Przemysław I Noszak (cieszyński)

Mąż roztropny, sprawny i poważny.
Kronika Jana Długosza

genealogia:

rodzice ⇒ drzewo genealogiczne
Kazimierz I cieszyński	Eufemia (Ofka), córka Trojdena I czerskiego
życie
1332/1336 - 23 V 1410 (Cieszyn)
małżeństwa
OO1360/63 - 1374: Elżbieta, córka Bolesława, księcia kozielsko-bytomskiego
potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne
Przemysław (ok.1365 - 1 I 1406) Bolesław (1363/73 - 6 V 1431) Anna (1376/80 - 3 VII 1403/13 XI 1420) Małgorzata (ok. 1370 - 27 VI 1416)
panowanie
1358-1359: Bytom, Cieszyn, Siewierz, Toszek 1359-1368: 1/2 Bytomia, Cieszyn, Toszek 1368-1385: 1/2 Bytomia, Cieszyn, Siewierz, Toszek 1384-1404: 1/2 Głogowa, 1/2 Ścinawy (lenno) 1397-1401: Gorzów Śląski, Lubliniec, Olesno (książę zastawny) 1385-1405: 1/2 Bytomia, Cieszyn, Siewierz, Strzelin, Toszek 1405-1407: 1/2 Bytomia, Cieszyn, Siewierz, Strzelin 1407-1410: 1/2 Bytomia, Cieszyn, Oświęcim, Siewierz, Strzelin

kalendarium:

1355

-Śmierć Bolesława kozielsko-bytomskiego.
-(21 VII) Przemysław wraz z ojcem Kazimierzem przebywa u boku cesarza Karola IV Luksemburskiego w Ratyzbonie.
-(jesień) Wyjazd na dwór cesarski do Norymbergi.

(3 X) Konrad I oleśnicki, Bolesław Pierworodny, Bolesław II opolski, Jan I Scholastyk, Kazimierz I cieszyński i Przemysław rezygnują z praw do spadku po Bolesławie kozielsko-bytomskim na rzecz Karola IV.
(4 X) Karol IV powierza opiekę nad księstwem bytomsko-kozielskim Przemysławowi i jego ojcu Kazimierzowi oraz Konradowi oleśnickiemu.

-Wykupienie Koźla od Mikołaja opawskiego (za cenę 4000 grzywien).
-Śmierć brata Władysława.

(ok. 1356) Przemysław przejmuje po bracie urząd sędziego nadwornego króla czeskiego.

1355/1356

-Przemysław wraz z ojcem Kazimierzem zostają opiekunami córek Bolesława kozielsko-bytomskiego.

1356

-(29 VII) Podział księstwa kozielsko-bytomskiego z Konradem oleśnickim.

Książęta cieszyńscy otrzymują 3/5 księstwa (m.in. Bytom, ziemię toszecką, pyskowicką, kozielską).

1357

-(IV) Udział w wyprawie wojennej cesarza Karola IV Luksemburskiego przeciwko książętom dolnobawarskim, Albrechtowi i Stefanowi.
-(8 XII) Podział księstwa kozielsko-bytomskiego z Konradem oleśnickim.

Odstąpienie Koźla Konradowi (za cenę 1000 grzywien).

1358

-(3 I) Karol IV Luksemburski zatwierdza podział spadku po Bolesławie kozielsko-bytomskim.
-(24 II/8 V) Śmierć Kazimierza I cieszyńskiego.

Przemysław obejmuje księstwo cieszyńskie.

1359

-Podział Bytomia pomiędzy Przemysława i Konrada (porozumienie zawarto dzięki mediacji Wacława legnickiego i Ludwika brzeskiego).
-(16 IV) Sprzedaż ziemi siewierskiej Bolkowi Małemu (za cenę 2300 grzywien).

1360/63

-Małżeństwo z Elżbietą, córką Bolesława, księcia kozielsko-bytomskiego.

(4 VI 1365) Uzyskanie małżeńskiej dyspensy papieskiej (w związku z bliskim pokrewieństwem Przemysława i Elżbiety).

1361

-Przemysław doprowadza do zawarcia układu czesko-brandenburskiego.

1363

-(15 VI) Udział w koronacji małoletniego Wacława (IV) Luksemburskiego na króla Czech.

1365

-Udział w wyprawie Karola IV do Awinionu.

1366-1369

Spór z Konradem II oleśnickim o podział księstwa bytomskiego.

