Władysław IV Waza

O twarzy pięknej i miłej, o bladoróżowej cerze, świadczącej o prawdziwej skromności; włos jasny, oczy żywe o pogodnym, ale opanowanym spojrzeniu na wszystkie światowości, nos miał długi, postawę zachował jeszcze chłopięcą, kształtne członki; w mowie pełen wdzięku.
Historia Vladislai Poloniae et Sueciae Principis

rodzice ⇒ drzewo genealogiczne
Zygmunt III Waza	Anna, córka Karola II Habsburga, arcyksięcia austriackiego
życie	panowanie
9 VI 1595 (Łobzów k. Krakowa) - 20 V 1648 (Merecz)	RZECZPOSPOLITA: 1632 - 1648 ♔ 6 II 1633 - katedra w Krakowie ROSJA: 1610 - 1613
małżeństwa (konkubinaty)
❤ok.1620: Tekla Bzowska, szlachcianka związek niepewny ❤1634 - ok.1639: Jadwiga Łuszkowska, mieszczka lwowska OO1637 - 1644: Cecylia Renata, córka Ferdynanda II Habsburga, cesarza rzymskiego ♔ 13 IX 1637 - kolegiata Św. Jana Chrzciciela w Warszawie ❤ok.1640 - ?: Szycikowa* - Żydówka, mieszczka wileńska* ❤ok.1640 - ?: Salomonówna* - Żydówka, mieszczka grodzieńska* ❤1644 - 1646: Rozyna Małgorzata von Eckenberg OO1645 - 1648: Ludwika Maria, córka Karola I Gonzagi, księcia de Nevers ♔ 15 VII 1646 - katedra w Krakowie
potomstwo (naturalne) ⇒ drzewo genealogiczne
Aleksander Kostka-Napierski (ok. 1620 - 18 VII 1651) pochodzenie niepewne Władysław Konstanty (ok.1635 - 19 III 1698) Zygmunt Kazimierz (1 IV 1640 - 9 I 1647) Maria Anna Izabela (8 I 1642 - 7 II 1642)

1599

-(24 VII) Riksdag sztokholmski detronizuje Zygmunta.

Zygmunt odrzuca propozycję przekazania tronu Władysławowi, pod warunkiem jego przyjazdu do Szwecji i wychowania w wierze luterańskiej.

1610

-(27-28 VIII) Stanisław Żółkiewski zawiera (w imieniu Zygmunta) układ z bojarami moskiewskimi.

Ogłoszenie Władysława carem rosyjskim.

1612-1613

-Nieudana wyprawa Zygmunta i Władysława do Moskwy (po koronę carską dla Władysława).

(2 X 1612) Przybycie do Smoleńska.
(4 I 1613) Zygmunt odrzuca propozycję (bojarów moskiewskich) przekazania Władysławowi korony carskiej, pod warunkiem jego przejścia na prawosławie, zwrotu Smoleńska oraz potwierdzenia praw.
(17 II 1613) Powrót do Warszawy.
(14 III 1613) Michał Romanow zostaje koronowany na cara rosyjskiego.

1615

-(30 XI) Król Hiszpanii, Filip III Habsburg nadaje Władysławowi Order Złotego Runa.

1617-1618

-Wyprawa Władysława przeciwko Moskwie.

Zajęcie Dorohobuża (11 X 1617), Wiaźmy (28 X 1617) i Cariewa Zajmiszcza.
Nieudana próba zdobycia Możajska (8 XII 1617) i Borisowa Gorodiszcza (7 VII 1618).
(10-11 X 1618) Nieudane próby zdobycia Moskwy.

1619

-(V) Zygmunt odrzuca propozycję (katolików czeskich) przejęcia korony czeskiej przez Władysława.

1621

-(2 IX-9 X) Oblężenie Chocimia przez armię turecką.

1624-1625

-(17 V 1624-22 V 1625) Władysław wyjeżdża (pod przybranym nazwiskiem Snopkowski) na zachód Europy, w celu pogłębienia wiedzy wojskowej.

1625

-(19 I) Władysław zostaje odznaczony przez papieża Urbana VIII tytułem Defensor Fidei (Obrońca Wiary).

1628

-Pierwsze wystawienie opery w Rzeczypospolitej.

1632

-(30 IV) Śmierć Zygmunta III.
-(22 VI-17 VII) Sejm konwokacyjny (pod laską Krzysztofa Radziwiłła).

Innowiercy i dyzunici wysuwają postulaty zagwarantowania pełnej wolności wyznania dla wszystkich stanów.

