Władysław III Warneńczyk

genealogia:

rodzice → drzewo genealogiczne
Władysław II Jagiełło	Zofia (Sonka), córka Andrzeja, księcia Holszańskiego
życie	panowanie
31 X 1424 (Kraków) - 10 XI 1444 (Warna)	1434 (25 VII 1434) - 1444 WĘGRY: 1440 (17 VII 1440) - 1444

kalendarium:

1425

• (30 IV) Szlachta polska dokonuje elekcji Władysława.

1426

• Władysław Jagiełło odmawia potwierdzenia aktu elekcji syna i nadania nowych praw szlachcie.
  • Szlachta unieważnia akt elekcji Władysława.

1427

• Możni ruscy uznają Władysława za następcę tronu.

1432

• Możni polscy uznają dziedziczne prawa synów Jagiełły do tronu.

1434

• Małopolanie pod przywództwem Spytka z Melsztyna i Dziersława z Rytwian kwestionują pomysł koronacji Jagiellończyka i proponują przekazanie tronu księciu mazowieckiemu, Siemowitowi V.
• Biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki uspokaja nastroje opozycyjne i przekonuje do akceptacji koronacji Władysława.

• Nieudana próba przekazania rządów opiekuńczo-regencyjnych Siemowitowi V przez opozycję.

1435

• (31 XII) Pokój w Brześciu Kujawskim (kończący dwuletnią wojnę w Krzyżakami).

1437

• Potwierdzenie zwierzchnictwa Polski nad Wielkim Księstwem Litewskim.

1438

[Dziersław z Rytwian] we wtorek zapustny przybył pod miasteczko Zator, a przystawiwszy drabiny w nocy, kiedy mieszczanie bynajmniej się nie spodziewali zdrady, miasto opanował, i wszystkich mieszkańców z domów powyrzucał, ich zaś majątki zagrabił. [...]
Ale gdy około środopościa wojsko zaborcy wysłane pod Toszek powracało ze zdobyczą i stanęło noclegiem w powiecie siewierskim przy wsi Wojkowicach, gdzie lud rozwolniony po trudach podróży oddal się był opilstwu, i niepomny, iż się znajdował w nieprzyjacielskiej ziemi, słabą albo raczej żadną nie ubezpieczał się strażą, napadli je w nocy Ślązacy i pobili. Część zginęła pod mieczem, a część dostała się w niewolę. - Kronika Jana Długosza

• (25 II) Zdobycie Zatora.
• Porażka najeźdźców z starciu z siłami Wacława I cieszyńskiego i książąt oświęcimskich pod Wojkowicami Kościelnymi.

• Szlachta, wbrew stanowisku biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, postanawia o przyjęciu korony czeskiej dla Kazimierza.

• (29 VI) Albrecht Habsburg koronuje się w Pradze na króla czeskiego.

• (23 IX) Porażka czeskich zwolenników Kazimierza pod Żelenicami.
• Zobowiązanie się książąt oświęcimskich (2 X): Wacława, Przemysława i Jana IV, książąt opolskich (6 X): Bolesława V Wołoszka, Bernarda, Jana i Mikołaja I oraz Wacława II Przemyślidy, księcia opawsko-raciborskiego (18 X) do złożenia hołdu Kazimierzowi po jego koronacji na króla czeskiego.
• (XI) Wojska polskie wycofują się spod Opawy.

• Władysław zostaje uznany za pełnoletniego i zaprzysięga przywileje koronne.

1439

• (3 V) Wojska wierne biskupowi Oleśnickiemu rozbijają konfederatów pod Grotnikami (nad Nidą).
  • Śmierć Spytka z Melszyna podczas bitwy.

• (zima) Biskup Oleśnicki wysyła poselstwo do panów węgierskich z propozycją unii personalnej polsko-węgierskiej.

1440

• (8 III) Władysław wyraża zgodę (w katedrze wawelskiej) na przejęcie władzy na Węgrzech.
• Przekazanie Spiszu Węgrom.

• (V) Władysław wysyła brata Kazimierza na Litwę (w charakterze namiestnika).
  • (29 VI) Bojarstwo litewskie wynosi Kazimierza na tron wielkoksiążęcy.

• (IV) Obrady w Sączu dotyczące powołania na tron węgierski, a także ustanowienia rządów namiestniczych na czas nieobecności króla w Koronie.
• (29 VI) Panowie węgierscy potwierdzają elekcję Władysława.
• (17 VII) Władysław zostaje koronowany w Székesfehérvár na króla Węgier.

• Biskup Oleśnicki przekonuje szlachtę polską do udzielenia pomocy zbrojnej Władysławowi na Węgrzech.

A lubo król trzymał to miasto [Zator] niejaki czas przez swoich starostów w posiadaniu, później jednak zwrócił je Wacławowi księciu oświęcimskiemu, a wziął od niego zamek Barwałd, przyjąwszy zarazem hołd wierności i przysięgi, tak iż rzeczony zamek Barwałd stał się odtąd własnością królewską, a sam książę wieczystym Królestwa Polskiego lennikiem i hołdownikiem. - Kronika Jana Długosza

1440-1442

• (XII 1440) Zwycięstwo pod Battaszék.
• (II 1441) Zdobycie Ostrzyhomia.
• (II 1441) Jan Giskra (dowódca wojsk Elżbiety) rozbija siły królewskie pod Samoborem i Koszycami.
• (19 VIII 1441) Ugoda z Fryderykiem i Ulrykiem Cilly - dotychczasowymi stronnikami Elżbiety.
• (lato/1 IX 1441) Nieudane oblężenie Koszyc.
• (15 X 1441) Władysław traci Kieżmark.
• (X/XI 1441) Udana obrona oblężonej Tyrnawy.
• (15 XII 1442) Władysław zawiera z Elżbietą układ pokojowy w Györ.
• (19 XII) Śmierć Elżbiety Luksemburskiej.
  • Traktat z Györ przestaje obowiązywać.

