XHTML 1.1 | CSS 2.1

Stanisław August Poniatowski

genealogia:

rodzice
Stanisław Poniatowski, kasztelan krakowski	Konstancja, córka Kazimierza Czartoryskiego, kasztelana wileńskiego
życie	panowanie
17 I 1732 (Wołczyn) - 12 II 1798 (Petersburg)	1764 ( 25 XI 1764) - 1795
małżeństwa (konkubinaty)
♥1753 - ok.1754: Henrietta Zofia de Puget - Francuzka, szlachcianka (późniejsza szambelanowa Lullier) ♥1754 - 1755: Joanna z Sułkowskich Sapieżyna ♥1755 - 1758: Zofia Augusta Fryderyka zu Anhalt-Zerbst, księżna holsztyńska (późniejsza caryca Katarzyna II) ♥1761 - ok. 1764: Jadwiga ze Strutyńskich, wdowa po Janie Ciechanowieckim, staroście mścisławskim (późniejsza żona Mikołaja Manuzzi i starościna opeska) ♥ok.1763 - po 1770: Magdalena Agnieszka, córka księcia Antoniego Benedykta Konstantego Lubomirskiego, żona wojewody połockiego Aleksandra Sapiehy ♥ok. 1770 - 1798: Elżbieta Szydłowska, żona generała Jana Jerzego Grabowskiego (do 1789 roku) możliwe małżeństwo morganatyczne, bigamiczne - ok. 1784 roku ♥1778 - ?: Anna Maria, córka feldmarszałka austriackiego Andreasa Hadik von Futak, żona generała Jerzego Marcina Lubomirskiego
potomstwo (naturalne)
Anna (20 XII 1757 - 19 II 1759) Stanisław Manuzzi (ok. 1764 - 1823) Konstancja (1768 - ?) Michał Cichocki (1770 - 1828) Izabela Grabowska (ok. 1770 - 1856) Konstancja Grabowska (ok. 1770 - po 1794) Michał Grabowski (1773 - 17 VIII 1812) Stanisław Grabowski (29 X 1780 - 3 X 1845) Kaprewicz (Kapryński) (ok. 1778 - ?) pochodzenie niepewne

kalendarium:

1748-1754

-Stanisław odbywa kilka podróży do krajów Europy Zachodniej.

1753

-Objęcie urzędu starosty przemyskiego.

1755

-(26 V) Stanisław obejmuje urząd stolnika litewskiego.
-(lato) Wyjazd do Petersburga w roli sekretarza posła angielskiego, Charlesa Hanbury Williamsa.

1756

-(VI/VII) Stanisław powraca do Rzeczypospolitej.
-(XII) Ponowny wyjazd do Rosji (z poselstwem saskim).
-Stanisław zostaje odznaczony Orderem Orła Białego przez Augusta III.

1758

-(VIII) Powrót do Rzeczypospolitej.

1763

-Próba zamachu stanu Czartoryskich.
-Wkroczenie wojsk rosyjskich na Litwę.
-Śmierć najstarszego syna Augusta III, Fryderyka Krystiana.

1764

-Zawiązanie w Wilnie konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego popierającej Czartoryskich.
-(7 V-23 VI) Sejm konwokacyjny.

• Utworzenie Komisji Skarbowej Koronnej i Litewskiej.
• Powołanie Komisji Wojskowej Koronnej.
• Ograniczenie władzy niektórych urzędów (hetmana, podskarbiego).
• Uporządkowanie sposobu prowadzenia sejmu (zasada większości w sprawach skarbowych).
• Próba uregulowania spraw gospodarczych kraju.
• Zniesienie prywatnych ceł i myt.
• Ustanowienie cła generalnego na granicach.
• Wprowadzenie głosowania większością w sprawach skarbowych.
• Odrzucenie postulatu udzielenia pełni praw obywatelskich dysydentom.

-Zawiązanie konfederacji generalnej na czas nieokreślony.
-Porażka wojsk Karola Stanisława Radziwiłła z Rosjanami pod Słonimem.
-(27 VIII-8 IX) Sejm elekcyjny.

