Bolesław IV Kędzierzawy

genealogia:

kalendarium:

1136/1137

I Wsiewołod Mścisławicz oddał w Lachy swoją córkę Wierzchosławę. - Latopis kijowski

1138

• Objęcie rządów na Mazowszu.

1141

• Konflikt z Władysławem.

1142

Tejże zimy posłał Wsiewołod syna swojego Światosława, [i] Izasława Dawidowicza z Włodzimierzem Halickim na pomoc swemu zięciowi [swatowi - przyp. wł.] Władysławowi, na braci jego mniejszych - na Bolesławiców. I zjechali się wszyscy w Czersku, i, złupiwszy, wrócili wziąwszy więcej Lachów spokojnych niż zbrojnych. - Latopis kijowski

• Zdobycie i zniszczenie Czerska przez najeźdźców.

1142/1143

[Władysław] stłumiwszy w sobie uczucie braterskiej miłości usposabia się wrogo i z okrutną zaciekłością prześladuje małoletnich jeszcze braciszków, a zająwszy ich grody, postanawia ich wydziedziczyć. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

1144

• Zajęcie Łęczycy.
• Konflikt z Władysławem.

1145

I rzekł Wsiewołod: "Wzywa mnie Władysław, lacki kniaź, na braci swoich". I rzekł Igor: "Nie chodź ty, lecz pójdziemy my". I poszedł Igor z bratem swoim Światosławem i z Włodzimierzem, a Iziasław Mścisławicz zachorował i poszedł od Włodzimierza, ale Światosław Wsiewołodycz poszedł. I poszli do środka ziemi lackiej. Spotkali braci dwóch Władysławowych - Bolesława i Mieszka, stojących za błotem. I przejechali na tamtą stronę. I pokłonili się [tamci] Igorowi i braciom jego i całowali krzyż między sobą, i tak rzekli: "Jeżeli kto przestąpi krzyżowe całowanie, na tego będą wszyscy". I dali bratu swojemu Władysławowi cztery grody, a Igorowi z braćmi Wiznę. I tak powrócili do siebie, mnogi łup wziąwszy. - Latopis kijowski
---
Otóż Władysław, niezbyt ufając swoim zastępom, zaciągnął cudzoziemskie, które tamci [książęta-juniorzy] małą garstką pobili tak, że jak wieść niesie, rzeka Pilica, nad którą stoczono walkę, wezbrała od ich krwi [podanie to jest sprzeczne z wiarygodnym źródłem ruskim - przyp. wł.]. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• Rozbicie wojsk Władysława w bitwie nad Pilicą (?).
• Porozumienie pokojowe.
  • Odstąpienie Władysławowi czterech grodów (m.in. Łęczycy).
  • Bolesław przekazuje Wiznę Rusinom.

1146

Przeto Władysław, bynajmniej nie ufając swoim, ściąga zastępy z obcych narodów i każe im godzić na zgubę braci. Ci nie spodziewając się na przyszłość żadnej skutecznej pomocy schronili się wreszcie z bratem Mieszkiem do miasta Poznania, które jedyne pozostało na ich obronę. [...]
I podczas gdy Władysław przez jakiś czas przebywał przy oblężeniu grodu poznańskiego, niosąc ziemiom polskim zagładę przy pomocy barbarzyńskiego ludu swego wojska, Jakub I, arcybiskup gnieźnieński, zbliżywszy się do wojskowych placówek wjechał do obozu Władysława siedząc na swoim małym wózku i karcąc upomniał go pod groźbą kary Bożej, aby zaniechał prześladowania braci i [...] aby starał się przejednać braci i odszedł do swoich ziem. A gdy on jak faraon z sercem zatwardziałym wzgardził usłuchaniem napomnień czcigodnego arcybiskupa, ten wnet skrępował go tamże więzami klątwy jako pyszałka i wroga wiary chrześcijańskiej. - Kronika wielkopolska
---
[Władysław] już rozwinął dokoła całą pomysłowość, całą potęgę sztuki oblężniczej, tym bezpieczniejszy, im większe miał wojsko. Tymczasem młodzi umyślnie ukryli się z małą wprawdzie, lecz zaprawioną w boju garstką, potajemnie naradzając się nad ruszeniem grodowi na odsiecz. [...] [Juniorzy] idą z wolna naprzód na nieprzyjaciela, podkradają się ostrożnie, z dala od obozu pochwytują straże wrogów, wiążą [je], wymuszają [na nich] wydanie tajemnic obozowych. Poznają, że przeciwnik nic nie podejrzewa i wśród uczty gnuśnieje w swawolnej beztrosce. [...] Rzucają się na ucztujących, powalają niebacznych, zabijają oszołomionych. Przez otwarte bramy wypadają grodzianie, wybiega z grodu załoga: ze wszystkich stron rozpraszają gromady nieprzyjaciół, spychają powolnych, wypatrują uciekających i wszędzie szaleją jak lwy wśród trzody kóz. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• Początkowe sukcesy Władysława.
• (V) Udana obrona oblężonego Poznania.
• Zawarcie układu rozejmowego.