-(24 IX-15 XI) Sejm elekcyjny (pod laską Jakuba Sobieskiego).

(8 XI) Elekcja Władysława Wazy.
- (14 XI) Władysław zaprzysięga pacta conventa i artykuły henrykowskie.

-(jesień) Car Michał Romanow zrywa zawieszenie broni.

(14 XI) Wojska rosyjskie rozpoczynają oblężenie Smoleńska.

1633

-(6 II) Koronacja Władysława Wazy w katedrze wawelskiej.
-(8 II-17 III) Obrady sejmu koronacyjnego (pod laską Mikołaja Ostroroga).

Kościół prawosławny odzyskuje dawne przywileje i zostaje odtworzona jego hierarchia.
Władysław podejmuje (nieudaną) próbę utworzenia Kawalerii - religijnego bractwa orderowego i ustanowienia Orderu Niepokalanego Poczęcia NMPanny.

-(12 II) Odnowienie przymierza z Habsburgami.
-(VI-VII) Najazd Abazy-paszy (namiestnika Sylistrii, tureckiej prowincji) przy wsparciu tatarskim.

Stanisław Koniecpolski odnosi zwycięstwa pod Sasowym Rogiem (4 VII) i pod Kamieńcem Podolskim (22 X).

-Utrata Połocka (VII), Wieliża, Uświatu i Ozieryszcza na rzecz Rosji.
-(30 VIII) Władysław przybywa pod oblegany Smoleńsk.
-(22 X) Udana obrona Chocimia przed wojskami tatarsko-turecko-wołoskimi.

1634

-(25-26 II) Kapitulacja wojsk rosyjskich pod Smoleńskiem.
-(14 VI) Władysław zawiera z Rosją pokój w Polanowie.

Władysław zrzeka się praw do korony carskiej.
Rosja rezygnuje ze swych roszczeń do Inflant i ziem ruskich Wielkiego Księstwa Litewskiego.

-(5 VII) Papież Urban VIII zatwierdza status Kawalerii.

Wzrost opozycyjnych nastrojów szlachty (pod przywództwem wojewody wileńskiego Krzysztof Radziwiłła).

-(19 VII-1 VIII) Obrady sejmu (pod laską Gedeona Michała Tryzny).
-(19 VIII) Odnowienie traktatu rozejmowego z Turcją.

1635

-(31 I-17 III) Obrady sejmu (pod laską Jerzego Ossolińskiego).

(III) Władysław tworzy Komisję Okrętów Królewskich.

-(wiosna) Poselstwo rosyjskie wykupuje ciało eks-cara Wasyla Szujskiego (za cenę 10000 rubli).
-(12 IX) Rozejm ze Szwecją w Sztumskiej Wsi (na okres 26 lat).

Szwedzi zwracają Rzeczypospolitej porty pruskie i rezygnują z kontroli nad komorą celną.
(31 X) Potwierdzenie układu przez królową szwedzką Krystynę.

-Bunt Kozaków nierejestrowych pod przywództwem Iwana Sulimy.

(3/4 VIII) Buntownicy zdybywają i niszczą (znajdującą się w budowie) polską twierdzę w Kudaku.
Iwan Sulima zostaje wydany Stanisławowi Koniecpolskiemu przez starszyznę Kozaków rejestrowych.
(12 XII) Stracenie Iwana Sulimy w Warszawie.

-(21 XI-9 XII) Sejm nadzwyczajny (pod laską Mikołaja Łopackiego).

1637

-(20 I-4 III) Obrady sejmu (pod laską Kazimierza Leona Sapiehy).
-(10 III) Śmierć księcia pomorskiego, Bogusława XIV.

Przejęcie Pomorza Zachodniego przez Szwecję.
Rzeczpospolita uzyskuje ziemię lęborską i bytowską.

-(16 III) Władysław zawiera pakt familijny z Habsburgami.

(9 VIII) Małżeństwo per procuram z Cecylią Renatą, córką Ferdynanda II Habsburga, cesarza rzymskiego (zawarte w Wiedniu poprzez Jana Kazimierza i biskupa chełmińskiego Jana Lipskiego).
- (12 IX) Ślub z Cecylią Renatą (w katedrze warszawskiej).

-Otwarcie opery na zamku królewskim w Warszawie.
-(3-18 VI) Sejm nadzwyczajny (pod laską Jana Stanisława Jabłonowskiego).

Władysław doprowadza do uchwalenia konstytucji Cła morskie pomimo sprzeciwów w izbie poselskiej oraz wśród senatorów.

-(lato) Wybucha powstanie kozackie na Ukrainie pod wodzą Pawła Pawluka Michnowicza.

