Władysław III Warneńczyk (Jagiellończyk)
Był król Władysław urody średniej, czarnych włosów i oczu, wdzięczny na wejrzeniu, śniadej płci i oblicza.
Kronika wszystkiego świata Marcina Bielskiego
Kronika wszystkiego świata Marcina Bielskiego
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Władysław II Jagiełło | Zofia (Sonka), córka Andrzeja, księcia Holszańskiego |
| życie | panowanie |
| 31 X 1424 (Kraków) - 10 XI 1444 (Warna) | POLSKA: 1434 - 1444
|
kalendarium:
1425
-(25 IV) Zjazd w Brześciu Kujawskim.- (30 IV) Szlachta polska dokonuje elekcji Władysława.
1426
-(VI) Zjazd w Łęczycy.- Władysław Jagiełło odmawia potwierdzenia aktu elekcji syna i nadania nowych praw szlachcie.
- Szlachta unieważnia akt elekcji Władysława.
1427
-(17 VI) Zjazd ruskiej szlachty w Haliczu.- Możni ruscy uznają Władysława za następcę tronu.
1432
-(IV) Zjazd w Sieradzu.- Możni polscy uznają dziedziczne prawa synów Jagiełły do tronu.
1434
-(1 VI) Śmierć Władysława Jagiełły.-(13 VII) Zjazd opozycji małopolskiej w Opatowie.
- Małopolanie pod przywództwem Spytka z Melsztyna i Dziersława z Rytwian kwestionują pomysł koronacji Jagiellończyka i proponują przekazanie tronu księciu mazowieckiemu, Siemowitowi V.
- Biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki uspokaja nastroje opozycyjne i przekonuje do akceptacji koronacji Władysława.
- Nieudana próba przekazania rządów opiekuńczo-regencyjnych Siemowitowi V przez opozycję.
1435
-(jesień) Hołd wojewody mołdawskiego Eliasza.-(1 IX) Zwycięstwo wojsk polsko-litewskich nad siłami Świdrygiełły, Krzyżaków, Zakonu Inflanckiego i Tatarów pod Wiłkomierzem nad Świętą.
- (31 XII) Pokój w Brześciu Kujawskim (kończący dwuletnią wojnę w Krzyżakami).
1437
-Układ polsko-litewski w Grodnie.- Potwierdzenie zwierzchnictwa Polski nad Wielkim Księstwem Litewskim.
1438
★
[Dziersław z Rytwian] we wtorek zapustny przybył pod miasteczko Zator, a przystawiwszy drabiny w nocy, kiedy mieszczanie bynajmniej się nie spodziewali zdrady, miasto opanował, i wszystkich mieszkańców z domów powyrzucał, ich zaś majątki zagrabił. [...]Ale gdy około środopościa wojsko zaborcy wysłane pod Toszek powracało ze zdobyczą i stanęło noclegiem w powiecie siewierskim przy wsi Wojkowicach, gdzie lud rozwolniony po trudach podróży oddal się był opilstwu, i niepomny, iż się znajdował w nieprzyjacielskiej ziemi, słabą albo raczej żadną nie ubezpieczał się strażą, napadli je w nocy Ślązacy i pobili. Część zginęła pod mieczem, a część dostała się w niewolę. - Kronika Jana Długosza-(II) Najazd Dziersława z Rytwian na księstwo oświęcimskie i ziemię siewierską.
- (25 II) Zdobycie Zatora.
- Porażka najeźdźców z starciu z siłami Wacława I cieszyńskiego i książąt oświęcimskich pod Wojkowicami Kościelnymi.
- Szlachta, wbrew stanowisku biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, postanawia o przyjęciu korony czeskiej dla Kazimierza.
-(VI) Nieudana wyprawa do Czech (w celu intronizacji brata Kazimierza).
- (29 VI) Albrecht Habsburg koronuje się w Pradze na króla czeskiego.
- (23 IX) Porażka czeskich zwolenników Kazimierza pod Żelenicami.
- Zobowiązanie się książąt oświęcimskich (2 X): Wacława, Przemysława i Jana IV, książąt opolskich (6 X): Bolesława V Wołoszka, Bernarda, Jana i Mikołaja I oraz Wacława II Przemyślidy, księcia opawsko-raciborskiego (18 X) do złożenia hołdu Kazimierzowi po jego koronacji na króla czeskiego.
- (XI) Wojska polskie wycofują się spod Opawy.
- Władysław zostaje uznany za pełnoletniego i zaprzysięga przywileje koronne.
