Stanisław August Poniatowski

Średniego wzrostu, o prawidłowych proporcjach ciała i męskiej sylwetce, twarz szczera, przyjemna i interesująca, rysy ostre i zdecydowane, szczególnie zaś nos i podbródek. Cerę ma bladą, a włosy o głębokiej, zbliżonej do czerni barwie. Stanisław nie nosi peruki.
Wspomnienia z Polski Wraxalla

genealogia:

rodzice
Stanisław Poniatowski, kasztelan krakowskiKonstancja, córka Kazimierza Czartoryskiego, kasztelana wileńskiego
życiepanowanie
17 I 1732 (Wołczyn) - 12 II 1798 (Petersburg)1764 (koronacja 25 XI 1764) - 1795
małżeństwa (konkubinaty)
  1. 1753 - ok.1754: Henrietta Zofia de Puget - Francuzka, szlachcianka (późniejsza szambelanowa Lullier)
  2. 1754 - 1755: Joanna z Sułkowskich Sapieżyna
  3. 1755 - 1758: Zofia Augusta Fryderyka zu Anhalt-Zerbst, księżna holsztyńska (późniejsza caryca Katarzyna II)
  4. 1761 - ok. 1764: Jadwiga ze Strutyńskich, wdowa po Janie Ciechanowieckim, staroście mścisławskim (późniejsza żona Mikołaja Manuzzi i starościna opeska)
  5. ok.1763 - po 1770: Magdalena Agnieszka, córka księcia Antoniego Benedykta Konstantego Lubomirskiego, żona wojewody połockiego Aleksandra Sapiehy
  6. ok. 1770 - 1798: Elżbieta Szydłowska, żona generała Jana Jerzego Grabowskiego (do 1789 roku)
    • możliwe małżeństwo morganatyczne, bigamiczne - ok. 1784 roku
  7. 1778 - ?: Anna Maria, córka feldmarszałka austriackiego Andreasa Hadik von Futak, żona generała Jerzego Marcina Lubomirskiego
potomstwo (naturalne)
  1. Anna (20 XII 1757 - 19 II 1759)
  2. Stanisław Manuzzi (ok. 1764 - 1823)
  3. Konstancja (1768 - ?)
    Michał Cichocki (1770 - 1828)
  4. Izabela Grabowska (ok. 1770 - 1856)
    Konstancja Grabowska (ok. 1770 - po 1794)
    Michał Grabowski (1773 - 17 VIII 1812)
    Stanisław Grabowski (29 X 1780 - 3 X 1845)
  5. Kaprewicz (Kapryński) (ok. 1778 - ?)
    • pochodzenie niepewne

kalendarium:

1748-1754

-Stanisław odbywa kilka podróży do krajów Europy Zachodniej.

1753

-Objęcie urzędu starosty przemyskiego.

1755

-(26 V) Stanisław obejmuje urząd stolnika litewskiego.
-(lato) Wyjazd do Petersburga w roli sekretarza posła angielskiego, Charlesa Hanbury Williamsa.

1756

-(VI/VII) Stanisław powraca do Rzeczypospolitej.
-(XII) Ponowny wyjazd do Rosji (z poselstwem saskim).
-Stanisław zostaje odznaczony Orderem Orła Białego przez Augusta III.

1758

-(VIII) Powrót do Rzeczypospolitej.

1763

-Próba zamachu stanu Czartoryskich.
-Wkroczenie wojsk rosyjskich na Litwę.
-Śmierć najstarszego syna Augusta III, Fryderyka Krystiana.

