Jan (Janusz) IV oświęcimski (gliwicki)
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Kazimierz I oświęcimski | Anna, córka Henryka VIII Młodszego Wróbla |
| życie | |
| 1426/1430 - 28 X 1495/21 II 1497 (Karniów) | |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
| panowanie | |
| 1433/34-1438, 1440-1445: 1/2 Gliwic, Oświęcim, Toszek, Zator (współrządy) 1438-1440: 1/2 Gliwic, Oświęcim, Toszek (współrządy) 1445-1453(1457): 1/2 Gliwic, Oświęcim 1453(1457)-ok.1465: 1/2 Gliwic ok.1465-1482: 1/2 Gliwic, Ujazd 1482-1495/97: Ujazd | |
kalendarium:
1433/1434
★
[...] Kazimierz książe oświęcimski, syn Przemysława młodszego, zabitego od Chrzana Czecha, w zamku swoim Oświęcimiu życia dokonał i w klasztorze braci zakonu kaznodziejskiego pochowany został. - Kronika Jana Długosza-(22 XII 1433/26 VII 1434) Śmierć Kazimierza I oświęcimskiego.- Faktyczną władzę w księstwie oświęcimskim przejmuje brat Wacław (formalnie współrządzi z Janem i Przemysławem).
1438
★
[Dziersław z Rytwian] we wtorek zapustny przybył pod miasteczko Zator, a przystawiwszy drabiny w nocy, kiedy mieszczanie bynajmniej się nie spodziewali zdrady, miasto opanował, i wszystkich mieszkańców z domów powyrzucał, ich zaś majątki zagrabił. [...]Ale gdy około środopościa wojsko zaborcy wysłane pod Toszek powracało ze zdobyczą i stanęło noclegiem w powiecie siewierskim przy wsi Wojkowicach, gdzie lud rozwolniony po trudach podróży oddal się był opilstwu, i niepomny, iż się znajdował w nieprzyjacielskiej ziemi, słabą albo raczej żadną nie ubezpieczał się strażą, napadli je w nocy Ślązacy i pobili. Część zginęła pod mieczem, a część dostała się w niewolę. - Kronika Jana Długosza-(II) Najazd Dziersława z Rytwian na księstwo oświęcimskie.
- (25 II) Utrata Zatora.
- Porażka najeźdźców z starciu z siłami Wacława I cieszyńskiego i książąt oświęcimskich pod Wojkowicami Kościelnymi.
- (2 X) Wacław, Przemysław i Jan, pod rygorem utraty Zatora, zobowiązują się (w Toszku) do zachowania rozejmu przez okres roku (do 29 IX 1439) oraz do złożenia hołdu Kazimierzowi po jego koronacji na króla czeskiego, pod warunkiem uzyskania przez niego poparcia innych książąt śląskich.
1440
★
A lubo król trzymał to miasto [Zator] niejaki czas przez swoich starostów w posiadaniu, później jednak zwrócił je Wacławowi księciu oświęcimskiemu, a wziął od niego zamek Barwałd, przyjąwszy zarazem hołd wierności i przysięgi, tak iż rzeczony zamek Barwałd stał się odtąd własnością królewską, a sam książę wieczystym Królestwa Polskiego lennikiem i hołdownikiem. - Kronika Jana Długosza-(26 X) Władysław III zwraca Zator książętom oświęcimskim w zamian za zamek w Barwałdzie, obietnicę hołdu i likwidację fortyfikacji obronnych.1441
-(9 I) Wacław przyrzeka złożenie hołdu lennego królowi polskiemu (w przeciągu 4 tygodni) w imieniu własnym oraz swych młodszych braci.- (/III) Hołd lenny Wacława (?).
1445
-(19 I) Podział księstwa oświęcimskiego (przeprowadzony przez Mikołaja V karniowsko-raciborskiego).- Jan obejmuje Oświęcim, Kęty, Żywiec i połowę Gliwic, Wacław - Zator i Wadowice, a Przemysław ziemię toszecką.
- Zobowiązanie się Jana i Przemysława do partycypacji w kosztach budowy zamku i umocnień fortyfikacyjnych w Zatorze.
1447
-(4 II) Układ krakowski z Królestwem Polskim.- Regulacja sporów granicznych oraz sądownictwa złoczyńców.
1452
-Najazd podkomorzego krakowskiego Piotra Szafrańca na Barwałd (dzierżony przez Włodka ze Skrzynna).- Oddziały polskie pustoszą pograniczne ziemie Zatorszczyzny.
