Konrad I Mazowiecki

genealogia:

kalendarium:

1199/1200

• Konrad przejmuje samodzielne rządy na Mazowszu i Kujawach.

1205

W tym czasie Roman, zwany często najpotężniejszym księciem Rusi, odmawia danin księciu Leszkowi i zuchwale zebrawszy niezliczone wojsko potężnym oddziałem niespodziewanie najeżdża granice Polski. Gdy wieść o tym doszła do uszu Leszka, natychmiast zebrawszy niewielką gromadę zbrojnych zabiega mu [Romanowi] drogę pod Zawichostem i rzuca się na niego, porywa [go] i obala. Widząc to Rusini, którzy najpierw z butną przyszli miną, w wielkiej liczbie ranni i zabici, wraz z księciem swym Romanem śmiercią polegli. - Kronika wielkopolska

• (19 VI) Zwycięstwo połączonych wojsk Konrada i Leszka Białego pod Zawichostem.
  • Śmierć Romana halicko-włodzimierskiego.

1207/1210

1209

1210

• (9 VI) Papież Innocenty III wydaje bullę nakazującą przestrzeganie zasady senioratu (tzw. bulla Significavit nobis).

• Przywilej borzykowski dla Kościoła polskiego.

1212

1215

• Przywilej wolborski dla Kościoła polskiego.

1216

1217

1222-1223

• (5 VIII 1222) Wiec w Lonyz.
• (6 VIII 1223) Wiec w Wierdzelewie.

1226

• Cesarz nadaje Zakonowi Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Krzyżakom) prawa do wszystkich ziem, które zdobędą podczas misji w Prusach.

1227

• (23/24 XI) Leszek Biały zostaje zamordowany.
  • Zanik formalnych pozostałości pryncypatu.

1228

My, Konrad, książę mazowiecki i kujawski, czynimy wiadomym tak obecnym jak i przyszłym, że Szpitalowi Marii Panny, Zakonu Braci Niemieckich w Jerozolimie dla zbawienia duszy naszej Ziemię Chełmińską ze wszystkimi przynależnościami, tak w wodach, jak w roli i borach, żadnych pożytków sobie nie zachowując, ani na przyszłość się nie spodziewając, oraz wieś Orłowo zwaną, na Kujawach leżącą, nadaliśmy na wieczystą własność w niepodzielne posiadanie za zgodą wszystkich dziedziców naszych. - fragment dokumentu Konrada Mazowieckiego wydanego w Bieczu w dniu 23 kwietnia 1228 roku

• (VII) Wojska Konrada zostają rozbite w bitwach pod Skałą, Wrocieryżem nad Mierzawą i Międzyborzem (k. Opoczna).
  • Śmierć Przemysła, rzekomego syna Konrada, pod Skałą.

1229

• Nieudane oblężenie Kalisza.

• Henryk zostaje uwolniony (za cenę rezygnacji z pretensji do Krakowa).

1230

• Konrad nadaje przywileje poddanym biskupstwa płockiego.

• Krzyżacy sporządzają falsyfikat nadania ziemi chełmińskiej (celem uzurpacji władzy publicznej).
• Rozpoczęcie podboju Prus przez Zakon Krzyżacki.

1231

• Konrad spod swej jurysdykcji wyjmuje wyłącznie przypisańców (ludzi pozbawionych prawa do opuszczania danej ziemi) - zawężenie zakresu przywileju wolborskiego.

• Henryk Brodaty obejmuje władzę w Krakowie.

• Konrad nakazuje budowę grodu obronnego w Smardzowicach pod Krakowem (castrum Wisegrod), w celu odcięcia Skały od Krakowa.
• Nieudane oblężenie Skały.

1232

• (31 X) Zjazd pokojowy w Skaryszewie.
  • Konrad uznaje prawa Henryka do Krakowa i zwraca ziemię sandomierską (bez kasztelanii żarnowskiej i skrzyńskiej).

1233

[...] Konrad pojmał go [Bolesława] wraz z matką i związanego oddał pod ścisłą straż w grodzie Sieciechowie. - Kronika wielkopolska

• Odbicie jeńców z niewoli przez Klemensa z Ruszczy, dostojnika małopolskiego (działającego z polecenia Henryka).

1234

1235

• Zwycięstwo w bitwie nad Dzierzgonią.

• Konrad i jego syn Bolesław opanowują ziemię radomską.

1236

• Zatwierdzenie przynależności ziemi radomskiej do władztwa Konrada przez Henryka Brodatego (?).
• Konrad ostatecznie rozgranicza dzielnice Bolesława i Kazimierza.

• Oddziały kujawsko-mazowieckie zostają pobite przez wojska księcia Wasylka pod Czerwieniem.
• Wycofanie się z Rusi (wskutek trudności i znacznych strat przy przeprawie przez Wieprz).