• (6 IX) Elekcja Stanisława Poniatowskiego.

-(25 XI) Koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego w katedrze warszawskiej.
-(3-20 XII) Sejm koronacyjny.

• Utworzenie Komisji Wojskowej Litewskiej.
• Zatwierdzenie przez sejm reformy miar i wag.
• Powstanie w miastach królewskich komisji dobrego porządku, zajmujących się zarządzaniem miastem.
• Reforma poczty.
• Zapoczątkowanie nadawania i uznawania tytułów książęcych arystokracji Rzeczypospolitej.

1765

-(7 V) Utworzenie Orderu Św. Stanisława.
-Założenie Szkoły Rycerskiej w Warszawie.
-(19 XI) Otwarcie Teatru Narodowego w Warszawie.
-Lustracja dóbr państwowych.

• Ustalona zostaje właściwa relacja między podatkami a faktycznymi dochodami z królewszczyzn.

-Otwarcie mennic państwowych w Krakowie i Warszawie.
-Komisja Skarbu Koronnego uchwala zakaz wwożenia monet bitych przez Prusy.
-Wycofanie obcych monet z obiegu.
-Stanisław August zakłada w Warszawie ludwisarnię odlewającą działa dla artylerii koronnej.
-Prusy wymuszają zniesienie cła generalnego.

1766

-Zastąpienie cła generalnego przez podatek czopowy i szelężny.
-Sejm Czaplica.
-Odrzucenie przez żądań Rosji i Prus w sprawie równouprawnienia politycznego dysydentów.
-Odrzucenie przez sejm propozycji króla ograniczenia "liberum veto".
-Założenie Kompanii Manufaktur Wełnianych, pierwszej spółki akcyjnej w Rzeczypospolitej.

1767

-(20 III) Konfederacje dysydentów w Słucku (dyzunici) i Toruniu (protestanci).
-Wkroczenie armii rosyjskiej do Rzeczypospolitej.
-(23 VI) Zawiązana zostaje konfederacja w Radomiu, domagająca się równouprawnienia w sprawach religii i wolności szlacheckiej.

1767-1768

-(5 X 1767-III 1768) Obrady Sejmu Repninowskiego (Sejmu Delegacyjnego).

• Zaostrzenie kar dla szlachty za zabójstwo chłopa.
• Uchwalenie równych praw dla dysydentów.
• Zniesienie liberum veto na sejmikach szlacheckich.
• (24 II 1768) Traktat wieczystej przyjaźni z Rosją.
  • Ustanowienie praw kardynalnych.
  • Caryca Katarzyna II zostaje uznana gwarantką praw kardynalnych.

1768

-(29 II) Zawiązanie antykrólewskiej i antyrosyjskiej konfederacji barskiej.

• (4 III) Konfederaci powołują Związek Wojska Koronnego.

-(24 III) Stanisław August uzyskuje zgodę senatu na zwrócenie się do Rosji o pomoc wojskową przeciwko konfederatom.
-Konfederaci barscy zostają pobici pod Ułanowem (7 V) i Podhajcami (11 V).
-(VI-VII) Koliszczyzna (Koliwszczyzna) - powstanie chłopskie Iwana Gonty i Maksyma Żeleźniaka na Ukrainie.

• (29 VI) Rzeź humańska na Polakach i Żydach.
• Krwawe stłumienie powstania przez wojska koronne i rosyjskie.
  • Iwan Gonta zostaje odarty ze skóry i żywcem poćwiartowany.

-Odbicie Baru (19 VI), Nieświeża i Krakowa (21 VIII) z rąk konfederatów.
-Uznanie urzędów hetmana i podskarbiego nadwornego za urzędy senatorskie.

1769

-Aneksja Spiszu przez Austrię.
-(27 VII) Utworzenie Generalności, najwyższej władzy konfederacji barskiej.

ok. 1770

-Pierwsze obiady czwartkowe - spotkania uczonych i literatów zapraszanych przez władcę do jego stołu.