- (XII) Odwetowa wyprawa polska na księstwo oświęcimskie.
1453
-(I) Oblężenie Oświęcimia przez wojska polskie.- (25 I) Jan poddaje Oświęcim Królestwu Polskiemu i zobowiązuje się do złożenia hołdu Kazimierzowi oraz do wypłacenia kwoty 1100 złotych węgierskich.
- Zobowiązanie Jana do wypłacenia królowi kwoty 1800 złotych węgierskich.
- Jan wycofuje się do zamku Wołek.
1454
-(I) Atak wojsk polskich na Wołek.- Jan rezygnuje z księstwa oświęcimskiego (zgadza się na jego sprzedaż Koronie Polskiej) i poddaje się Kazimierzowi.
- (15 II) Jan wstępuje na służbę Związku Pruskiego i udaje się do Prus (na czele oddziału 250 jeźdźców).
1456
-Powrót z Prus (do Gliwic?) wobec nieotrzymania należnego żołdu.-(11 X) Układ z Kazimierzem w sprawie warunków sprzedaży ziemi oświęcimskiej Koronie Polskiej.
1457
-(21 II) Kazimierz odkupuje księstwo oświęcimskie od Jana (za cenę 50000 grzywien).-(V) Jan bierze udział w uroczystej wizycie Kazimierza Jagiellończyka w Gdańsku.
1457-1458
-Nieopłaceni najemnicy z Prus zajmują Górę Żebraczy, Myślenice i Górę Wapienną, skąd przeprowadzają napady na ziemię oświęcimską, zatorską, siewierską, sławkowską, chrzanowską i krakowską.- (VI 1457) Jan przyłącza się do zbuntowanych zaciężnych.
- Wysłanie listów wypowiednich do Kazimierza Jagiellończyka (28 VI) i Wacława zatorskiego (16 VII).
- (VIII-IX 1457) Nieudane próby pokonania buntowników pod Wołkiem i Myślenicami przez małopolskie pospolite ruszenie.
- Buntownicy wycofują się z Myślenic.
- (15 X 1457) Zdobycie i spalenie Kłobucka przez Jana.
- (zima 1457/58) Nieudana próba ponownego opanowania Myślenic przez buntowników.
- (25 I 1458) Porozumienie zawarte w Bytomiu dzięki mediacji Przemysława toszeckiego.
- Kazimierz zobowiązuje się do wypłaty zaciężnym (i Janowi) zaległego żołdu, w łącznej kwocie 35000 złotych węgierskich (ratami i częściowo w towarach).
- (26 V 1458) Jan zatwierdza (w Bytomiu) porozumienie z Kazimierzem.
1460
-(29 V) Śmierć Bolka V Wołoszka, księcia głogówecko-niemodlińskiego.- Jan najeżdża na ziemię strzelecką, aby nie dopuścić do przejęcia przez Mikołaja I opolskiego ziem po Bolku V i wymusić zwrot długów Ludwika II brzeskiego.
- (16 VIII) Zdobycie Leśnicy.
- (6 X) Utrata Leśnicy na rzecz Mikołaja I.
- (19 X) Układ pokojowy z Mikołajem I.
- Jan obiecuje zwrot wszystkich zagarniętych ziem w zamian za 1700 florenów.
1461
-(9 VI) Jan uzyskuje od Kazimierza zapłatę za pozostawioną w Oświęcimiu broń i działa (układ zawarto dzięki pośrednictwu Przemysława II cieszyńskiego i Konrada IX oleśnickiego).ok. 1465
-Wykupienie Ujazdu z rąk biskupa wrocławskiego.przed 1466
-(/30 XII 1465) Małżeństwo z Katarzyną.1469-1471
-Walki z Wacławem III, księciem rybnickim.1471
★
We czwartek, dnia dwudziestego piątego lipca, Władysław, nowo obrany król czeski, wyjechawszy z Krakowa, puścił się w podróż do Czech. [...] Byli w orszaku Władysława trzej biskupi, Mikołaj Kamieniecki, Wincenty Chełmiński i Paweł Laodycejski, sześciu książąt śląskich, jako to, Przemysław Toszecki, Wacław Rybnicki, Jan Raciborski, Kazimierz Cieszyński, Jan Gliwicki i Jan Zatorski [...] - Kronika Jana Długosza-(25 VII-VIII/IX) Jan (wraz z bratem Przemysławem) bierze udział w wyprawie królewicza polskiego Władysława Jagiellończyka, w celu objęcia tronu czeskiego.- (22 VIII) Koronacja królewska Władysława w Pradze.