1237

1238

1239

• Zgoda na objęcie ziemi sandomierskiej przez Bolesława.

[...] książę mazowiecki Konrad opanowany diabelskim szałem kazał schwytać mistrza Jana Czaplę, scholastyka płockiego, i po ochłostaniu wielce udręczonego powiesić jak złodzieja. I znowu już zmarłego, zdjętego z szubienicy, kazał sprowadzić w pobliże kościoła Św. Benedykta na brzegu rzeki Wandalus [Wisły], naprzeciw kościoła płockiego i powiesić. - Kronika wielkopolska
---
[Arcybiskup Pełka] na wszystkie kościoły położone w diecezji płockiej i na całą diecezję płocką rzuca interdykt kościelny, rozesławszy urzędowe zawiadomienie, któremu podporządkowali się zarówno biskup i kler, jak i lud płocki. - Kronika Jana Długosza

• Konrad i Agafia zostają obłożeni klątwą, a księstwo mazowieckie - interdyktem.

1239/1240

Nagle więc zwracając się przez posłów do wymierzającego karę prosi, żeby mu wyznaczył spotkanie. Kiedy je wyznaczono w Łęczycy, książę Mazowsza Konrad przybywszy tam osobiście z biskupem płockim Andrzejem i doradcami, okazał oznaki skruchy z powodu zbrodni, której się dopuścił wobec Chrystusa Pana. Zobowiązał się też, że dla zmycia wobec Pana zbrodni przyjmie każdą zbawienną pokutę. - Kronika Jana Długosza
---
[Konrad] tytułem zadośćuczynienia za tę zbrodnię darował arcybiskupowi i kościołowi gnieźnieńskiemu gród Łowicz wraz z jego okręgiem [raczej sam tylko gród, bo okręg już od 1136 roku pozostawał w rękach arcybiskupa - przy. wł.]. - Kronika wielkopolska

• Konrad (w ramach pokuty) przekazuje kościołowi gnieźnieńskiemu gród w Łowiczu i szereg przywilejów w zamian za uwolnienie od klątwy.
  • Arcybiskup Pełka cofa interdykt.

1240

1241

Ale papież Grzegorz IX unieważniwszy całkowicie absolucję, udzieloną księciu Konradowi przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Piotra [Pełkę - przyp. wł.], polecił biskupowi wrocławskiemu Tomaszowi i scholastykowi krakowskiemu Gerardowi, aby przyjąwszy od księcia Konrada odpowiednie zadośćuczynienie, udzielili mu dobrodziejstwa rozgrzeszenia. Ci, zatwierdzając pierwotne zadośćuczynienie, dokonane przez księcia Konrada na rzecz katedr w Gnieźnie, Włocławku i Płocku, uwolnili wymienionego księcia od zarzutu zabójstwa, otrzymawszy wpierw od synów wymienionego księcia Konrada, Bolesława księcia Mazowsza i księcia Kujaw Kazimierza, zatwierdzenie tego wszystkiego, co książę Konrad ofiarował wspomnianym katedrom: gnieźnieńskiej, włocławskiej i płockiej [...] - Kronika Jana Długosza

• Biskup wrocławski Tomasz i scholastyk krakowski Gerard zatwierdzają zadośćuczynienie Konrada (potwierdzone także przez jego synów Bolesława i Kazimierza) i udzielają rozgrzeszenia księciu.

• (10 VII) Konrad zajmuje Kraków.

1242

[...] brodaci krzyżacy połączywszy się z polskimi książętami zdobyli Wyszogród i Sartawicę, grody wspomnianego Świętopełka. Także gród Nakło pozostający pod władzą młodzieńców Przemysła i Bolesława [Pobożnego], który tenże Świętopełk krótko przedtem podstępnie zajął, odebrali z rąk jego i zwrócili księciu Przemysłowi oraz bratu jego [...] - Kronika wielkopolska

• Początek walk ze Świętopełkiem gdańskim (przy współudziale wojsk wielkopolskich Przemysła i Bolesława).
  • Koalicjanci zdobywają Sartowice (3/4 XII 1242), Wyszogród (XII 1242) i Nakło (I 1243).

1243

Wezwawszy więc na pomoc księcia opolskiego Mieczysława [...], po uzyskaniu posiłków od księcia poznańskiego Przemysła, Litwinów i Jaćwingów wymieniony książę Mazowsza Konrad i jego syn Kazimierz najeżdżają zbrojnie ziemię sandomierską. - Kronika Jana Długosza
---
Bolesław, [...] bratanek jego [Konrada], spotkawszy się z nim w Suchodole, stoczył bitwę i powaliwszy wielu Mazowszan wypędził swego stryja z kraju. - Kronika wielkopolska

• (25 V) Rozbicie wojsk Konrada i Kazimierza (wspomaganych przez oddziały opolskie Mieszka, wielkopolskie Przemysła, Litwinów i Jaćwięgów) przez stronników Bolesława Wstydliwego w bitwie pod Suchodołem.