(1367) Wystąpienia przeciwników władzy Przemysława w Bytomiu.
(26 I 1369) Ostateczny podział (w drodze losowania; dzięki mediacji Jana Scholastyka).
- Przemysław obejmuje południową część miasta i południowo-wschodnią część księstwa.

1368

-(28 VII) Śmierć Bolka Małego.

(/29 IV 1372) Przemysław obejmuje ziemię siewierską z nadania Karola IV Luksemburskiego.

1368-1369

-Udział w wyprawie Karola IV Luksemburskiego do Włoch.

1372

-(II-III) Udział w rokowaniach czesko-węgierskich (w roli pośrednika strony czeskiej) dotyczących małżeństwa Zygmunta Luksemburskiego z jedną z córek Ludwika.
-Ekspektatywa otrzymania lenna oświęcimskiego (po bezpotomnej śmierci tamtejszego władcy).

1373

-Spór graniczny z Konradem II oleśnickim (zażegnany dzięki mediacji Ludwika I Brzeskiego).

1374

-Przywilej lokacyjny dla miasta Cieszyna (oparty na wzorcu wrocławskim).
-Śmierć Elżbiety.

1378

-Jan I opawsko-raciborski zastawia u Przemysława Żory (wraz z Palowicami).
-Przemysław zostaje mianowany głównym doradcą (w radzie królewskiej) Wacława IV Luksemburskiego.

1380

-Misja dyplomatyczna w Paryżu (próba utrzymania zagrożonego sojuszu czesko-francuskiego).

1381

-(1 II) Sejm Rzeszy w Norymberdze zatwierdza projekt małżeństwa Anny Luksemburskiej, siostry Wacława IV z królem angielskim, Ryszardem II.

Misja dyplomatyczna Przemysława w Anglii.
- (19 I 1382) Małżeństwo Ryszarda II z Anną.
- Przemysław otrzymuje od Ryszarda II roczną rentę w wysokości 500 funtów szterlingów.

ok. 1382

-Wacław IV mianuje Przemysława wikariuszem króla rzymskiego na kraje niemieckie (odpowiedzialnym za pacyfikację napiętej atmosfery w Rzeszy).

1384

-Objęcie w lenno (z nadania Wacława IV) części księstwa głogowskiego (z połową Głogowa i Ścinawą).

1385

-Odkupienie Strzelina od Bolka III ziębickiego.

1386

-Przemysław obejmuje funkcję gubernatora Czech (z związku z nieobecnością Wacława IV w Pradze).

1396

-Przemysław wycofuje się z rady królewskiej (w związku z postępującą podagrą, uniemożliwiającą chodzenie).

1397

-(12 VI) Zjazd z Władysławem Jagiełłą w Łubnicach.

Układ w sprawie zwalczania rozbójnictwa na pograniczu.

-(21 X) Układ (zawarty w Bytomiu) ze Spytkiem z Melsztyna, wojewodą krakowskim.

Przejęcie w zastaw ziemi lublinieckiej, oleskiej i gorzowskiej (za 1000 grzywien groszy praskich).

1399

-Udział w roli mediatora (wspólnie z Rupertem legnickim) w sporze książąt opolskich z biskupem lubuskim, Janem Borschnitz.

1401

-Zwrot zastawionych ziem Spytkowi z Melsztyna.

1404

-Wyznaczenie synowi Przemysłowi Młodszemu części księstwa głogowskiego (z połową Głogowa i Ścinawy).

1405

-Śmierć Jana III oświęcimskiego.

Przemysław obejmuje księstwo oświęcimskie i przekazuje je Przemysłowi Młodszemu.

-Nadanie Przemysłowi Młodszemu ziemi toszeckiej.

1406

-(1 I) Śmierć Przemysława Młodszego.

Przejęcie części księstwa głogowskiego (z połową Głogowa i Ścinawy).
Wydzielenie księstwa oświęcimskiego i ziemi toszeckiej synowi Bolesławowi.

1407

-Konflikt z synem Bolesławem.

Bolesław (bez zgody ojca) żeni się z Małgorzatą, siostrą Jana II Żelaznego, księcia raciborskiego (odpowiedzialnego za śmierć Przemysława Młodszego).
(22 II) Przemysław przejmuje księstwo oświęcimskie.
Śmierć Małgorzaty.
(7 IX) Ugoda w Żorach pomiędzy Przemysławem, Bolesławem i Janem II Żelaznym.