Tymczasem Bolesław i Mieszko, już nie jako małoletni, lecz jako najdzielniejsi z książąt, ściskają Kraków potężnym oblężeniem i ową tygrysicę, która broniła zamku, zmuszają do poddania się. Ona, wyparta wreszcie z grodu i wyzuta z mienia, musiała pójść za mężem i wraz z nim zmarniała wśród utrapień wygnania. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• (VI/VII) Zajęcie większości grodów śląskich i małopolskich.
• (VII) Książęta-juniorzy zdobywają Kraków.

Książęta przybyli do króla, a przyrzekłszy trybut otrzymali z rąk jego swą ojcowiznę. - Roczniki magdeburskie

• Juniorzy wypłacają okup Konradowi III.
  • (IX) Wycofanie się wojsk niemieckich.

1146/1147

Ażeby zaś nie wydawało się, że król rzymski Konrad poniechał zupełnie sprawy Władysława i zapomniał o niej, dał mu na początek [oddział] zbrojnych. Przy ich pomocy zbudował dwa zamki: Niemce i Grodek i licznymi wypadami gnębił Polskę. - Kronika Jana Długosza

• Przejściowa utrata zamków Grodis i Nemsche (Gródek i Niemcza?) i ich powrót do władztwa Bolesława.

1146-1147

1147

[...] a jego [Mieszka III] starszy brat wyruszył z niezliczonym wojskiem przeciw Prusakom, najokrutniejszym barbarzyńcom i długo tam zabawił. Za niezbadanym rozkazem Boga wyruszyli przeciw nim z ogromnym mnóstwem zbrojnych także Rusini, chociaż nie całkiem katolicy, jednak mający charakter chrześcijan. - Roczniki magdeburskie

przed 1148

1148

• Zażegnanie groźby zbrojnej interwencji niemieckiej w Polsce.

1149

• Zatwierdzenie klątwy przez papieża Eugeniusza III.
• Bojkot interdyktu przez Episkopat, książąt i możnowładztwo polskie.

I w tymże czasie przyszli do Iziasława do [grodu] Włodzimierza Węgry na pomoc, i Bolesław, lacki kniaź z bratem swoim Henrykiem, z mnogą siłą. - Latopis kijowski

W tym też czasie przyszła wieść do Bolesława i do brata jego Henryka od brata Mieszka, że idą Prusowie na ziemię ich. - Latopis kijowski

1154-1155

[Henryk] dobrawszy sobie rycerzy z ochotników przeprawił się do Ziemi Świętej z oddziałem doborowego wojska, powierzywszy swoje ziemie: sandomierską i lubelską, pod zarząd i opiekę księcia i monarchy Bolesława. - Kronika Jana Długosza