1770

-Zwycięstwo Rosjan nad konfederatami pod Dobrą (23 I) i Kcynią (29 I).
-Aneksja Sądecczyzny przez Austrię.
-(10 IX) Konfederaci barscy (pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego) zajmują Jasną Górę.
-(22 X) Generalność ogłasza detronizację Stanisława Augusta i bezkrólewie.
-Prusy tworzą kordon sanitarny.

• Wkroczenie wojsk pruskich na Kujawy i do Wielkopolski.

1771

-(1-15 I) Konfederaci odpierają rosyjskie ataki na Jasną Górę.
-(28 IV) Konfederaci barscy, pod dowództwem Sawy Calińskiego zostają zwyciężeni przez Rosjan pod Szreńskiem.
-(6 IX) Zwycięstwo hetmana wielkiego litewskiego, Michała Kazimierza Ogińskiego, nad Rosjanami pod Bezdzieżą.
-(23 IX) Zwycięstwo wojsk rosyjskich nad konfederatami pod Stołowiczami.
-(3 XI) Stanisław zostaje uprowadzony przez konfederatów w Warszawie.

• (4 XI) Ucieczka z rąk konfederatów.

1772

-(II) Zajęcie Wawelu przez konfederatów.
-(17 II) Rosyjsko-pruski układ w Petersburgu.

• Ustalenie zasad rozbioru Rzeczypospolitej.

-Odbicie z rąk konfederatów Wawelu (24 IV), Lanckorony (8 V), Tyńca (VII) i Jasnej Góry (18 VIII).
-(5 VIII) I rozbiór Rzeczypospolitej.

• Rosja przejmuje terytorium północno-wschodnie od Dźwiny i Dniepru (Połock, Witebsk, Homel, Mścisław, Mohylew, Orsza) oraz Inflanty Polskie (z Dyneburgiem).
• Prusy zajmują Pomorze Gdańskie, Warmię, część Kujaw i Wielkopolski; (Chełmno, Malbork, Bydgoszcz, Wałcz, Radziejów).
• Austria przejmuje obszar na południe od górnej Wisły, Podole, Ruś Czerwoną; (Bochnia, Sanok, Wieliczka, Rzeszów, Lwów, Przemyśl, Zamość, Brody, Tarnopol, Bełz, Zbaraż).

1773-1775

-(19 IV 1773-11 IV 1775) Obrady sejmu deputacyjnego.

• (30 IX 1773) Zatwierdzenie traktatów rozbiorowych.
• (14 X 1773) Utworzenie Komisji Edukacji Narodowej.
• (15-18 III 1775) Utworzenie przy królu powoływanej przez sejm Rady Nieustającej.
• (1775) Ustanowione zostaje cło generalne.
• (1775) Wprowadzenie jednolitego podatku, zwanego podymnym.
• (1775) Ustanowienie nowego regulaminu służby obozowej dla wojska koronnego i litewskiego.

1773

-(VI) Bitwa wielkopolskich wojsk koronnych z Prusakami pod Kąpielem.
-Traktat handlowy z Prusami.

1774

-Utworzenie Korpusu Kadetów w Grodnie przez Antoniego Tyzenhauza.

1775

-Reforma starostw.
-Utworzenie szkoły rachunkowości w Grodnie przez Antoniego Tyzenhauza.

1776

-Wprowadzenie przez sejm jednolitego stroju narodowego dla szlachty.
-Uchwalenie zakazu stosowania tortur i kary śmierci.
-Zniesienie procesów o czary.
-Ograniczenie władzy hetmana.
-Powołanie komisji (z Andrzejem Zamoyskim na czele) do skodyfikowania prawa sądowego.

1777-1783

-Hugo Kołłątaj przeprowadza reformę Akademii Krakowskiej.

1778

-Utworzenie Korpusu Inżynierów Koronnych, w celu opieki nad twierdzami.

1779

-Utworzenie Kompanii Kruszcowej Olkuskiej.