1410

-Udział (w roli mediatora) w nieudanych pertraktacjach pokojowych polsko-krzyżackich.
-(23 V) Śmierć Przemysława I Noszaka w Cieszynie.

Przemysław Noszak - prawdopodobnie
podobizna z nagrobka

heraldyka:

sfragistyka:

S PREMISSLAI DVCIS THESSINESIS

ciekawostka:

1 stycznia 1406 roku, na drodze z Gliwic do Cieszyna napadnięty został i zamordowany Przemysław Młodszy, syn Przemysława Noszaka. Czynu tego dokonał Czech, Marcin Chrzan (zapewne z poduszczenia księcia raciborskiego, Jana II Żelaznego).
Książę cieszyński oburzony niewinnej krwi syna swego przelaniem, taką zapalił się zemstą, że od Czechów i Morawców, a zwłaszcza jednego z panów morawskich, dziedzica zamku Zampach, u którego rzeczony Marcin Chrzan był dworzaninem, głowę jego kupił za 1600 kóp szerokich groszy praskich, i sprowadziwszy go pod strażą rycerzy cieszyńskich i oświęcimskich sześćset koni wynoszącą do Cieszyna, wobec wielkiego mnóstwa ludu, kazał winowajcę wsadzić w konia miedzianego, wewnątrz żarzystym pałającego węglem, i obwozić go po wszystkich ulicach i przedmieściach i wkoło miasta Cieszyna; poczym trzej oprawcy rozpalonymi kleszczami ciało jego rwali po kawałku, naostatek wyszarpali z niego wnętrzności: a tak rozlicznemi i najwymyślniejszemi kaźniami umęczony ducha wyzionął.

ważniejsze fundacje:

ok.1374	zamek w Cieszynie (gotycki)
ok.1380	kościół Św. Stanisława w Bielsku (gotycki)
	kościół Św. Jerzego w Cieszynie (gotycki)

przyczyna śmierci:

23 V 1410	nieznana (możliwe, iż była to zaawansowana podagra uniemożliwiająca księciu chodzenie - był noszony w lektyce)

pochówek:

kościół Św. Marii Magdaleny w Cieszynie

1410	kościół dominikanów w Cieszynie (obecnie jako kościół Św. Marii Magdaleny; w kościele zachował się posąg grobowy, pochodzący z nagrobka książęcego: w związku z brakiem jakichkolwiek oznaczeń i napisów nie można dokładnie określić czy jest to część grobowca Przemysława I Noszaka, jak wskazuje na to większość literatury - może to być również postać księcia Kazimierza I cieszyńskiego, albo Przemysława Młodszego)
zdjęcie kościoła podominikańskiego w Cieszynie
zdjęcie domniemanego nagrobka Przemysława Noszaka

1410

kościół dominikanów w Cieszynie (obecnie jako kościół Św. Marii Magdaleny; w kościele zachował się posąg grobowy, pochodzący z nagrobka książęcego: w związku z brakiem jakichkolwiek oznaczeń i napisów nie można dokładnie określić czy jest to część grobowca Przemysława I Noszaka, jak wskazuje na to większość literatury - może to być również postać księcia Kazimierza I cieszyńskiego, albo Przemysława Młodszego)

zdjęcie kościoła podominikańskiego w Cieszynie

zdjęcie domniemanego nagrobka Przemysława Noszaka

źródła:

Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870

literatura:

Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978
Jerzy Krzysztof Horwat, Księstwo bytomskie i jego podziały do końca XV wieku, Muzeum w Gliwicach, Gliwice 1993
Jerzy Horwat, Piastowie górnośląscy, Rocznik Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu - Historia - zeszyt nr 8, Bytom 2007
Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
Idzi Panic, Książę Cieszyński Przemysław Noszak (•ok. 1332/36 - †1410) Biografia polityczna, PTH Oddział w Cieszynie, Cieszyn 1996
Idzi Panic, Poczet Piastów i Piastówien cieszyńskich, Biuro Promocji i Informacji UM Cieszyn
Rafał Prinke, Andrzej Sikorski, Małgorzata z Felbrigg: Piastówna cieszyńska na dworze Ryszarda II króla Anglii, "Roczniki Historyczne 2001", t. 67
Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999

ilustracje:

Janusz Kębłowski, Pomniki Piastów Śląskich w dobie średniowiecza, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1971
Sylwjusz Mikucki, Heraldyka Piastów śląskich do schyłku XIV wieku, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1935
Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com