1764

-Zawiązanie w Wilnie konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego popierającej Czartoryskich.
-(7 V-23 VI) Sejm konwokacyjny.
  • Utworzenie Komisji Skarbowej Koronnej i Litewskiej.
  • Powołanie Komisji Wojskowej Koronnej.
  • Ograniczenie władzy niektórych urzędów (hetmana, podskarbiego).
  • Uporządkowanie sposobu prowadzenia sejmu (zasada większości w sprawach skarbowych).
  • Próba uregulowania spraw gospodarczych kraju.
  • Zniesienie prywatnych ceł i myt.
  • Ustanowienie cła generalnego na granicach.
  • Wprowadzenie głosowania większością w sprawach skarbowych.
  • Odrzucenie postulatu udzielenia pełni praw obywatelskich dysydentom.
-Zawiązanie konfederacji generalnej na czas nieokreślony.
-Porażka wojsk Karola Stanisława Radziwiłła z Rosjanami pod Słonimem.
-(27 VIII-8 IX) Sejm elekcyjny.
  • (6 IX) Elekcja Stanisława Poniatowskiego.
-(25 XI) Koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego w katedrze warszawskiej.
-(3-20 XII) Sejm koronacyjny.
  • Utworzenie Komisji Wojskowej Litewskiej.
  • Zatwierdzenie przez sejm reformy miar i wag.
  • Powstanie w miastach królewskich komisji dobrego porządku, zajmujących się zarządzaniem miastem.
  • Reforma poczty.
  • Zapoczątkowanie nadawania i uznawania tytułów książęcych arystokracji Rzeczypospolitej.

1765

-(7 V) Utworzenie Orderu Św. Stanisława.
-Założenie Szkoły Rycerskiej w Warszawie.
-(19 XI) Otwarcie Teatru Narodowego w Warszawie.
-Lustracja dóbr państwowych.
  • Ustalona zostaje właściwa relacja między podatkami a faktycznymi dochodami z królewszczyzn.
-Otwarcie mennic państwowych w Krakowie i Warszawie.
-Komisja Skarbu Koronnego uchwala zakaz wwożenia monet bitych przez Prusy.
-Wycofanie obcych monet z obiegu.
-Stanisław August zakłada w Warszawie ludwisarnię odlewającą działa dla artylerii koronnej.
-Prusy wymuszają zniesienie cła generalnego.

1766

-Zastąpienie cła generalnego przez podatek czopowy i szelężny.
-Sejm Czaplica.
-Odrzucenie przez żądań Rosji i Prus w sprawie równouprawnienia politycznego dysydentów.
-Odrzucenie przez sejm propozycji króla ograniczenia "liberum veto".
-Założenie Kompanii Manufaktur Wełnianych, pierwszej spółki akcyjnej w Rzeczypospolitej.

1767

-(20 III) Konfederacje dysydentów w Słucku (dyzunici) i Toruniu (protestanci).
-Wkroczenie armii rosyjskiej do Rzeczypospolitej.
-(23 VI) Zawiązana zostaje konfederacja w Radomiu, domagająca się równouprawnienia w sprawach religii i wolności szlacheckiej.

1767-1768

-(5 X 1767-III 1768) Obrady Sejmu Repninowskiego (Sejmu Delegacyjnego).
  • Zaostrzenie kar dla szlachty za zabójstwo chłopa.
  • Uchwalenie równych praw dla dysydentów.
  • Zniesienie liberum veto na sejmikach szlacheckich.
  • (24 II 1768) Traktat wieczystej przyjaźni z Rosją.
    • Ustanowienie praw kardynalnych.
    • Caryca Katarzyna II zostaje uznana gwarantką praw kardynalnych.

1768

-(29 II) Zawiązanie antykrólewskiej i antyrosyjskiej konfederacji barskiej.
  • (4 III) Konfederaci powołują Związek Wojska Koronnego.
-(24 III) Stanisław August uzyskuje zgodę senatu na zwrócenie się do Rosji o pomoc wojskową przeciwko konfederatom.
-Konfederaci barscy zostają pobici pod Ułanowem (7 V) i Podhajcami (11 V).
-(VI-VII) Koliszczyzna (Koliwszczyzna) - powstanie chłopskie Iwana Gonty i Maksyma Żeleźniaka na Ukrainie.
  • (29 VI) Rzeź humańska na Polakach i Żydach.
  • Krwawe stłumienie powstania przez wojska koronne i rosyjskie.
    • Iwan Gonta zostaje odarty ze skóry i żywcem poćwiartowany.
-Odbicie Baru (19 VI), Nieświeża i Krakowa (21 VIII) z rąk konfederatów.
-Uznanie urzędów hetmana i podskarbiego nadwornego za urzędy senatorskie.

