Władysław II Jagiełło

genealogia:

rodzice
Olgierd Giedyminowicz, wielki książę litewski	Julianna, córka Aleksandra, księcia twerskiego
życie	panowanie
ok.1351 - 1 VI 1434 (Gródek)	1386 (4 III 1386) - 1434 LITWA: 1377 - 1401
małżeństwa
OO1386 - 1399: Jadwiga Andegaweńska; w 1997 roku kanonizowana przez papieża Jana Pawła II OO1402 - 1416: Anna, córka Wilhelma, hrabiego Cilly, wnuczka Kazimierza III Wielkiego OO1417 - 1420: Elżbieta, córka Ottona z Pilczy, wojewody sandomierskiego, wdowa po Wincentym z Granowa, kasztelanie nakielskim OO1422 - 1434: Zofia (Sonka), córka Andrzeja, księcia Holszańskiego
potomstwo → drzewo genealogiczne
Elżbieta Bonifacja (22 VI 1399 - 13 VII 1399) Jadwiga (8 IV 1408 - 8 XII 1431) Władysław (31 X 1424 - 10 XI 1444) Kazimierz (16 V 1426 - 2 III 1427) Kazimierz (29 XI 1427 - 7 VI 1492)

kalendarium:

1383

1384

• Nadanie w lenno Bełzu, Lubaczowa, Buska i Horodła Siemowitowi.

1385

1386

• (2 II) Powołanie Jogaiły na tron polski (do czasu koronacji jako dominus et tutor Regni Poloniae - pan i opiekun Królestwa Polskiego).

1386-1388

1387

• (6 II) Władysław Opolczyk wzywa mieszkańców Rusi do nieuznawania władzy polskiej.
• Wcielenie Rusi Halickiej (bez Halicza) do Korony.

• Początek chrystianizacji Litwy.

• (20 II) Przywilej wileński na rzecz bojarstwa litewskiego.
• (22 II) Władysław nadaje pełny immunitet Kościołowi litewskiemu.

1388

• (26 XII 1388/28 I 1389) Władysław Opolczyk (dzięki wsparciu węgierskiemu) uzyskuje u papieża Urbana VI nominację bratanka Jana Kropidły na tron arcybiskupi.
  • Sprzeciw Władysława Jagiełły wobec nominacji Jana Kropidły.

1389

• Opolczyk zostaje pojmany przez starostę Sędziwoja z Szubina i zmuszony do ukorzenia się przed Władysławem.
• Uwolnienie Władysława Opolczyka.

• (25 IV) Lingwen-Semen, brat Jagiełły, wystawia (w Sandomierzu) tajne akty dotyczące podporządkowania Nowogrodu Wielkiego i innych (w przyszłości opanowanych) ziem ruskich Koronie Polskiej Jagielle.
• (15 VIII) Objęcie tronu nowogrodzkiego przez Lingwena-Semena.

1390

• (I) Nieudana próba opanowania Wilna przez Witolda.
• (19 I) Zjazd Witolda z Krzyżakami nad rzeką Ełk.
  • Witold zobowiązuje się do wydania Krzyżakom Grodna i zwrotu kosztów wojennych w zamian za pomoc w odzyskaniu księstwa trockiego.
• (I-II) Wyprawa krzyżacka marszałka Engelharda Rabe (wspieranego przez Witolda) na Litwę.
  • Krzyżacy zdobywają i palą Mojszagołę i Kiernów.
• (II-IV) Władysław (z posiłkami polskimi) wyprawia się przeciwko Witoldowi i Krzyżakom okupującym ziemie litewskie.
  • (II) Zdobycie Brześcia Litewskiego i Kamieńca Litewskiego.
  • (III-IV) Zdobycie Grodna.
• (VIII-X) Kolejny najazd Krzyżaków (dowodzonych przez Engelharda Rabe) i Witolda na Litwę.
  • (28 VIII) Wojska Skirgiełły (broniące przeprawy przez Wilię) zostają pobite pod Starym Kownem.
  • (4 IX-7 X) Udana obrona oblężonego Wilna przez wojska litewsko-polsko-ruskie

• Jaśko z Oleśnicy zostaje mianowany nowym starostą generalnym litewskim.