1780

-Odrzucenie przez sejm projektu kodeksu sądowego Andrzeja Zamoyskiego.
-Wycofanie się wojsk rosyjskich z Rzeczypospolitej.

1780-1781

-Zniesienie odrębnego sądownictwa ormiańskiego.

1781

-Powstaje masońska Wielka Loża Narodowa Wielkiego Wschodu Polski (do której należy również Stanisław August).

1782

-Powołanie Komisji Kruszcowej, sprawującej pieczę nad górnictwem.
-Udostępnienie biblioteki królewskiej dla wszystkich zainteresowanych.

1783

-(18 III) Powstaje Kompania Handlowa Polska w Winnicy, mająca na celu handel czarnomorski.
-Przywilej królewski dla Kompanii Solnej na poszukiwanie soli i węgla.

1784

-Otwarcie Kanału Ogińskiego, łączącego Niemen z Dnieprem.
-Ukończenie Kanału Królewskiego, łączącego Dniepr z Wisłą.
-Przekształcenie Akademii Zamoyskiej w liceum.
-Jan Śniadecki, astronom i matematyk, odbywa pierwsze w Polsce loty balonem (nad Krakowem).

1785

-Likwidacja szkoły rachunkowości w Grodnie.
-Odkrycie pokładów węgla kamiennego w okolicy wsi Dąbrowa.

1786

-Podniesienie ceny dukata.
-Zrównanie stopy menniczej z brandenburską.
-Odsunięcie nieszlachty i cudzoziemców od szarż wojskowych.
-Ustanowienie monopolu tytoniowego.
-(8 IV) Lokacja Nowego Tomyśla.

1787

-(6 V) Zjazd z Katarzyną II w Kaniowie.

• Stanisław otrzymuje najwyższe rosyjskie odznaczenie, Order Św. Andrzeja Pierwszego Powołańca.
• Nieudana próba nakłonienia carycy do zgody na reformy wewnętrzne oraz powiększenie armii Rzeczypospolitej.

-Rozwiązanie Kompanii Handlowej Polskiej.

1788

-(6 X) Rozpoczyna obrady Sejm Wielki.

• (10-22 X) Reforma armii.
  • Zwiększenie etatu wojska do 100000.
• (3 XI) Zniesienie Departamentu Wojskowego.
• Powołanie Komisji Wojskowej Obojga Narodów.
• Powstanie Głównej Szkoły Artylerii i Głównej Szkoły Inżynierów.
• (9 XII) Zniesienie Departamentu Interesów Cudzoziemskich.
  • Powołana zostaje Komisja Spraw Zagranicznych.

1789

-(19 I) Zniesienie Rady Nieustającej.
-Oficjalny sejmowy nakaz wycofania wojsk austriackich i rosyjskich z terenów Rzeczypospolitej.
-Wyłonienie przez sejm Deputacji do ułożenia konstytucji.
-Sejm zatwierdza etat wojska.
-Ujednolicenie nazw stanowisk oraz stopni wojskowych.
-Nałożenie na szlachtę i duchowieństwo podatku zwanego ofiarą dziesiątego grosza.
-(XI-XII) Zjazd przedstawicieli stanu mieszczańskiego w Warszawie.

• (2 XII) Czarna procesja mieszczan.
• Sejm wyłania deputację do spraw miejskich.

1790

-(29 III) Zawarcie przymierza wojskowego z Prusami.
-Propozycja pruska pomocy militarnej dla Rzeczypospolitej, w zamian za przekazanie Prusom Gdańska, Torunia i części Wielkopolski.
-(6 IX) Sejm uchwala nienaruszalność granic Rzeczypospolitej.

• Załamanie się przymierza z Prusami.

-(16 XI) Wybory do sejmu.

• Podwojenie liczebności izby poselskiej.

-Powołanie Komisariatu Wojskowego w miejsce Komisji Wojskowej Obojga Narodów.
-Wcielenie księstwa siewierskiego do Korony.

1791

-(24 III) Uchwalenie ustawy o reorganizacji sejmików.