1439
-(V) Konfederacja Spytka z Melszyna (pod hasłami obrony zagrożonych sądów ziemskich oraz zwolenników husytyzmu).- (3 V) Wojska wierne biskupowi Oleśnickiemu rozbijają konfederatów pod Grotnikami (nad Nidą).
- Śmierć Spytka z Melszyna podczas bitwy.
- (zima) Biskup Oleśnicki wysyła poselstwo do panów węgierskich z propozycją unii personalnej polsko-węgierskiej.
1440
-(I) Szlachta węgierska powołuje Władysława na tron Węgier.- (8 III) Władysław wyraża zgodę (w katedrze wawelskiej) na przejęcie władzy na Węgrzech.
- Przekazanie Spiszu Węgrom.
- (V) Władysław wysyła brata Kazimierza na Litwę (w charakterze namiestnika).
- (29 VI) Bojarstwo litewskie wynosi Kazimierza na tron wielkoksiążęcy.
- (IV) Obrady w Sączu dotyczące powołania na tron węgierski, a także ustanowienia rządów namiestniczych na czas nieobecności króla w Koronie.
- (29 VI) Panowie węgierscy potwierdzają elekcję Władysława.
- (17 VII) Władysław zostaje koronowany w Székesfehérvár na króla Węgier.
- Biskup Oleśnicki przekonuje szlachtę polską do udzielenia pomocy zbrojnej Władysławowi na Węgrzech.
★
A lubo król trzymał to miasto [Zator] niejaki czas przez swoich starostów w posiadaniu, później jednak zwrócił je Wacławowi księciu oświęcimskiemu, a wziął od niego zamek Barwałd, przyjąwszy zarazem hołd wierności i przysięgi, tak iż rzeczony zamek Barwałd stał się odtąd własnością królewską, a sam książę wieczystym Królestwa Polskiego lennikiem i hołdownikiem. - Kronika Jana Długosza-(26 X) Władysław zwraca Zator książętom oświęcimskim w zamian za zamek w Barwałdzie, obietnicę hołdu i likwidację fortyfikacji obronnych.1440-1442
-Wojna domowa na Węgrzech (ze stronnikami wdowy po Albrechcie Habsburgu, Elżbiety Luksemburskiej i jej nowonarodzonego syna Władysława Pogrobowca).- (XII 1440) Zwycięstwo pod Battaszék.
- (II 1441) Zdobycie Ostrzyhomia.
- (II 1441) Jan Giskra (dowódca wojsk Elżbiety) rozbija siły królewskie pod Samoborem i Koszycami.
- (19 VIII 1441) Ugoda z Fryderykiem i Ulrykiem Cilly - dotychczasowymi stronnikami Elżbiety.
- (lato/1 IX 1441) Nieudane oblężenie Koszyc.
- (15 X 1441) Władysław traci Kieżmark.
- (X/XI 1441) Udana obrona oblężonej Tyrnawy.
- (15 XII 1442) Władysław zawiera z Elżbietą układ pokojowy w Györ.
- (19 XII) Śmierć Elżbiety Luksemburskiej.
- Traktat z Györ przestaje obowiązywać.
1441
-(9 I) Wacław oświęcimski przyrzeka złożenie hołdu lennego królowi polskiemu (w przeciągu 4 tygodni) w imieniu własnym oraz swych młodszych braci.- (/III) Hołd lenny Wacława oświęcimskiego (?).
-Powstaje Collegium Medicinae w Krakowie.
1442
-(IV) Zjazd w Sieradzu.- Nakłonienie Władysława do zakończenia konfliktu na Węgrzech.
1443
-(1 I) Papież Eugeniusz IV wydaje bullę nadającą wyprawie przeciwko Turcji status krucjaty.-Przywilej na rzecz duchowieństwa ruskiego.
-Władysław zostaje odznaczony przez papieża Eugeniusza IV tytułem Defensor Fidei (Obrońca Wiary).
1443-1444
-(X 1443-I 1444) Wyprawa przeciwko Turcji.- (3 XI 1443) Zwycięstwo nad Turkami pod Aleksinac.
- (1 XII 1443) Wojska chrześcijańskie zajmują i palą Sofię.
- (12 XII 1443) Rozbicie sił tureckich pod Zlatnicą.
- (15 XII 1443) Nieudana próba przełamania tureckich pozycji obronnych w drugim starciu pod Zlatnicą.
- (16 XII 1443) Wojska chrześcijańskie rozpoczynają odwrót.
- (24 XII 1443) Zwycięstwo nad Turkami pod Melsticą.
- (2 I 1444) Zwycięstwo nad wojskami tureckimi w bitwie w wąwozie Kunowica.