(12 VIII) Paweł Pawluk wydaje (w Kryłowie) odezwę do Kozaków nierejestrowych i chłopstwa, wzywającą do walki z panami i zdrajcami.
(3 IX) Uniwersał barski Stanisława Koniecpolskiego (wzywający do tępienia rebeliantów oraz ich rodzin).
(16 XII) Kozacy zostają rozbici pod Kumejkami przez hetmana polnego koronnego Mikołaja Potockiego.
(24 XII) Kapitulacja buntowników w Borowicy.

-(5 X) Okręty królewskie wpływają do ujścia Wisły i rozpoczynają pobór cła od przepływających statków.

Nieudana próba założenia komory celnej w porcie w Piławie.
(8 X) Władze miejskie Gdańska zamykają port i rozpoczynają akcję dyplomatyczną przeciwko poborowi cła.
(1 XII) Okręty duńskie napadają na polskie statki w ujściu Wisły, zdobywają je i likwidują komorę celną.

1638

-(10 III-1 V) Sejm w Warszawie (pod laską Łukasza z Bnina Opalińskiego).

Władysław ostatecznie rezygnuje z utworzenia Kawalerii i ustanowienia Orderu Niepokalanego Poczęcia NMPanny, a także zostaje zmuszony do zaniechania wprowadzenia ceł morskich.
(20 IV) Wyrok komisji śledczej nakazujący zamknięcie Akademii i drukarni ariańskiej w Rakowie.
Uchwalenie zakazu przyjmowania i używania cudzoziemskich tytułów (hrabia, książę).
Ustawa stawiająca Kozaków spoza rejestru na równi z chłopami pańszczyźnianymi.
Władysław zobowiązuje się do niezwoływania sejmów nadzwyczajnych bez szczególnego powodu.

-(20 III) Wybucha bunt kozacki na Ukrainie pod wodzą Jakuba Ostrzanina, Dymitra Huni i Karpa Skidana.

(VI) Wojska koronne zwyciężają powstańców pod Żołninem.
(9 VIII) Kapitulacja buntowników nad rzeką Starzec.
(10 VIII) Mikołaj Potocki zdobywa obóz kozacki pod Krzemieńczukiem.
(4 XII) Ugoda w Masłowym Stawie.
- Likwidacja samorządu wojskowego Kozaków.

-(19 IV) Ścięcie Pawła Pawluka Michnowicza w Warszawie.
-(lato-jesień) Władysław (za zgodą sejmu) opuszcza Rzeczpospolitą w celu leczniczym.

Pobyt (wraz z żoną Cecylią Renatą) w kąpieliskach uzdrowiska Baden.
(22-23 X) Spotkanie z cesarzem Ferdynandem III Habsburgiem.

1639

-(I) Zjazd w Grodnie z Jerzym Wilhelmem, elektorem brandenburskim.
-(VII) Nieudana próba najazdu na Inflanty szwedzkie przez oddział Hermana Botha, zwerbowany w celu dokonania prowokacji.
-(5 X-16 XI) Obrady sejmu (pod laską Władysława Kierdeya).

(16 XI) Sejm po raz pierwszy rozchodzi się bez podjęcia uchwał.

1640

-(25 II) Rozruchy religijne w Wilnie.
-(19 IV-1 VI) Obrady sejmu (pod laską Jana Stanisława Jabłonowskiego).
-Najazd tatarski na wschodnie kresy Rzeczypospolitej.

1641

-(20 VIII-4 X) Obrady sejmu (pod laską Bogusława Leszczyńskiego).

Dopuszczenie zagranicznej szlachty do polskiego szlachectwa możliwe wyłącznie podczas sejmu.
Zakaz opuszczania kraju przez króla bez zgody sejmu.
(4 X) Ostatni hołd pruski elektora Fryderyka Wilhelma.

-(11 X) Władysław zezwala na utworzenie w Akademii Wileńskiej wydziałów medycznego i prawa.

1642

-(11-26 II) Obrady sejmu (pod laską Krzysztofa na Baksztach Zawiszy).

1643

-(1 II-29 III) Obrady sejmu (pod laską Jerzego Lubomirskiego).

1643-1644

-(IX-16 VII) Spór z bratem Janem Kazimierzem dotyczący jego samowolnego wstąpienia do zakonu jezuitów w klasztorze w Loreto.

1644

-(I) Najazd Tatarów (dowodzonych przez Tuhaj-beja).

(29 I) Stanisław Koniecpolski i Mikołaj Potocki rozbijają wojska tatarskie pod Ochmatowem.