1390-1391

• (jesień 1390) Bartosz z Odolanowa, wojewoda poznański najeżdża księstwo oleśnickie.
• (1391) Konrad II oleśnicki i Henryk VII głogowski podejmują (nieudaną) próbę zajęcia Wschowy.
• (7 VIII 1391) Układ rozejmowy (zawarty w Miliczu).
  • (18 X 1391) Przedłużenie rozejmu (do 2 VI 1392) układem w Olsztynie pod Częstochową.

1391

• (VIII/X) Zdobycie ziemi wieluńskiej (bez zamków w Bolesławcu i Ostrzeszowie).
• (IX/XI) Zajęcie ziemi dobrzyńskiej i gniewkowskiej (bez zamku w Bobrownikach).

• Upada projekt ustanowienia brata Aleksandra-Wigunta wielkorządcą litewskim.

• Zdobycie Wiłkomierza, Nowego Gródka nad Wilią, Grodna i Merecza przez wojska krzyżackie.
• Krzyżacy budują twierdze Ritterswerder (pod Kownem), Nowe Grodno i Metenburg.
  • Witold osiada w Ritterswerder.

1392

• (V) Witold odstępuje od przymierza z Krzyżakami i pali twierdze Ritterswerder, Nowe Grodno i Metenburg.

• Władysław zajmuje ziemię inowrocławską, nie dopuszczając do jej powrotu w ręce Władysława Opolczyka.

• (VIII) Krzyżacy wkraczają do ziemi dobrzyńskiej i przyjmują w Bobrownikach hołd jej mieszkańców (10 VIII).
  • Wycofanie się wojsk polskich.

• Władysław uznaje Witolda wielkim księciem litewskim (samemu pozostając jego zwierzchnikiem) w zamian za przysięgę wierności.
• Wycofanie polskiej załogi z Wilna.

1393

• (III) Zdobycie zamku w Ostrzeszowie.
• Nieudane oblężenie Bolesławca.
• (26 VII) Rozejm w Nowym Korczynie (do 15 VIII).

• (4/11 XI) Bratankowie Opolczyka zawierają rozejm (w Niepołomicach?) z Władysławem i zobowiazują się nie popierać stryja.

1394

1395

1396

• (6 VIII) Kapitulacja Bolka IV i Bernarda (od Opolem).
  • Zdobycie Gorzowa Śląskiego, Olesna, Lublińca i Bolesławca (VIII/IX).
  • Bolko IV i Bernard zobowiązują się do odebrania wszystkich ziem Władysławowi Opolczykowi (oraz że nie pozwolą mu do końca życia na wojowanie z królem Polski).

1397

• Układ z Przemysławem Noszakiem, Wacławem II legnickim, Ludwikiem I Brzeskim (z synem Henrykiem VII z Blizną), Konradem II oleśnickim (z synem Konradem III), Rupertem I legnickim (w imieniu swoim i synów Henryka VIII Wróbla głogowsko-żagańskiego: Jana, Henryka IX Starszego, Henryka X Młodszego, Wacława), Przemkiem opawskim, Bolkiem IV opolskim (z braćmi Berdardem i Janem Kropidłą) i Janem III oświęcimskim w sprawie zwalczania rozbójnictwa na pograniczu.

• (13 VII) Polsko-węgierski traktat pokojowy (zawarty na 16 lat).

1399

1400

1400-1401

1401

1402

1403

1404

• Władysław potwierdza rezygnację Polski z Pomorza i innych ziem zagarniętych przez Zakon (z wyjątkiem ziemi dobrzyńskiej).
• Zrzeczenie się przez Litwę praw do Żmudzi.

1405

1407

1408

1409

• Możni polscy uchwalają pomoc dla Litwy, w przypadku gdyby została zaatakowana przez Zakon Krzyżacki.