1441

• (/III) Hołd lenny Wacława oświęcimskiego (?).

1442

• Nakłonienie Władysława do zakończenia konfliktu na Węgrzech.

1443

1443-1444

• (3 XI 1443) Zwycięstwo nad Turkami pod Aleksinac.
• (1 XII 1443) Wojska chrześcijańskie zajmują i palą Sofię.
• (12 XII 1443) Rozbicie sił tureckich pod Zlatnicą.
• (15 XII 1443) Nieudana próba przełamania tureckich pozycji obronnych w drugim starciu pod Zlatnicą.
• (16 XII 1443) Wojska chrześcijańskie rozpoczynają odwrót.
• (24 XII 1443) Zwycięstwo nad Turkami pod Melsticą.
• (2 I 1444) Zwycięstwo nad wojskami tureckimi w bitwie w wąwozie Kunowica.

1444

• Zobowiązanie się Turków do opuszczenia Serbii oraz wydania Węgrom i Serbom 24 zamków naddunajskich.
• Władysław zaprzysięga (w Szegedynie) węgiersko-turecki traktat pokojowy.

• Władysław (pod wpływem legata papieskiego Juliana Cesariniego) zrywa pokój z Turcją.

• Szlachta polska namawia Władysława do dotrzymania pokoju i powrotu do kraju.
• Władysław (poprzez posła, kanclerza Jana Gruszczyńskiego) nakazuje szlachcie polskiej wspomóc zbrojnie Bolesława IV, spodziewającego się najazdu ze strony Kazimierza Jagiellończyka.

• Uzyskanie wsparcia zbrojnego od Vlada II Diabła, hospodara wołoskiego (w postaci 4000 żołnierzy dowodzonych przez syna Mirczę).
• Zdobycie Widynia (IX), Szumenu (X) i Prowadii (6 XI).
• (10 XI) Porażka pod Warną.
  • Śmierć Władysława III podczas bitwy.
  • Rozpad unii personalnej polsko-węgierskiej.

Władysław Warneńczyk
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

S WLADISLAVS TERCIVS DEI GRA REX POLONIE NNO T'RARUCCOVIE SADOMIE SIJRADIE LACIE CUIJAVIE LITWANIE P'NCEPS SUPM' POMORANIE RUSSIEq DNS ET HERES T''C	+WLADISLAVS DEI GRACIA REX POLONIE ET CETERA
+WLADISLAVS DEI GRACIA REX POLONIE ETCETERA	S WLADISLAI TER DEI GRA REG POLO LITWA qZ PNCIP SVPM ET HED RVSSIE ET CET
WLADISLAVS DEI GRACIA HUNGARIE POLONIE DALMACIE CROACIE REX ET	SIGILLUM WLADISLAI DEI GRACIA hUNGARIE POLONIE DALMACIE CROAC REX

ciekawostka:

19 grudnia 1442 roku zmarła nagle Elżbieta Luksemburska, wdowa po królu czeskim i węgierskim Albrechcie II Habsburgu. Cztery dni wcześniej zawarła ona w Györ układ pokojowy z Władysławem (po ciężkiej dwuletniej wojnie domowej). Król polski i węgierski miał ofiarować Elżbiecie kilka pięknych szub ze skór sobolich, a ona królowi kilka wałachów. Przyczyną śmierci królowej była ostra biegunka, co pozwala przypuszczać, iż została otruta. Na Węgrzech krążyła plotka, iż trucizną przesycona była szuba od Władysława...

przyczyna śmierci:

Podczas bitwy pod Warną GŁOWĘ KRÓLOWI UCIĄŁ JANCZAR o imieniu Chodża Chyzyr (jak relacjonuje turecki kronikarz Chodza Effendi: dzielnym natarciem ranił mu konia, zwalił na ziemię wychowańca piekła, uciął nikczemną głowę i, przynosząc ją padyszachowi, pochwały, względy i hojną nagrodę osiągnął).

miejsce pochówku:

BRAK (w katedrze krakowskiej znajduje się symboliczny pusty grobowiec; w 1935 roku w Warnie powstał cenotaf Władysława wzniesiony na jednym z kurhanów ponad polem bitwy).

literatura:

• Henryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999
• Janusz Pajewski, Buńczuk i koncerz: z dziejów wojen polsko-tureckich, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1997
• Karol Olejnik, Władysław III Warneńczyk (1424-1444), TAiWPN Universitas, Kraków 2007
• Krzysztof Rafał Prokop, Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2002
• Małgorzata Duczmal, Jagiellonowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Stanisław Rosik, Władysław Warneńczyk i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2003
• Zygmunt Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005

ilustracje:

• Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
• Józef Ignacy Kraszewski, Wizerunki książąt i królów polskich z 39 rycinami Ks. Pillati'ego oraz inicjałami Cz. Jankowskiego, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1888
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]