1444
-Lwów uzyskuje prawo składu.-(12 VI) Sułtan Murad II podpisuje traktat pokojowy z Węgrami (na okres 10 lat).
- Zobowiązanie się Turków do opuszczenia Serbii oraz wydania Węgrom i Serbom 24 zamków naddunajskich.
- Władysław zaprzysięga (w Szegedynie) węgiersko-turecki traktat pokojowy.
- Władysław (pod wpływem legata papieskiego Juliana Cesariniego) zrywa pokój z Turcją.
- Szlachta polska namawia Władysława do dotrzymania pokoju i powrotu do kraju.
- Władysław (poprzez posła, kanclerza Jana Gruszczyńskiego) nakazuje szlachcie polskiej wspomóc zbrojnie Bolesława IV, spodziewającego się najazdu ze strony Kazimierza Jagiellończyka.
- Uzyskanie wsparcia zbrojnego od Vlada II Diabła, hospodara wołoskiego (w postaci 4000 żołnierzy dowodzonych przez syna Mirczę).
- Zdobycie Widynia (IX), Szumenu (X) i Prowadii (6 XI).
- (10 XI) Porażka pod Warną.
- Śmierć Władysława III podczas bitwy.
- Rozpad unii personalnej polsko-węgierskiej.
Władysław Warneńczyk
Jana Matejki
heraldyka:
sfragistyka:
Ø 122 mm  S WLADISLAVS TERTIVS DEI GRA REX POLONIE NNO TRARV CRACOVIE SADOMIE SYRADIE LACIE CUYAVIE LITWANIE PNCEPS SVPM POMORANIE RVSSIEq DNS HERES TC | Ø 33 mm  +WLADISLAVS DEI GRACIA REX POLONIE ET CETERA |
Ø 33 mm  +WLADISLAVS DEI GRACIA REX POLONIE ETCETERA | Ø 46 mm  S WLADISLAI TER DEI GRA REG POLO LITWA Q3 PNCIP SUPM ET HED RUSSIE ETCET |
Ø 47 mm  +WLADISLAVS DEI GRACIA HVNGARIE POLONIE DALMACIE CROACIE REX ET |  SIGILLUM WLADISLAI DEI GRACIA hUNGARIE POLONIE DALMACIE CROAC REX |
ciekawostka:
19 grudnia 1442 roku zmarła nagle Elżbieta Luksemburska, wdowa po królu czeskim i węgierskim Albrechcie II Habsburgu. Cztery dni wcześniej zawarła ona w Györ układ pokojowy z Władysławem (po ciężkiej dwuletniej wojnie domowej). Król polski i węgierski miał ofiarować Elżbiecie kilka pięknych szub ze skór sobolich, a ona królowi kilka wałachów. Przyczyną śmierci królowej była ostra biegunka, co pozwala przypuszczać, iż została otruta. Na Węgrzech krążyła plotka, iż trucizną przesycona była szuba od Władysława...
przyczyna śmierci:
| 10 XI 1444 | zginął w bitwie z Turkami pod Warną (zgodnie z relacją tureckiego kronikarza Chodzy Effendiego, janczar o imieniu Chodża Chyzyr dzielnym natarciem ranił mu [Władysławowi] konia, zwalił na ziemię wychowańca piekła, uciął nikczemną głowę i, przynosząc ją padyszachowi, pochwały, względy i hojną nagrodę osiągnął) |
|---|
pochówek:
| 1444 (?) | miejsce nieznane (w katedrze krakowskiej znajduje się symboliczny pusty grobowiec; w 1935 roku w Warnie powstał cenotaf Władysława wzniesiony na jednym z kurhanów ponad polem bitwy) |
|---|---|
| zdjęcie symbolicznego grobowca Władysława Warneńczyka | |
źródła:
- Marcin Bielski, Kronika wszystkiego świata, Kraków 1564
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
literatura:
- Małgorzata Duczmal, Jagiellonowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996
- Henryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999
- Karol Olejnik, Władysław III Warneńczyk (1424-1444), TAiWPN Universitas, Kraków 2007
- Janusz Pajewski, Buńczuk i koncerz: z dziejów wojen polsko-tureckich, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1997
- Krzysztof Rafał Prokop, Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2002
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Zygmunt Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
ilustracje:
- Marian Gumowski, Pieczęcie królów polskich, Kraków 1910
- Józef Ignacy Kraszewski, Wizerunki książąt i królów polskich z 39 rycinami Ks. Pillati'ego oraz inicjałami Cz. Jankowskiego, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1888
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854