1769

-Aneksja Spiszu przez Austrię.
-(27 VII) Utworzenie Generalności, najwyższej władzy konfederacji barskiej.

ok. 1770

-Pierwsze obiady czwartkowe - spotkania uczonych i literatów zapraszanych przez władcę do jego stołu.

1770

-Zwycięstwo Rosjan nad konfederatami pod Dobrą (23 I) i Kcynią (29 I).
-Aneksja Sądecczyzny przez Austrię.
-(10 IX) Konfederaci barscy (pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego) zajmują Jasną Górę.
-(22 X) Generalność ogłasza detronizację Stanisława Augusta i bezkrólewie.
-Prusy tworzą kordon sanitarny.
  • Wkroczenie wojsk pruskich na Kujawy i do Wielkopolski.

1771

-(1-15 I) Konfederaci odpierają rosyjskie ataki na Jasną Górę.
-(28 IV) Konfederaci barscy, pod dowództwem Sawy Calińskiego zostają zwyciężeni przez Rosjan pod Szreńskiem.
-(6 IX) Zwycięstwo hetmana wielkiego litewskiego, Michała Kazimierza Ogińskiego, nad Rosjanami pod Bezdzieżą.
-(23 IX) Zwycięstwo wojsk rosyjskich nad konfederatami pod Stołowiczami.
-(3 XI) Stanisław zostaje uprowadzony przez konfederatów w Warszawie.
  • (4 XI) Ucieczka z rąk konfederatów.

1772

-(II) Zajęcie Wawelu przez konfederatów.
-(17 II) Rosyjsko-pruski układ w Petersburgu.
  • Ustalenie zasad rozbioru Rzeczypospolitej.
-Odbicie z rąk konfederatów Wawelu (24 IV), Lanckorony (8 V), Tyńca (VII) i Jasnej Góry (18 VIII).
-(5 VIII) I rozbiór Rzeczypospolitej.
  • Rosja przejmuje terytorium północno-wschodnie od Dźwiny i Dniepru (Połock, Witebsk, Homel, Mścisław, Mohylew, Orsza) oraz Inflanty Polskie (z Dyneburgiem).
  • Prusy zajmują Pomorze Gdańskie, Warmię, część Kujaw i Wielkopolski; (Chełmno, Malbork, Bydgoszcz, Wałcz, Radziejów).
  • Austria przejmuje obszar na południe od górnej Wisły, Podole, Ruś Czerwoną; (Bochnia, Sanok, Wieliczka, Rzeszów, Lwów, Przemyśl, Zamość, Brody, Tarnopol, Bełz, Zbaraż).

1773-1775

-(19 IV 1773-11 IV 1775) Obrady sejmu deputacyjnego.
  • (30 IX 1773) Zatwierdzenie traktatów rozbiorowych.
  • (14 X 1773) Utworzenie Komisji Edukacji Narodowej.
  • (15-18 III 1775) Utworzenie przy królu powoływanej przez sejm Rady Nieustającej.
  • (1775) Ustanowione zostaje cło generalne.
  • (1775) Wprowadzenie jednolitego podatku, zwanego podymnym.
  • (1775) Ustanowienie nowego regulaminu służby obozowej dla wojska koronnego i litewskiego.

1773

-(VI) Bitwa wielkopolskich wojsk koronnych z Prusakami pod Kąpielem.
-Traktat handlowy z Prusami.

1774

-Utworzenie Korpusu Kadetów w Grodnie przez Antoniego Tyzenhauza.

1775

-Reforma starostw.
-Utworzenie szkoły rachunkowości w Grodnie przez Antoniego Tyzenhauza.

1776

-Wprowadzenie przez sejm jednolitego stroju narodowego dla szlachty.
-Uchwalenie zakazu stosowania tortur i kary śmierci.
-Zniesienie procesów o czary.
-Ograniczenie władzy hetmana.
-Powołanie komisji (z Andrzejem Zamoyskim na czele) do skodyfikowania prawa sądowego.

1777-1783

-Hugo Kołłątaj przeprowadza reformę Akademii Krakowskiej.