• Utrata ziemi dobrzyńskiej (Dobrzynia, Rypina, Lipna, Bobrownik i Złotorii).
• Komturzy z Tucholi i Człuchowa pustoszą Krajnę, Kamień i Sępolno oraz zajmują Bydgoszcz.
• Spustoszenie okolic Drezdenka przez Arnolda von Baden, wójta (krzyżackiej) Nowej Marchii.
• Żmudzini odbijają Fredeburg z rąk krzyżackich.
• (6 X) Odbicie Bydgoszczy z rąk krzyżackich.
• (8 X) Układ rozejmowy (do 24 VI 1410).
  • Władysław wyraża zgodę na sąd polubowny Wacława IV Luksemburskiego, króla niemieckiego i czeskiego.

1410

• (13 VII) Zdobycie Dąbrówna.
• (15 VII) Zwycięstwo pod Grunwaldem.
• (25 VII-19 IX) Nieudane oblężenie Malborka.
• (10 X) Zwycięstwo nad Krzyżakami w bitwie pod Koronowem.
• (3 XI) Krzyżacy zostają pobici pod Tucholą.

• Kasztelan lubelski Jan ze Szczekocin rozbija Węgrów pod Bardiowem.
  • Wyparcie wojsk węgierskich z Sądecczyzny.

1411

• Powrót Żmudzi do Litwy i ziemi dobrzyńskiej do Polski.

1412

• Podział Mołdawii na polską i węgierską strefę wpływów.
• (15 III) Zawarcie przymierza z Zygmuntem Luksemburskim.

• Przekazanie polsko-krzyżackich sporów pod arbitraż Zygmunta Luksemburskiego.
• Władysław udziela Zygmuntowi pożyczki w wysokości 37000 kop groszy praskich, zabezpieczonej zastawem 13 miast na Spiszu (tzw. zastaw spiski).

• Negocjacje w sprawie odnowienia unii polsko-litewskiej.

1413

1413-1417

1414

• Krzyżacy odmawiają oddania zagarniętych ziem polskich i Żmudzi.

• (VII) Zdobycie Nidzicy i Działdowa.
• Krzyżacy odbijają Nidzicę i Działdowo z rąk polskich.
• Oblężenie Brodnicy (przy wsparciu wojsk mazowieckich).
• (7 X) Rozejm w Brodnicy.

1416

• (V) Zatwierdzenie przedłużenia rozejmu na polsko-krzyżackim zjeździe w Inowrocławiu.

1417

1418

• Przedłużenie rozejmu brodnickiego (do 13 VII 1419).

• Krzyżacy proponują przedstawienie sporu polsko-krzyżackiego papieżowi.

1419

• Władysław oficjalnie oddaje spór polsko-krzyżacki pod sąd króla rzymskiego.
  • Krzyżacy nie wyrażają zgody na sąd polubowny Zygmunta.

• Antykrzyżacki sojusz z królem państw skandynawskich Erykiem i książętami pomorskimi.
• (19 VII) Zakon Krzyżacki zgadza się na sąd polubowny Zygmunta i zawiera układ rozejmowy z Władysławem (za pośrednictwem legatów papieskich; bez porozumienia ze stroną polską).
  • (26 VII) Władysław ratyfikuje przedłużenie rozejmu i wycofuje wojska spod granicy z państwem zakonnym.

1420

• Zatwierdzenie pokoju toruńskiego.
• Uznanie granicy prusko-mazowieckiej według stanu z 1343 roku.

• Odrzucenie wyroku Zygmunta Luksemburskiego.
• Postulat prowadzenia polityki antykrzyżackiej i antyluksemburskiej.
• Oddanie sporu polsko-krzyżackiego w ręce papieża Marcina V.

• Husyci czescy proponują Władysławowi objęcie tronu czeskiego.

• Odrzucenie propozycji husytów.
• Propozycja objęcia tronu czeskiego przez Witolda.

