Jan (Janusz) IV oświęcimski (gliwicki)

genealogia:

kalendarium:

1433/1434

• Faktyczną władzę w księstwie oświęcimskim przejmuje brat Wacław (formalnie współrządzi z Janem i Przemysławem).

1438

[Dziersław z Rytwian] we wtorek zapustny przybył pod miasteczko Zator, a przystawiwszy drabiny w nocy, kiedy mieszczanie bynajmniej się nie spodziewali zdrady, miasto opanował, i wszystkich mieszkańców z domów powyrzucał, ich zaś majątki zagrabił. [...]
Ale gdy około środopościa wojsko zaborcy wysłane pod Toszek powracało ze zdobyczą i stanęło noclegiem w powiecie siewierskim przy wsi Wojkowicach, gdzie lud rozwolniony po trudach podróży oddal się był opilstwu, i niepomny, iż się znajdował w nieprzyjacielskiej ziemi, słabą albo raczej żadną nie ubezpieczał się strażą, napadli je w nocy Ślązacy i pobili. Część zginęła pod mieczem, a część dostała się w niewolę. - Kronika Jana Długosza

• (25 II) Utrata Zatora.
• Porażka najeźdźców z starciu z siłami Wacława I cieszyńskiego i książąt oświęcimskich pod Wojkowicami Kościelnymi.

• (2 X) Wacław, Przemysław i Jan, pod rygorem utraty Zatora, zobowiązują się (w Toszku) do zachowania rozejmu przez okres roku (do 29 IX 1439) oraz do złożenia hołdu Kazimierzowi po jego koronacji na króla czeskiego, pod warunkiem uzyskania przez niego poparcia innych książąt śląskich.

1440

A lubo król trzymał to miasto [Zator] niejaki czas przez swoich starostów w posiadaniu, później jednak zwrócił je Wacławowi księciu oświęcimskiemu, a wziął od niego zamek Barwałd, przyjąwszy zarazem hołd wierności i przysięgi, tak iż rzeczony zamek Barwałd stał się odtąd własnością królewską, a sam książę wieczystym Królestwa Polskiego lennikiem i hołdownikiem. - Kronika Jana Długosza

1441

• (/III) Hołd lenny Wacława (?).

1445

• Jan obejmuje Oświęcim, Kęty, Żywiec i połowę Gliwic, Wacław - Zator i Wadowice, a Przemysław ziemię toszecką.
• Zobowiązanie się Jana i Przemysława do partycypacji w kosztach budowy zamku i umocnień fortyfikacyjnych w Zatorze.

1447

• Regulacja sporów granicznych oraz sądownictwa złoczyńców.

1452

• Oddziały polskie pustoszą pograniczne ziemie Zatorszczyzny.

• (XII) Odwetowa wyprawa polska na księstwo oświęcimskie.

1453

• (25 I) Jan poddaje Oświęcim Królestwu Polskiemu i zobowiązuje się do złożenia hołdu Kazimierzowi oraz do wypłacenia kwoty 1100 złotych węgierskich.

• Zobowiązanie Jana do wypłacenia królowi kwoty 1800 złotych węgierskich.

• Jan wycofuje się do zamku Wołek.

1454

• Jan rezygnuje z księstwa oświęcimskiego (zgadza się na jego sprzedaż Koronie Polskiej) i poddaje się Kazimierzowi.

• (15 II) Jan wstępuje na służbę Związku Pruskiego i udaje się do Prus (na czele oddziału 250 jeźdźców).

1456

1457

1457-1458

• (VI 1457) Jan przyłącza się do zbuntowanych zaciężnych.
  • Wysłanie listów wypowiednich do Kazimierza Jagiellończyka (28 VI) i Wacława zatorskiego (16 VII).
• (VIII-IX 1457) Nieudane próby pokonania buntowników pod Wołkiem i Myślenicami przez małopolskie pospolite ruszenie.
• Buntownicy wycofują się z Myślenic.
• (15 X 1457) Zdobycie i spalenie Kłobucka przez Jana.
• (zima 1457/58) Nieudana próba ponownego opanowania Myślenic przez buntowników.
• (25 I 1458) Porozumienie zawarte w Bytomiu dzięki mediacji Przemysława toszeckiego.
  • Kazimierz zobowiązuje się do wypłaty zaciężnym (i Janowi) zaległego żołdu, w łącznej kwocie 35000 złotych węgierskich (ratami i częściowo w towarach).
• (26 V 1458) Jan zatwierdza (w Bytomiu) porozumienie z Kazimierzem.

1460

• Jan najeżdża na ziemię strzelecką, aby nie dopuścić do przejęcia przez Mikołaja I opolskiego ziem po Bolku V i wymusić zwrot długów Ludwika II brzeskiego.
  • (16 VIII) Zdobycie Leśnicy.
  • (6 X) Utrata Leśnicy na rzecz Mikołaja I.
  • (19 X) Układ pokojowy z Mikołajem I.
    • Jan obiecuje zwrot wszystkich zagarniętych ziem w zamian za 1700 florenów.

1461

ok. 1465

przed 1466

1469-1471

1471

• (22 VIII) Udział w koronacji królewskiej Władysława w Pradze.
• Pogorszenie stosunków z królem węgierskim Maciejem Korwinem, kontrkandydatem Jagiellończyka do tronu czeskiego.

1472/1483

1474

• (8 XII) Rozejm z Węgrami (Jan prawdopodobnie występuje po stronie Władysława Jagiellończyka jako dux Iohannes in Satur).

1475

• Jan zostaje aresztowany i uwięziony.
  • Odzyskanie wolności po zobowiązaniu się do ustąpienia z połowy Gliwic.
• Maciej Korwin ponownie więzi Jana.

ok. 1477

1479

1482

1484

• Maciej Korwin bezprawnie zajmuje ziemię toszecką i przekazuje swemu synowi, Janosowi Korwinowi.

1495/1497

heraldyka:

sfragistyka:

ciekawostka:

Na zjeździe w Raciborzu 27 lutego 1475 roku doszło do ostrego konfliktu Jana z królem węgierskim i czeskim Maciejem Korwinem. Król zelżywszy go [Jana] nazwiskami łotra i złodzieja, kazał go porwać i wtrącić do więzienia, z tym oświadczeniem, że wtedy go chyba uwolni, jeśli mi połowy Gliwic ustąpi. Upokorzonego i zakutego w kajdany księcia kazał Maciej przyprowadzić pod mury Gliwic, aby nakazał otwarcie bram. Żołnierze Jana odpowiedzieli jednak, że rozkazów księcia nie usłuchają, aż wtedy gdy będzie wolny.
Maciej odstąpił wówczas od bram miasta, a Jana wtrącił do cięższego jeszcze więzienia. Książę Jan wkrótce zobowiązał się do ustąpienia z Gliwic, co przyniosło mu wolność... jednak nie na długo: szybko został uwięziony ponownie i tak powtórnie pojmanego trzymał król przez kilka lat w więzieniu...

przyczyna śmierci:

Podeszły wiek księcia wskazuje raczej na NATURALNĄ PRZYCZYNĘ zgonu.

miejsce pochówku:

Prawdopodobnie KOŚCIÓŁ W KARNIOWIE (obecnie Krnov w Republice Czeskiej).

literatura:

• Jerzy Krzysztof Horwat, Księstwo bytomskie i jego podziały do końca XV wieku, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1993
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
• Krzysztof Rafał Prokop, Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2002
• Marian Biskup, Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim: 1454-1466, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999