1778

-Utworzenie Korpusu Inżynierów Koronnych, w celu opieki nad twierdzami.

1779

-Utworzenie Kompanii Kruszcowej Olkuskiej.

1780

-Odrzucenie przez sejm projektu kodeksu sądowego Andrzeja Zamoyskiego.
-Wycofanie się wojsk rosyjskich z Rzeczypospolitej.

1780-1781

-Zniesienie odrębnego sądownictwa ormiańskiego.

1781

-Powstaje masońska Wielka Loża Narodowa Wielkiego Wschodu Polski (do której należy również Stanisław August).

1782

-Powołanie Komisji Kruszcowej, sprawującej pieczę nad górnictwem.
-Udostępnienie biblioteki królewskiej dla wszystkich zainteresowanych.

1783

-(18 III) Powstaje Kompania Handlowa Polska w Winnicy, mająca na celu handel czarnomorski.
-Przywilej królewski dla Kompanii Solnej na poszukiwanie soli i węgla.

1784

-Otwarcie Kanału Ogińskiego, łączącego Niemen z Dnieprem.
-Ukończenie Kanału Królewskiego, łączącego Dniepr z Wisłą.
-Przekształcenie Akademii Zamoyskiej w liceum.
-Jan Śniadecki, astronom i matematyk, odbywa pierwsze w Polsce loty balonem (nad Krakowem).

1785

-Likwidacja szkoły rachunkowości w Grodnie.
-Odkrycie pokładów węgla kamiennego w okolicy wsi Dąbrowa.

1786

-Podniesienie ceny dukata.
-Zrównanie stopy menniczej z brandenburską.
-Odsunięcie nieszlachty i cudzoziemców od szarż wojskowych.
-Ustanowienie monopolu tytoniowego.
-(8 IV) Lokacja Nowego Tomyśla.

1787

-(6 V) Zjazd z Katarzyną II w Kaniowie.
  • Stanisław otrzymuje najwyższe rosyjskie odznaczenie, Order Św. Andrzeja Pierwszego Powołańca.
  • Nieudana próba nakłonienia carycy do zgody na reformy wewnętrzne oraz powiększenie armii Rzeczypospolitej.
-Rozwiązanie Kompanii Handlowej Polskiej.

1788

-(6 X) Rozpoczyna obrady Sejm Wielki.
  • (10-22 X) Reforma armii.
    • Zwiększenie etatu wojska do 100000.
  • (3 XI) Zniesienie Departamentu Wojskowego.
  • Powołanie Komisji Wojskowej Obojga Narodów.
  • Powstanie Głównej Szkoły Artylerii i Głównej Szkoły Inżynierów.
  • (9 XII) Zniesienie Departamentu Interesów Cudzoziemskich.
    • Powołana zostaje Komisja Spraw Zagranicznych.

1789

-(19 I) Zniesienie Rady Nieustającej.
-Oficjalny sejmowy nakaz wycofania wojsk austriackich i rosyjskich z terenów Rzeczypospolitej.
-Wyłonienie przez sejm Deputacji do ułożenia konstytucji.
-Sejm zatwierdza etat wojska.
-Ujednolicenie nazw stanowisk oraz stopni wojskowych.
-Nałożenie na szlachtę i duchowieństwo podatku zwanego ofiarą dziesiątego grosza.
-(XI-XII) Zjazd przedstawicieli stanu mieszczańskiego w Warszawie.
  • (2 XII) Czarna procesja mieszczan.
  • Sejm wyłania deputację do spraw miejskich.

1790

-(29 III) Zawarcie przymierza wojskowego z Prusami.
-Propozycja pruska pomocy militarnej dla Rzeczypospolitej, w zamian za przekazanie Prusom Gdańska, Torunia i części Wielkopolski.
-(6 IX) Sejm uchwala nienaruszalność granic Rzeczypospolitej.
  • Załamanie się przymierza z Prusami.
-(16 XI) Wybory do sejmu.
  • Podwojenie liczebności izby poselskiej.
-Powołanie Komisariatu Wojskowego w miejsce Komisji Wojskowej Obojga Narodów.
-Wcielenie księstwa siewierskiego do Korony.