1157

Cesarz Fryderyk, połączywszy się z księciem Władysławem [II Przemyślidą] i bratem jego Dypoldem, z silnym wojskiem najechał Polskę, poddał jej książąt Bolesława i Mieszka pod swoje panowanie, wziął niezliczone pieniądze w złocie i srebrze i następnie - w celu utwierdzenia i ustalenia pokoju przyjmując ich synów jako zakładników - wrócił, osiągnąwszy zwycięstwo według swojego życzenia. - Kronika Sazawska
---
[Polacy] gwałtownie przestraszyli się, i nie spodziewając się już niczego oprócz zguby i zniszczenia kraju, ze strachu przed nami spalili silnie obwarowane grody Głogów i Bytom oraz wiele innych, których nieprzyjaciel wpierw nie zajął, a sami uciekli sprzed naszego oblicza, chociaż z pomocą sąsiednich ludów, tj. Rusinów, Kumanów, Połowców, Prusów, Pomorzan zebrali ogromne wojsko. [...]
[...] na terytorium Krzyszkowa, wspomniany książę Bolesław, upadłszy do stóp majestatu naszego, za wstawiennictwem książąt w takim porządku został przyjęty do naszej łaski: najpierw musiał przysiąc w imieniu własnym i wszystkich Polaków, że jego brat wygnaniec nie został wygnany na hańbę cesarstwa rzymskiego; następnie przyrzekł, że da nam dwa tyciące grzywien i książętom tysiąc, a żonie naszej dwadzieścia grzywien złota i dworowi naszemu dwieście srebra z powodu tego lekceważenia, że nie przybył na nasz dwór i za swój kraj nie złożył nam należnego hołdu wierności. Przysiągł również, że weźmie udział w wyprawie do Italii. Następnie przysiągł, że przybędzie do Magdeburga na nasz zjazd, który ma się odbyć w dniu Bożego Narodzenia, aby dać wyczerpującą odpowiedź w sprawie wygnanego brata swego. I gdy nam złożono przysięgę wierności i gdy dla poręki [...] przyjęliśmy jako zakładników Kazimierza, brata księcia, oraz innych wielmożów, wracamy z chwałą prowadzeni przez Boga. - fragment listu cesarza Fryderyka Barbarossy do Wibalda z Korbei, opata w Stablo

• Bolesław i Mieszko nie podejmują otwartej walki i palą grody w Głogowie i Bytomiu.
• Wojska cesarskie wkraczają do Wielkopolski.
• (30 VIII) Układ w Krzyszkowie.
  • Złożenie hołdu lennego przez juniorów.
  • Zobowiązanie do wypłaty kontrybucji, udziału w wyprawie włoskiej cesarza oraz do stawienia się w Boże Narodzenie w Magdeburgu.
  • Wysłanie brata Kazimierza na dwór cesarski jako zakładnika.

1161

ok. 1162/1167

1163

Kiedy wreszcie po upływie długiego czasu wygnaniec zakończył życie, [...] Bolesław, którego cesarz nie mógł pokonać, uważa za słuszne usłuchać nakazu natury i odwołuje bratanków z wygnania z bezinteresowną serdecznością [...] i nadaje im czcigodną dzielnicę śląską zarówno w dowód łaskawości, jak i na pociechę sieroctwa. [...]
Ponieważ jednak z tego nadania wyłączył niektóre grody dla większego zabezpieczenia [swego panowania], stało się to powodem wielu nieszczęść i zarzewiem niepokojów. Ledwo bowiem Władysławowice weszli w progi [dzielnicy], orzekli, że wspomniana dzielnica nie przypadła im tytułem nadania ani dobrodziejstwa, lecz jako prawowitym dziedzicom, w prawowitym następstwie. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• (VIII/IX) Bolesław zezwala na powrót do Polski synów Władysława.
  • Przekazanie Śląska (bez głównych grodów) Mieszkowi Laskonogiemu i Bolesławowi Wysokiemu.

Tegoż roku grabili Lachowie około Czerwienia. - Latopis kijowski

1164

1164/1165

W tym czasie, gdy książę [Bolesław] zaprzątnięty był pilniejszymi sprawami, oni [Władysławowice] zajmują grody, umiejętnie je obwarowują, wzmacniają załogami. - Mistrza Wincentego Kronika Polska

1166

Zebrawszy więc razem liczne wojsko najlepiej wyćwiczonych [ludzi] gotuje się [Bolesław i Henryk] do najazdu na prowincje Getów żadną wprawdzie sztuką nie obwarowane, lecz niedostępne z powodu naturalnego położenia. [...] Zwiadowcy i przewodnicy wojsk zapewniają, że znaleźli niezawodną krótszą drogę przez knieje; byli bowiem i nieprzyjaciół podarkami przekupieni, i o zasadzce na swoich powiadomieni. Tędy po wąskiej ścieżce gnają na wyścigi pierwsze szeregi doborowego wojska, gdy [nagle] z zasadzki wyskakują z obu stron nieprzyjaciele; i nie tylko z dala rażą pociskami, jak to kiedy indziej czynić zwykli, lecz jak gdyby w tłoczni ściśniętych prasą rozgniatają. [...] Tak przez zdradziecki podstęp przepadło bitne wojsko! - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• Książęta wpadają w zasadzkę przygotowaną przez przekupionych przewodników.
  • (18 X) Śmierć Henryka Sandomierskiego.

