Henryk Sandomierski

genealogia:

kalendarium:

1138

• Księżna-wdowa Salomea z Bergu przejmuje Łęczycę.
• Przejęcie opieki nad małoletnim Henrykiem przez Salomeę.

1141

• Konflikt z Władysławem II.

1142

Tejże zimy posłał Wsiewołod syna swojego Światosława, [i] Izasława Dawidowicza z Włodzimierzem Halickim na pomoc swemu zięciowi [swatowi - przyp. wł.] Władysławowi, na braci jego mniejszych - na Bolesławiców. I zjechali się wszyscy w Czersku, i, złupiwszy, wrócili wziąwszy więcej Lachów spokojnych niż zbrojnych. - Latopis kijowski

• Zdobycie i zniszczenie Czerska przez najeźdźców.

1142/1143

[Władysław] stłumiwszy w sobie uczucie braterskiej miłości usposabia się wrogo i z okrutną zaciekłością prześladuje małoletnich jeszcze braciszków, a zająwszy ich grody, postanawia ich wydziedziczyć. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

1144

• Zajęcie Łęczycy.
• Konflikt z Władysławem.
  • Władysław odmawia przekazania ziemi sandomierskiej Henrykowi.

1145

I rzekł Wsiewołod: "Wzywa mnie Władysław, lacki kniaź, na braci swoich". I rzekł Igor: "Nie chodź ty, lecz pójdziemy my". I poszedł Igor z bratem swoim Światosławem i z Włodzimierzem, a Iziasław Mścisławicz zachorował i poszedł od Włodzimierza, ale Światosław Wsiewołodycz poszedł. I poszli do środka ziemi lackiej. Spotkali braci dwóch Władysławowych - Bolesława i Mieszka, stojących za błotem. I przejechali na tamtą stronę. I pokłonili się [tamci] Igorowi i braciom jego i całowali krzyż między sobą, i tak rzekli: "Jeżeli kto przestąpi krzyżowe całowanie, na tego będą wszyscy". I dali bratu swojemu Władysławowi cztery grody, a Igorowi z braćmi Wiznę. I tak powrócili do siebie, mnogi łup wziąwszy. - Latopis kijowski
---
Otóż Władysław, niezbyt ufając swoim zastępom, zaciągnął cudzoziemskie, które tamci [książęta-juniorzy] małą garstką pobili tak, że jak wieść niesie, rzeka Pilica, nad którą stoczono walkę, wezbrała od ich krwi [podanie to jest sprzeczne z wiarygodnym źródłem ruskim - przyp. wł.]. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• Rozbicie wojsk Władysława w bitwie nad Pilicą (?).
• Porozumienie pokojowe.
  • Odstąpienie Władysławowi czterech grodów (m.in. Łęczycy).

1146

Przeto Władysław, bynajmniej nie ufając swoim, ściąga zastępy z obcych narodów i każe im godzić na zgubę braci. Ci nie spodziewając się na przyszłość żadnej skutecznej pomocy schronili się wreszcie z bratem Mieszkiem do miasta Poznania, które jedyne pozostało na ich obronę. [...]
I podczas gdy Władysław przez jakiś czas przebywał przy oblężeniu grodu poznańskiego, niosąc ziemiom polskim zagładę przy pomocy barbarzyńskiego ludu swego wojska, Jakub I, arcybiskup gnieźnieński, zbliżywszy się do wojskowych placówek wjechał do obozu Władysława siedząc na swoim małym wózku i karcąc upomniał go pod groźbą kary Bożej, aby zaniechał prześladowania braci i [...] aby starał się przejednać braci i odszedł do swoich ziem. A gdy on jak faraon z sercem zatwardziałym wzgardził usłuchaniem napomnień czcigodnego arcybiskupa, ten wnet skrępował go tamże więzami klątwy jako pyszałka i wroga wiary chrześcijańskiej. - Kronika wielkopolska
---
[Władysław] już rozwinął dokoła całą pomysłowość, całą potęgę sztuki oblężniczej, tym bezpieczniejszy, im większe miał wojsko. Tymczasem młodzi umyślnie ukryli się z małą wprawdzie, lecz zaprawioną w boju garstką, potajemnie naradzając się nad ruszeniem grodowi na odsiecz. [...] [Juniorzy] idą z wolna naprzód na nieprzyjaciela, podkradają się ostrożnie, z dala od obozu pochwytują straże wrogów, wiążą [je], wymuszają [na nich] wydanie tajemnic obozowych. Poznają, że przeciwnik nic nie podejrzewa i wśród uczty gnuśnieje w swawolnej beztrosce. [...] Rzucają się na ucztujących, powalają niebacznych, zabijają oszołomionych. Przez otwarte bramy wypadają grodzianie, wybiega z grodu załoga: ze wszystkich stron rozpraszają gromady nieprzyjaciół, spychają powolnych, wypatrują uciekających i wszędzie szaleją jak lwy wśród trzody kóz. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• Początkowe sukcesy Władysława.
• (V) Udana obrona oblężonego Poznania.
• Zawarcie układu rozejmowego.