1421

• Poparcie kandydatury Witolda na tron czeski.

1422

• Rozejm polsko-krzyżacki nie zostaje przedłużony.

• (23 VII) Przywilej czerwiński.
• (27 IX) Układ pokojowy na jeziorze Melno.
  • Zakon Krzyżacki zrzeka się Żmudzi i Puszczy Sudawskiej na rzecz Litwy.
  • Przyłączenie Nieszawy, Murzynna i Orłowa do Polski.

1423

• Odnowienie traktatu lubowelskiego.

1424

• Spotkanie z Zygmuntem Luksemburskim, królem Erykiem skandynawskim, księciem bawarskim Ludwikiem, książętami litewskimi, ruskimi, mazowieckimi i śląskimi.

1425

• Kanclerz Siemowita, Stanisław Pawłowski neguje zależność lenną Mazowsza od Korony.
  • Wybucha konflikt z Mazowszem.

• (25 IV) Przywilej brzeski.
• (30 IV) Możni opowiadają się za elekcyjnością tronu polskiego.

• Zakończenie konfliktu z Mazowszem.

1426

• Władysław odmawia potwierdzenia aktu elekcji i nadania nowych praw szlachcie.
  • Szlachta unieważnia akt elekcji królewicza Władysława.

1427

• Możni ruscy uznają Władysława za następcę tronu.

• Rozmowy w sprawie rzekomej niewierności królowej Zofii i nielegalnego pochodzenia synów Władysława.

1429

• Spotkanie z Zygmuntem Luksemburskim, Witoldem, królem duńskim Erykiem VII, wielkim księciem moskiewskim Wasylem II Ślepym, wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego Pawłem von Russdorff, wielkim mistrzem zakonu kawalerów mieczowych Zygfrydem, hospodarem Wołoszczyzny, książętami mazowieckimi, pomorskimi, śląskimi i ruskimi, legatem papieskim oraz przedstawicielami cesarza bizantyjskiego Jana VIII Paleologa w celu uzgodnienia wspólnej polityki przeciwko zagrożeniu tureckiemu.
• Władysław popiera koncepcję koronacji Witolda.

1430

• Koronacja Witolda (przewidziana na sierpień) nie odbywa się.

• Witold zgadza się na zwrócenie się o koronę do papieża i przejęcie jej po swej śmierci przez tego syna Władysława, który zostanie królem Polski.

• Władysław mianuje Świdrygiełłę na następcę Witolda, bez uzyskania zgody i bez wiedzy panów koronnych.
  • (XI) Przyłączenie zachodniego Podola (z Kamieńcem) do Polski (dokonane przez wojska wysłane przez panów koronnych, bez zgody królewskiej).

1431

• Panowie koronni godzą się zaakceptować Świdrygiełłę, pod warunkiem, że uzna swe dotychczasowe uprawnienia do sprawowania władzy za niewystarczające i zwróci się o nowe oraz gdy zwróci Koronie Podole i Wołyń.
  • Świdrygiełło odrzuca warunki panów koronnych.

• (VII) Wyprawa wołyńska przeciwko Świdrygielle.
• (1 IX) Rozejm ze Świdrygiełłą w Czartorysku (do roku 1433).

• (13 IX) Zwycięstwo pod Dąbkami.

1432

• Uznanie dziedzicznych praw synów królewskich do tronu.

• (1 IX) Ucieczka Świdrygiełły do Witebska.
• (1 IX) Przejęcie tronu litewskiego przez Zygmunta Kiejstutowicza.