Wreszcie obaj książęta: Bolesław i Mieczysław oraz prałaci i baronowie odbyli zjazd w Krakowie, by zadecydować o losie dwu ziem i księstw: sandomierskiego i lubelskiego i by rozstrzygnąć, komu należy się następstwo w tych księstwach. - Kronika Jana Długosza
---
W roku 1166 rządzili w Polsce najspokojniejsi książęta Bolesław, Mieszko, Kazimierz. Czwarty ich brat, książę Henryk bez potomka umarł. Ziemie jego zostały podzielone na trzy części. Okazalsza część i siedziba jego władztwa, to jest Sandomierz przypadła starszemu bratu Bolesławowi. - fragment dokumentu kancelarii kapituły krakowskiej z dnia 31 XII 1167

• Bolesław włącza ziemię Sandomierz i Lublin do dzielnicy senioralnej, wydziela bratu Kazimierzowi kasztelanię wiślicką (?), a miejscowości Żarnów, Małogoszcz i Skrzynno przekazuje bratu Mieszkowi, albo jego synowi Stefanowi (?).

przed 1168

1168

[...] pierwsi z książąt, Jaksa mianowicie oraz ów sławny Świętosław [...] i prawie wszyscy dostojnicy nakłaniali mnie [Kazimierza] usilnie, chociaż się opierałem, do tego panowania, abym wygnawszy najmiłościwszego księcia, brata mego Bolesława, po nieszczęsnym przywłaszczeniu [sobie tronu] bezpieczniej panował. Ale ja wolałem uścisk bratniej miłości przenieść nad wszelkie panowanie [...] - Mistrza Wincentego Kronika Polska

• Możni pod przywództwem Jaksy z Miechowa i Świętosława z Łabędziów organizują nieudany (m.in. wskutek niechętnej postawy Kazimierza) rokosz przeciwko Bolesławowi.

1172

1172. Władysław [II] król wraz z cesarzem wkroczył do Polski. - Rocznik praski
---
1172. Legnica zostaje spalona. - Rocznik krakowski

• Bolesław i Mieszko Laskonogi wypłacają cesarzowi kwotę 8000 grzywien w zamian za zaniechanie działań wojennych.
• Powrót do kraju Bolesława Wysokiego (po uprzednim zbrojnym zajęciu Legnicy i Wlenia).

1173

Bolesław Kędzierzawy
Jana Matejki

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

NIEZNANA (prawdopodobnie CHOROBA, gdyż Wincenty Kadłubek zanotował, iż książę zmarł w wieku dojrzałym, lecz nie podeszłym; ponadto wiadomo, iż Bolesław sporządził testament, co oznacza, iż spodziewał się rychłej śmierci).

miejsce pochówku:

KATEDRA W PŁOCKU (istnieje również pogląd, iż Bolesława pochowano w katedrze krakowskiej).

literatura:

• Agnieszka Teterycz-Puzio, Henryk Sandomierski (1126/1133 - 18 X 1166), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2009
• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Bogdan Snoch, Protoplasta książąt śląskich, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1985
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Karol Olejnik, Cedynia, Niemcza, Głogów, Krzyszków, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• Kazimierz Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1993
• Maciej Przybył, Mieszko III Stary, Wydawnictwo WBP, Poznań 2002
• Magdalena Biniaś-Szkopek, Bolesław IV Kędzierzawy - książę Mazowsza i princeps, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2009
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Mikołaj Gładysz, Zapomniani krzyżowcy: Polska wobec ruchu krucjatowego w XII-XIII wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2002
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Przemysław Wiszewski, Bolesław Kędzierzawy i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Kazimierz Sprawiedliwy i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Mieszko III Stary i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Henryk Sandomierski i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Smolka, Mieszko Stary i jego wiek, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1959
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999

ilustracje:

• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
• Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com