• Od udziału w obradach zostaje odsunięta szlachta nie posiadająca dóbr ziemskich (nieposesjonaci).

-(18 IV) Ustawa o miastach królewskich.
-(3 V) Uchwalenie konstytucji przez stronnictwo patriotyczno-królewskie.
-(22 X) Zaręczenie wzajemne Obojga Narodów.

1792

-Zatwierdzenie konstytucji przez sejmiki.
-Zagwarantowanie przez sejm nietykalności osobistej Żydom.
-(29 V) Zakończenie obrad przez Sejm Wielki.
-(27 IV) Zawiązana zostaje (w Petersburgu) konfederacja (pod przywództwem Szczęsnego Potockiego, Ksawerego Branickiego i Seweryna Rzewuskiego), popierana przez Rosję, przeciwna reformom Sejmu Wielkiego.

• (14 V) Ogłoszenie konfederacji w Targowicy nad Siwuchą.

-(18 V-VII) Wojna z Rosją.

• (VI) Starcia z Rosjanami pod Boruszkiewicami.
• (18 VI) Rozbicie wojsk rosyjskich pod Zieleńcami.
  • (22 VI) Stanisław August ustanawia Order Virtuti Militari.
• (18 VII) Bitwa pod Dubienką.
• (24 VII) Stanisław Poniatowski przystępuje do konfederacji targowickiej.
  • Zaprzestanie działań wojennych z Rosją.

-Traktat rosyjsko-prusko-austriacki w sprawie Rzeczypospolitej.
-Objęcie rządów dyktatorskich przez Targowicę.

• Likwidacja reform Sejmu Wielkiego.
• Utworzenie w Brześciu nad Bugiem Generalności, najwyższej władzy konfederacji targowickiej.

1793

-(23 I) II rozbiór Rzeczypospolitej.

• Rosja zajmuje większość Białorusi, Ukrainę naddnieprzańską i Podole; (Mińsk, Bracław, Pińsk, Żytomierz).
• Prusy przejmują Wielkopolskę (z Poznaniem), północną część Mazowsza (z Płockiem), Gdańsk, Toruń, Kujawy (z Włocławkiem).

-Antypruskie zamieszki w Gdańsku i Toruniu.
-Odtworzenie Rady Nieustającej przez Generalność.
-(17 VI-23 XI) Ostatni sejm Rzeczypospolitej w Grodnie.

• Zakończenie konfederacji targowickiej.
• Przywrócenie praw kardynalnych.
• Zatwierdzenie traktatów rozbiorowych.

1794

-Masowa redukcja wojska Rzeczypospolitej.

• (12 III) Generał Antoni Madaliński odmawia rozwiązania I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej.
  • Starcia oddziałów Antoniego Madalińskiego z Prusakami.
  • Rosyjski komendant Krakowa, Łykoszyn wyrusza przeciwko Madalińskiemu.

-(24 III) Tadeusz Kościuszko zaprzysięga (na Rynku Głównym w Krakowie) akt insurekcji.
-(4 IV) Kościuszko zwycięża pod Racławicami wojska generała Tormasowa.
-(17-18 IV) Insurekcja Warszawska.

• Wyparcie wojsk rosyjskich z Warszawy.
• (19 IV) Powstaje Rada Zastępcza Tymczasowa w Warszawie, prowizoryczny rząd powstańczy.

-Wybuch powstania na Litwie.

• Rozbicie garnizonu rosyjskiego w Wilnie przez siły Jakuba Jasińskiego.
• Powołanie Rady Najwyższej Rządowej w Wilnie.

-(7 V) Uniwersał Połaniecki Tadeusza Kościuszki.

• Zniesienie poddaństwa chłopów.
• Ogłoszenie nieusuwalności chłopa z uprawianej przez niego ziemi.
• Zmniejszenie pańszczyzny na czas wojny.