Tymczasem Bolesław i Mieszko, już nie jako małoletni, lecz jako najdzielniejsi z książąt, ściskają Kraków potężnym oblężeniem i ową tygrysicę, która broniła zamku, zmuszają do poddania się. Ona, wyparta wreszcie z grodu i wyzuta z mienia, musiała pójść za mężem i wraz z nim zmarniała wśród utrapień wygnania. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• (VI/VII) Zajęcie większości grodów śląskich i małopolskich.
• (VII) Książęta-juniorzy zdobywają Kraków.

Książęta przybyli do króla, a przyrzekłszy trybut otrzymali z rąk jego swą ojcowiznę. - Roczniki magdeburskie

• Juniorzy wypłacają okup Konradowi III.
  • (IX) Wycofanie się wojsk niemieckich.

1147-1149

1149

• Zatwierdzenie klątwy przez papieża Eugeniusza III.
• Bojkot interdyktu przez Episkopat, książąt i możnowładztwo polskie.

I w tymże czasie przyszli do Iziasława do [grodu] Włodzimierza Węgry na pomoc, i Bolesław, lacki kniaź z bratem swoim Henrykiem, z mnogą siłą. - Latopis kijowski

1154-1155

1154. Henryk książę Sandomierza wyjechał do Jerozolimy. - Rocznik lubiński
---
[Henryk] dobrawszy sobie rycerzy z ochotników przeprawił się do Ziemi Świętej z oddziałem doborowego wojska, powierzywszy swoje ziemie: sandomierską i lubelską, pod zarząd i opiekę księcia i monarchy Bolesława. [...]
Gdy szczęśliwie dotarł do Ziemi Świętej i uczcił Grób Święty, przyłączył się do wojska króla jerozolimskiego, Baldwina [III]. Pełniąc bardzo dzielnie powinność rycerską w walce z Saracenami, marzył o zdobyciu palmy męczeńskiej. Ale los nie dał mu wtedy tego osiągnąć. Spędziwszy tam cały rok, kiedy padła część jego żołnierzy, częściowo w tych walkach, częściowo wskutek niedogodnego klimatu, wrócił zdrowy do kraju. - Kronika Jana Długosza

• Przekazanie zarządu nad ziemią sandomierską Bolesławowi Kędzierzawemu.

1156

1161

1165

1166

Zebrawszy więc razem liczne wojsko najlepiej wyćwiczonych [ludzi] gotuje się [Bolesław i Henryk] do najazdu na prowincje Getów żadną wprawdzie sztuką nie obwarowane, lecz niedostępne z powodu naturalnego położenia. [...] Zwiadowcy i przewodnicy wojsk zapewniają, że znaleźli niezawodną krótszą drogę przez knieje; byli bowiem i nieprzyjaciół podarkami przekupieni, i o zasadzce na swoich powiadomieni. Tędy po wąskiej ścieżce gnają na wyścigi pierwsze szeregi doborowego wojska, gdy [nagle] z zasadzki wyskakują z obu stron nieprzyjaciele; i nie tylko z dala rażą pociskami, jak to kiedy indziej czynić zwykli, lecz jak gdyby w tłoczni ściśniętych prasą rozgniatają. [...] Tak przez zdradziecki podstęp przepadło bitne wojsko! - Mistrza Wincentego Kronika Polska
---
W roku 1166 rządzili w Polsce najspokojniejsi książęta Bolesław, Mieszko, Kazimierz. Czwarty ich brat, książę Henryk bez potomka umarł. [...] Tego samego roku i tego samego dnia, błogosławionej pamięci Mateusz biskup krakowski zmarł w Chrystusie. - fragment dokumentu kancelarii kapituły krakowskiej z dnia 31 XII 1167

• Książęta wpadają w zasadzkę przygotowaną przez przekupionych przewodników.
  • (18 X) Śmierć Henryka Sandomierskiego.

ciekawostka:

W latach 1958-60 w podziemiach kolegiaty wiślickiej, w trakcie prowadzonych badań archeologicznych, odnaleziono pozostałości dwóch kościołów romańskich. Najważniejszym znaleziskiem była jednak płyta Orantów - gipsowa posadzka (wykonana ok. 1170 roku), przedstawiająca zapewne fundatorów pierwszej świątyni - Henryka Sandomierskiego i Kazimierza Sprawiedliwego (wraz z rodziną).

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

ZABITY podczas bitwy z Prusami (w czasie krucjaty), gdy wraz ze swoim oddziałem został wciągnięty przez pruskich przewodników w zasadzkę na mokradłach: w boju liczne odniósłszy rany, na próżno przez swoich broniony, pierwej żywot niżeli oręż położył, gdyż radniej mu było umrzeć chwalebnie niż żyć z niesławą.

miejsce pochówku:

Prawdopodobnie KOLEGIATA NARODZENIA NMP W WIŚLICY (obecnie jako bazylika mniejsza).

literatura:

• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Bogdan Snoch, Protoplasta książąt śląskich, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1985
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Karol Olejnik, Cedynia, Niemcza, Głogów, Krzyszków, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• Kazimierz Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1993
• Maciej Przybył, Mieszko III Stary, Wydawnictwo WBP, Poznań 2002
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Przemysław Wiszewski, Bolesław Kędzierzawy i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Mieszko III Stary i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Henryk Sandomierski i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Smolka, Mieszko Stary i jego wiek, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999