1791

-(24 III) Uchwalenie ustawy o reorganizacji sejmików.
  • Od udziału w obradach zostaje odsunięta szlachta nie posiadająca dóbr ziemskich (nieposesjonaci).
-(18 IV) Ustawa o miastach królewskich.
-(3 V) Uchwalenie konstytucji przez stronnictwo patriotyczno-królewskie.
-(22 X) Zaręczenie wzajemne Obojga Narodów.

1792

-Zatwierdzenie konstytucji przez sejmiki.
-Zagwarantowanie przez sejm nietykalności osobistej Żydom.
-(29 V) Zakończenie obrad przez Sejm Wielki.
-(27 IV) Zawiązana zostaje (w Petersburgu) konfederacja (pod przywództwem Szczęsnego Potockiego, Ksawerego Branickiego i Seweryna Rzewuskiego), popierana przez Rosję, przeciwna reformom Sejmu Wielkiego.
  • (14 V) Ogłoszenie konfederacji w Targowicy nad Siwuchą.
-(18 V-VII) Wojna z Rosją.
  • (VI) Starcia z Rosjanami pod Boruszkiewicami.
  • (18 VI) Rozbicie wojsk rosyjskich pod Zieleńcami.
    • (22 VI) Stanisław August ustanawia Order Virtuti Militari.
  • (18 VII) Bitwa pod Dubienką.
  • (24 VII) Stanisław Poniatowski przystępuje do konfederacji targowickiej.
    • Zaprzestanie działań wojennych z Rosją.
-Traktat rosyjsko-prusko-austriacki w sprawie Rzeczypospolitej.
-Objęcie rządów dyktatorskich przez Targowicę.
  • Likwidacja reform Sejmu Wielkiego.
  • Utworzenie w Brześciu nad Bugiem Generalności, najwyższej władzy konfederacji targowickiej.

1793

-(23 I) II rozbiór Rzeczypospolitej.
  • Rosja zajmuje większość Białorusi, Ukrainę naddnieprzańską i Podole; (Mińsk, Bracław, Pińsk, Żytomierz).
  • Prusy przejmują Wielkopolskę (z Poznaniem), północną część Mazowsza (z Płockiem), Gdańsk, Toruń, Kujawy (z Włocławkiem).
-Antypruskie zamieszki w Gdańsku i Toruniu.
-Odtworzenie Rady Nieustającej przez Generalność.
-(17 VI-23 XI) Ostatni sejm Rzeczypospolitej w Grodnie.
  • Zakończenie konfederacji targowickiej.
  • Przywrócenie praw kardynalnych.
  • Zatwierdzenie traktatów rozbiorowych.

