
| zdjęcie grobowca Kazimierza Wielkiego | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika Jana z Czarnkowa, oprac.: Marek D. Kowalski, tłum.: Józef Żerbiłło, TAiWPN Universitas, Kraków 1996
- Kronika oliwska - źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, oprac. Błażej Śliwiński, tłum. Dominika Pietkiewicz, Muzeum Zamkowe w Malborku, Malbork 2008
- Kronika Wiganda z Marburga rycerza i kapłana Zakonu Krzyżackiego, oprac.: Edward Hr. Raczyński, Jan Voigt, tłum.: Edward Hr. Raczyński, Poznań 1842
- Anna Pawlaczyk, Jacek Wiesiołowski, Roczniki wielkopolskie, w: Nasi Piastowie, "Kronika Miasta Poznania", nr 2, Poznań 1995
- red. Ignacy Zakrzewski, Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, t. 1, Towarzystwo Przyjaciół Nauk Poznańskie, Poznań 1877
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Jan Dąbrowski, Elżbieta Łokietkówna 1305-1380, TAiWPN Universitas, Kraków 2007
- Jan Dąbrowski, Kazimierz Wielki: twórca Korony Królestwa Polskiego, TAiWPN Universitas, Kraków 2007
- Edmund Długopolski, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, TAiWPN Universitas, Kraków 2009
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
- Kronika Krakowa, praca zbiorowa pod red. M. Michalika, Wydawnictwo "Kronika", Warszawa 1996
- Piotr W. Lech, Pierwsza wojna polsko-krzyżacka 1308-1343, Wydawnictwo "Marpress", Gdańsk 2009
- Paweł Mostowik, Z dziejów księstwa oświęcimskiego i zatorskiego XII-XVI w., Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006
- Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Józef Śliwiński, Władysław Biały (1327/1333-20 luty 1388): Ostatni książę kujawski: Największy podróżnik spośród Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2011
- Mariusz Wollny, Kazimierz Wielki: reformator i wizjoner, Oficyna Wydawnicza "Helicon", Kraków 2000
- Jerzy Wyrozumski, Kazimierz Wielki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 2004
ilustracje:
- Marian Gumowski, Pieczęcie królów polskich, Kraków 1910
- Kálti Márk, Chronica de Gestis Hungarorum, [ok.1360]
- Józef Ignacy Kraszewski, Wizerunki książąt i królów polskich z 39 rycinami Ks. Pillati'ego oraz inicjałami Cz. Jankowskiego, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1888
- Franciszek Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich: doba piastowska, Kraków 1899
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- August Sokołowski, Dzieje Polski ilustrowane: na podstawie najnowszych badań historycznych [...], t. 1, Warszawa 1899
- Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com