-Zajęcie Skały przez wojska pruskie.
-(10 V) Powołanie Rady Najwyższej Narodowej, cywilnej władzy powstania.
-(6 VI) Klęska wojsk powstańczych pod Szczekocinami.
-(8 VI) Zwycięstwo wojsk rosyjskich pod Chełmem nad siłami Józefa Zajączka.
-(15 VI) Wojska pruskie zajmują Kraków.
-(VI) Emisja pierwszych banknotów przez władze powstańcze (z powodu braku kruszcu).
-(27 VI) Kurlandia przystępuje do insurekcji.
-(30 VI) Wkroczenie wojsk austriackich na Lubelszczyznę.
-(13 VII-8 IX) Nieudane oblężenie Warszawy przez wojska pruskie i rosyjskie.
-(26 VII) Powstańcy kurlandzcy odbijają Lipawę z rąk rosyjskich.
-(12 VIII) Kapitulacja Wilna przed wojskami rosyjskimi.

• Upadek powstania na Litwie.

-(20-23 VIII) Wybuch powstania w Wielkopolsce.
-(23 VIII) Tadeusz Kościuszko powołuje Sąd Kryminalny Wojskowy do karania targowiczan i zdrajców.
-Zajęcie Koła, Gniezna (25 IX) i Bydgoszczy (2 X) przez wojska generała Jana Henryka Dąbrowskiego.
-Porażki (z Rosjanami) wojsk Karola Sierakowskiego pod Krupczycami (17 IX) i Terespolem (19 IX).
-(10 X) Porażka pod Maciejowicami.

• Tadeusz Kościuszko dostaje się do niewoli rosyjskiej.

-(12 X) Rada Najwyższa Narodowa obiera Tomasza Wawrzeckiego na Naczelnika powstania.
-Wydanie przez Radę Najwyższą Narodową uchwały nadającej ziemię na własność powstańcom lub ich rodzinom.
-Zwycięstwo wojsk rosyjskich w starciu z powstańcami pod Kobyłką.
-(4 XI) Atak wojsk rosyjskich na warszawską Pragę.

• (5 XI) Kapitulacja Warszawy.

-(8 XI) Rozwiązanie się Rady Najwyższej Narodowej.
-(18 XI) Kapitulacja wojsk powstańczych pod Radoszycami.

• Zakończenie insurekcji.

-(30 XI) Rozwiązana zostaje Szkoła Rycerska.
-Przyznanie pełni praw obywatelskich Cyganom.

1795

-(7 I) Stanisław August zostaje wywieziony do Grodna przez oddział dragonów Katarzyny II.
-Rozwiązanie gwardii królewskiej przez Rosjan.
-(24 X) III rozbiór Rzeczypospolitej.

• Rosja zajmuje resztę Podola, Wołynia, Żmudzi, Kurlandię; (Wilno, Grodno, Brześć Litewski, Łuck, Kowno, Włodzimierz Wołyński).
• Prusy przejmują większość Mazowsza, tereny litewskie po Niemen; (Warszawa, Łomża, Białystok, Suwałki, Augustów).
• Austria zajmuje Małopolskę między Pilicą i Bugiem z częścią Podlasia i Mazowsza (Kraków, Sandomierz, Radom, Lublin).

-(25 XI) Abdykacja Stanisława Augusta Poniatowskiego.
-Rosjanie wywożą do Petersburga cały księgozbiór Biblioteki Załuskich.
-Otwarcie pierwszej kopalni węgla kamiennego w Dąbrowie.

• Początek eksploatacji złóż Zagłębia Dąbrowskiego.

1797

-Przyjazd Stanisława Poniatowskiego do Petersburga na zaproszenie cara Pawła I.
-Zawarcie w Petersburgu przez Rosję, Prusy i Austrię ostatecznego układu rozbiorowego Rzeczypospolitej.

1798

-(12 II) Śmierć Stanisława Augusta Poniatowskiego w Petersburgu.

partnerzy serwisu - ApisVideo.pl | Historia - Historia Polski | Niemiecki - Język Niemiecki | WOS - Wiedza o Społeczeństwie | Żegluga śródlądowa