1433

Także przyszła do mnie prawdziwa wieść z Polski, że książęta śląscy, jako książę Kantner [Konrad V Kantner oleśnicki], książę Henryk [IX Starszy głogowski], książę Jan z Żagania i Biały książę [Konrad VII Biały oleśnicki], byli w niedzielę po Wielkiej Nocy u króla polskiego w Kaliszu i całkiem się zjednoczyli oraz przyłączyli do króla z odpowiedzią albo przyrzeczeniem na Zielone Świątki wysłać także pewną czeladź. Jeśli Polacy tak bardzo się do wojny szykują i tu o ludzi starają, to może przynieść Waszej Łaskawości pewne szkody. - fragment listu szpiega krzyżackiego Piotra Czane do wielkiego mistrza

• Władysław zawiera sojusz z Janem I żagańskim, Henrykiem IX Starszym głogowskim oraz książętami oleśnickimi przed planowaną wyprawą polsko-husycką przeciwko Krzyżakom.

• (15 XII) Zawarcie rozejmu w Łęczycy.

1434

Władysław Jagiełło
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

IAGAL DEY GRACIA REX IN LETTOV	+WLADISLAUS DEI GRA REX POLONIE LITWANIEq PNC SUPREMUS T HE'S RUSS
+S WLADISLAVS DEI GRA REX POLONIE NNO TRARV CRACOVIE SADOMIE SYRADIE LACIE CUYAVIE LITWANIE PNCEPS SUPMS POMERANIE RUSSIEQ` DNS T HRS TC	+WLADISLAVS DEI GRACIA REX POLONIE ET CETERA

ciekawostka:

Władysław Jagiełło miał kilka nawyków, które zadziwiały ówczesnych, np. zaraz po tym gdy wstawał, kilka godzin spędzał w toalecie, wiele czynności układał lub załatwiał, a nigdy nie był przystępniejszym i łatwiejszym jak wtedy: przeto wszyscy korzystali zwykle z takiej pory, dla wyjednania sobie tego, co im było pożądane. Król kąpał się codziennie. Inną jego cechą była pobożność: kilka razy dziennie uczestniczył we Mszach Św., co nawet w średniowieczu uznawane było za rzecz niezwykłą. Ulubionym zajęciem króla były łowy. Swojej pasji oddawał się z wielką wytrwałością. Podobno jego inną pasją był... sen. Kronikarz Długosz narzeka: sypiać i wczasować się lubił aż do południa, dlatego mszy świętej rzadko o należnym czasie słuchiwał. Ponadto, z nawyków żywienionych należy zauważyć, iż nie król Władysław nie pijał alkoholu. Jabłek i ich zapachu nienawidził, dobre jednak i słodkie gruszki po kryjomu jadał.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

WYZIĘBIENIE ORGANIZMU (sędziwy król nabawił się go w nocy w lesie, słuchając śpiewu słowika).

miejsce pochówku:

KATEDRA W KRAKOWIE (w grobowcu z czerwonego marmuru węgierskiego ufundowanym ok. roku 1440).

literatura:

• Andrzej Nadolski, Grunwald 1410, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 1999
• Franciszek Piekosiński, Wiece, sejmiki, sejmy i przywileje ziemskie w Polsce wieków średnich, Akademia Umiejętności, Kraków 1900
• Henryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1999
• Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański, Władysław II Jagiełło, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1990
• Jerzy Besala, Małżeństwa królewskie: Jagiellonowie, Dom Wydawniczy Bellona i Wydawnictwo Muza, Warszawa 2006
• Jerzy Sperka, Wojny Władysława Jagiełły z księciem opolskim Władysławem (1391-1396), PTH O/Cieszyn, Cieszyn 2003
• Małgorzata Duczmal, Jagiellonowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996
• Małgorzata Wilska, Książę Janusz Starszy, Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 1986
• red. Marceli Antoniewicz, Janusz Zbudniewek, Książę Władysław Opolczyk: Fundator klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2007
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Przemysław Wiszewski, Władysław Jagiełło i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2003
• Roman Heck, Polska w okresie monarchii stanowej 1346-1454: wybór tekstów, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1955
• Stanisław Rosik, Jadwiga i jej czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2003
• Stefan M. Kuczyński, Władysław Jagiełło 1350-1434, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1971
• Tomasz Sadowski, Książęta opolscy i ich państwo, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 2001
• Zygmunt Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005

ilustracje:

• Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
• Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com