- Pogorszenie stosunków z królem węgierskim Maciejem Korwinem, kontrkandydatem Jagiellończyka do tronu czeskiego.
1472/1483
-(25 VII 1472/9 X 1483) Małżeństwo z Barbarą, córką Mikołaja V, księcia karniowsko-raciborskiego.1474
-(26 IX) Wojska Kazimierza i Władysława Jagiellończyka wkraczają na Śląsk.- (8 XII) Rozejm z Węgrami (Jan prawdopodobnie występuje po stronie Władysława Jagiellończyka jako dux Iohannes in Satur).
1475
★
[Maciej Korwin] z Raciborza wyjechał do Moraw, to jest do Ołomuńca i Brna, zabrawszy ze sobą Janusza księcia gliwickiego, który gdy się na owym zjeździe pokazał, zelżywszy go nazwiskami łotra i złodzieja, kazał go porwać i wtrącić do więzienia, z tym oświadczeniem, że wtedy go chyba uwolni, jeśli mu Gliwic ustąpi. Ale gdy przyprowadzony w kajdanach do Gliwic, Janusz kazał je wydać królowi, odpowiedzieli z murów jego żołnierze, "że rozkazów księcia nie usłuchają aż wtedy gdy będzie wolny". Król zawiedziony w swej nadziei, wtrącił go do cięższego jeszcze więzienia. [...] Nie wprzódy jednak Janusza księcia gliwickiego z więzów uwolnił, aż gdy mu swojej połowy Gliwic odstąpił. To jednak odstąpienie nie wiele księciu pomogło, powtórnie bowiem pojmanego trzymał król przez kilka lat w więzieniu. - Kronika Jana Długosza-(27 II) Zjazd z Maciejem Korwinem w Raciborzu.- Jan zostaje aresztowany i uwięziony.
- Odzyskanie wolności po zobowiązaniu się do ustąpienia z połowy Gliwic.
- Maciej Korwin ponownie więzi Jana.
ok. 1477
-Odzyskanie wolności.1479
-(VI) Jan bierze udział w zjeździe pokojowym Władysława Jagiellończyka z Maciejem Korwinem w w Ołomuńcu.-(12 VIII) Złożenie (w Ołomuńcu) hołdu lennego Maciejowi Korwinowi.
1482
-Sprzedaż połowy Gliwic staroście Janowi Bielikowi z Kornic.1484
-(XII) Śmierć brata Przemysława toszeckiego.- Maciej Korwin bezprawnie zajmuje ziemię toszecką i przekazuje swemu synowi, Janowi Korwinowi.
1495/1497
-(28 X 1495/21 II 1497) Śmierć Jana IV oświęcimskiego w Karniowie.heraldyka:
sfragistyka:
 |
ciekawostka:
Na zjeździe w Raciborzu 27 lutego 1475 roku doszło do ostrego konfliktu Jana z królem węgierskim i czeskim Maciejem Korwinem. Król zelżywszy go [Jana] nazwiskami łotra i złodzieja, kazał go porwać i wtrącić do więzienia, z tym oświadczeniem, że wtedy go chyba uwolni, jeśli mi połowy Gliwic ustąpi. Upokorzonego i zakutego w kajdany księcia kazał Maciej przyprowadzić pod mury Gliwic, aby nakazał otwarcie bram. Żołnierze Jana odpowiedzieli jednak, że rozkazów księcia nie usłuchają, aż wtedy gdy będzie wolny.
Maciej odstąpił wówczas od bram miasta, a Jana wtrącił do cięższego jeszcze więzienia. Książę Jan wkrótce zobowiązał się do ustąpienia z Gliwic, co przyniosło mu wolność... jednak nie na długo: szybko został uwięziony ponownie i tak powtórnie pojmanego trzymał król przez kilka lat w więzieniu.
przyczyna śmierci:
| 28 X 1495/ 21 II 1497 | prawdopodobnie czynniki naturalne (na co wskazuje podeszły wiek księcia) |
|---|
pochówek:
| 1495/1497 | prawdopodobnie kościół w Karniowie (obecnie Krnov w Republice Czeskiej) |
|---|
źródła:
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
literatura:
- Marian Biskup, Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim: 1454-1466, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967
- Jerzy Krzysztof Horwat, Księstwo bytomskie i jego podziały do końca XV wieku, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1993
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Krzysztof Rafał Prokop, Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2002
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999