1794

-Masowa redukcja wojska Rzeczypospolitej.
  • (12 III) Generał Antoni Madaliński odmawia rozwiązania I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej.
    • Starcia oddziałów Antoniego Madalińskiego z Prusakami.
    • Rosyjski komendant Krakowa, Łykoszyn wyrusza przeciwko Madalińskiemu.
-(24 III) Tadeusz Kościuszko zaprzysięga (na Rynku Głównym w Krakowie) akt insurekcji.
-(4 IV) Kościuszko zwycięża pod Racławicami wojska generała Tormasowa.
-(17-18 IV) Insurekcja Warszawska.
  • Wyparcie wojsk rosyjskich z Warszawy.
  • (19 IV) Powstaje Rada Zastępcza Tymczasowa w Warszawie, prowizoryczny rząd powstańczy.
-Wybuch powstania na Litwie.
  • Rozbicie garnizonu rosyjskiego w Wilnie przez siły Jakuba Jasińskiego.
  • Powołanie Rady Najwyższej Rządowej w Wilnie.
-(7 V) Uniwersał Połaniecki Tadeusza Kościuszki.
  • Zniesienie poddaństwa chłopów.
  • Ogłoszenie nieusuwalności chłopa z uprawianej przez niego ziemi.
  • Zmniejszenie pańszczyzny na czas wojny.
-Zajęcie Skały przez wojska pruskie.
-(10 V) Powołanie Rady Najwyższej Narodowej, cywilnej władzy powstania.
-(6 VI) Klęska wojsk powstańczych pod Szczekocinami.
-(8 VI) Zwycięstwo wojsk rosyjskich pod Chełmem nad siłami Józefa Zajączka.
-(15 VI) Wojska pruskie zajmują Kraków.
-(VI) Emisja pierwszych banknotów przez władze powstańcze (z powodu braku kruszcu).
-(27 VI) Kurlandia przystępuje do insurekcji.
-(30 VI) Wkroczenie wojsk austriackich na Lubelszczyznę.
-(13 VII-8 IX) Nieudane oblężenie Warszawy przez wojska pruskie i rosyjskie.
-(26 VII) Powstańcy kurlandzcy odbijają Lipawę z rąk rosyjskich.
-(12 VIII) Kapitulacja Wilna przed wojskami rosyjskimi.
  • Upadek powstania na Litwie.
-(20-23 VIII) Wybuch powstania w Wielkopolsce.
-(23 VIII) Tadeusz Kościuszko powołuje Sąd Kryminalny Wojskowy do karania targowiczan i zdrajców.
-Zajęcie Koła, Gniezna (25 IX) i Bydgoszczy (2 X) przez wojska generała Jana Henryka Dąbrowskiego.
-Porażki (z Rosjanami) wojsk Karola Sierakowskiego pod Krupczycami (17 IX) i Terespolem (19 IX).
-(10 X) Porażka pod Maciejowicami.
  • Tadeusz Kościuszko dostaje się do niewoli rosyjskiej.
-(12 X) Rada Najwyższa Narodowa obiera Tomasza Wawrzeckiego na Naczelnika powstania.
-Wydanie przez Radę Najwyższą Narodową uchwały nadającej ziemię na własność powstańcom lub ich rodzinom.
-Zwycięstwo wojsk rosyjskich w starciu z powstańcami pod Kobyłką.
-(4 XI) Atak wojsk rosyjskich na warszawską Pragę.
  • (5 XI) Kapitulacja Warszawy.
-(8 XI) Rozwiązanie się Rady Najwyższej Narodowej.
-(18 XI) Kapitulacja wojsk powstańczych pod Radoszycami.
  • Zakończenie insurekcji.
-(30 XI) Rozwiązana zostaje Szkoła Rycerska.
-Przyznanie pełni praw obywatelskich Cyganom.

1795

-(7 I) Stanisław August zostaje wywieziony do Grodna przez oddział dragonów Katarzyny II.
-Rozwiązanie gwardii królewskiej przez Rosjan.
-(24 X) III rozbiór Rzeczypospolitej.
  • Rosja zajmuje resztę Podola, Wołynia, Żmudzi, Kurlandię; (Wilno, Grodno, Brześć Litewski, Łuck, Kowno, Włodzimierz Wołyński).
  • Prusy przejmują większość Mazowsza, tereny litewskie po Niemen; (Warszawa, Łomża, Białystok, Suwałki, Augustów).
  • Austria zajmuje Małopolskę między Pilicą i Bugiem z częścią Podlasia i Mazowsza (Kraków, Sandomierz, Radom, Lublin).
-(25 XI) Abdykacja Stanisława Augusta Poniatowskiego.
-Rosjanie wywożą do Petersburga cały księgozbiór Biblioteki Załuskich.
-Otwarcie pierwszej kopalni węgla kamiennego w Dąbrowie.
  • Początek eksploatacji złóż Zagłębia Dąbrowskiego.

1797

-Przyjazd Stanisława Poniatowskiego do Petersburga na zaproszenie cara Pawła I.
-Zawarcie w Petersburgu przez Rosję, Prusy i Austrię ostatecznego układu rozbiorowego Rzeczypospolitej.

1798

-(12 II) Śmierć Stanisława Augusta Poniatowskiego w Petersburgu.
© Copyright 1999-2010 Michał Szuster. Wszystkie prawa zastrzeżone.

Wszelkie materiały (m.in. treści, elementy graficzne oraz kod strony) zawarte na tej witrynie nie mogą być zamieszczane na innych stronach, rozpowszechniane i wprowadzane do systemów gromadzenia danych bez uprzedniej zgody Autora.