-(24 III) Śmierć Cecylii Renaty Habsburżanki.

1645

-(13 II-27 III) Obrady sejmu (pod laską Hieronima Radziejowskiego).
-(30 V) Władysław (na mocy układu z cesarzem Ferdynandem III) obejmuje (na 50 lat) księstwo opolskie i raciborskie.
-(28 VIII-21 XI) Katolicko-protestanckie obrady Colloquium Charitativum w Toruniu (zwołanego z inicjatywy Władysława).
-(5 XI) Małżeństwo per procuram z Marią (przyjmuje imię Ludwika), córką Karola I Gonzagi, księcia de Nevers (zawarte w Luwrze poprzez wojewodę poznańskiego Krzysztofa Opalińskiego i biskupa warmińskiego Wacława Leszczyńskiego).

1646

-(10 III) Ślub z Ludwiką Marią Gonzaga (w katedrze warszawskiej).
-Władysław próbuje zrealizować swój projekt ataku na Turcję.

(20 IV) Tajna narada z poselstwem wojska zaporoskiego.

-(25 X-7 XII) Obrady sejmu (pod laską Jana Mikołaja Stankiewicza).

Odrzucenie projekt ataku na Turcję.

1647

-(2-27 V) Obrady sejmu (pod laską Jana Stanisława Sarbiewskiego).

Sąd sejmowy nakazuje zamknięcie wszystkich szkół i drukarni ariańskich na terenie Rzeczypospolitej.

-(15 IX) Zawarcie w Moskwie antytatarskiego przymierza obronnego.
-(IX) Wyprawa przeciwko Tatarom.

1648

-(I/III) Kozacy opanowują całe Zaporoże i uzyskują poparcie Tatarów.
-(IV) Wybucha powstanie Bohdana Chmielnickiego na Ukrainie.

(29 IV-16 V) Klęska wojsk koronnych (dowodzonych przez Stefana Potockiego) w bitwie pod Żółtymi Wodami (wskutek zdrady Kozaków rejestrowych).
- (19 V) Śmierć Stefana Potockiego (w wyniku odniesionych ran).

-(20 V) Śmierć Władysława IV Wazy w Mereczu.

Władysław IV Jana Matejki

heraldyka:

wybrane pieczęcie:

+VLADISLAVS QVARTUS DEI GRATIA REX POLONIAE MAGNVS DVX LITVANIAE RVSSIAE PRVSSIAE MASOVIAE SAMOGITIAE KIOVIAE VOLONIAE LIVONIAEQVE ETC NEC NON SVECOR GOT VAN HAERED REX ETC

+WLADISLAVS QVARTUS DEI GRATIA REX POLONIAE MAGNVS DVX LITVANIAE RVSSIAE PRVSSIAE MASOVIAE SAMOGITIAE KIOVIAE VOLONIAE LIVONIAEQVE ETC NEC NON SVECOR GOT VAN HAERED REX ETC

ciekawostka:

10 czerwca 1635 roku poselstwo rosyjskie przywiozło do Moskwy szczątki eks-cara Wasyla IV Szujskiego, a także jego żony Jekateriny i brata Dymitra. Ciała rodziny carskiej od 1612 roku spoczywały w Warszawie w ceglanej rotundzie wybudowanej specjalnie w tym celu przez Zygmunta III Wazę. Władysław IV zgodził się na ekshumację i wywiezienie szczątków po długich negocjacjach z Rosjanami i otrzymaniu wielkiej kwoty 10000 rubli. Szlachta w Rzeczypospolitej niechętnie patrzyła na tę transakcję i oświadczyła posłom rosyjskim, że gdyby żył król Zygmunt, to on by za nic nie oddał, choć byście mu worki złota nasypali.
Tuż przed swoją śmiercią, w roku 1648 król Władysław odesłał również do Moskwy marmurowe tablice ze złoconymi inskrypcjami (o charakterze triumfalnym) z dawnego mauzoleum Szujskich.

ważniejsze fundacje:

1633	kaplica Śś Benedykta i Władysława w kościele kamedułów na Bielanach w Krakowie
1644	Kolumna Zygmunta w Warszawie

przyczyna śmierci:

ropne zapalenie lewej nerki (również kamica nerkowa, podagra, reumatyzm, częste zaburzenia przewodu pokarmowego, miażdżyca)

pochówek:

katedra w Krakowie

zdjęcie katedry w Krakowie
15 I 1649	katedra w Krakowie (serce i niektóre wnętrzności króla zostały złożone 26 czerwca 1648 roku w podziemiach katedry wileńskiej)
zdjęcie trumny Władysława IV Wazy