1244

[...] książę mazowiecki Konrad wkroczywszy do diecezji krakowskiej obrabował wsie kościelne i spalił zabudowania biskupie, a wyrządziwszy wiele szkód wspomnianemu kościołowi wrócił nietknięty do siebie. [...]
Spustoszyli [Konrad i poganie] również Kielce, miasto biskupa, i bardzo wiele wsi przyległych do tego miasta. I za to krakowski biskup Prandota [...] wyklął tego księcia. Jego wyrok zatwierdził ksiądz Pełka, arcybiskup gnieźnieński.- Kronika wielkopolska

• Konrad zostaje obłożony klątwą przez biskupa Prandotę.

1245

1246

[...] książę mazowiecki Konrad z przykrością znosząc to, że w innym czasie został pod Suchodołem pokonany przez bratanka, i nie mogąc dopuścić, aby tak haniebne zawstydzenie minęło bez pomsty, wolał raczej obrazić Boga przez splamienie sumienia niż zaniechać zemsty. I zebrawszy mnóstwo Litwinów [Konrad] wtargnął do ziemi swego bratanka łupiąc [ją]. Gdy Bolesław zabiegł mu drogę pod Zaryszowem, stoczyli ze sobą wielką bitwę. Lecz gdy Bolesław został - niestety - zmuszony do ucieczki, Litwini i Mazowszanie zabili bardzo wielu sandomierzan i krakowian, wielu z nich biorąc do niewoli. - Kronika wielkopolska
---
Po upływie też niedługiego czasu - wiedział bowiem, że siły księcia Bolesława zostały przez niego złamane - ze swoimi tylko wojskami, ze swym synem, księciem Kujaw i Łęczycy Kazimierzem oraz swym zięciem, księciem opolskim Mieczysławem wkroczył do ziemi krakowskiej. Nie chcąc tracić czasu na zdobywanie zamków i miast, gdy i mieszczanie krakowscy z pogardą odrzucili wezwanie do poddania się, do trzech miejscowości wprowadza załogi. Najpierw zdobywa gród położony naprzeciw zamku i miasta Krakowa tam, gdzie Rudawa wpada do Wisły oraz drugi na brzegu [Wisły] w pobliżu klasztoru tynieckiego. Te dwa zamki obsadza załogą ze swoich żołnierzy. Trzeci buduje w Lelowie i oddaje go w dzierżawę swemu zięciowi, księciu opolskiemu Mieczysławowi. - Kronika Jana Długosza

• Konrad z synem Kazimierzem (oraz z posiłkami litewskimi i opolskimi) wkracza do Małopolski.
• Zwycięstwo nad wojskami Bolesława Wstydliwego w bitwie pod Zaryszowem.
• Nieudana próba zdobycia zamku krakowskiego.
  • Konrad tymczasowo umacnia się w ziemi krakowskiej.
  • Przekazanie grodu w Lelowie Mieszkowi Otyłemu.

Ale kiedy Konrad z okolic Krakowa odszedł na Mazowsze, książę krakowski Bolesław Wstydliwy ze swymi rycerzami oblega i zdobywa zamek na skale tynieckiej. Drugi zaś wzniesiony w widłach rzeki Wisły i Rudawy przejmuje przez poddanie się, dlatego że rycerze, którzy stanowili jego załogę, obawiali się, by nie dostali się żywcem w ręce księcia Bolesława, podobnie jak ci ze skały tynieckiej. - Kronika Jana Długosza

• Bolesław Wstydliwy likwiduje umocnienia Konrada w ziemi krakowskiej.

Kiedy rozeszła się wieść o jego śmierci [Mieszka], natychmiast zwrócono księciu krakowskiemu Bolesławowi Wstydliwemu zamek w Lelowie, który podlegał Mieczysławowi, i wszystkie wysiłki i knowania księcia mazowieckiego Konrada spełzły na niczym. - Kronika Jana Długosza

• Gród w Lelowie zostaje przejęty przez Bolesława Wstydliwego.

1247

Konrad Mazowiecki
Jana Matejki

sfragistyka:

	+S CONRADI DVCIS MAZOVIE ET CVIAVIE
(prawdopodobnie falsyfikat) +S CONRADI DVCIS MAZOVIE ET CVIAVIE	SIGILLVM CONRADI DVCIS POLONIE
+S CONRADI DVCIS MAZOVIE ET CVIAVIE	+S CONRADI DVCIS CRACOVIE 7 MAZOVIE
+S CONRADI DVCIS CRACOVIE MAZOVIE SANDOMIRIE LACICIE	(falsyfikat) ...DVCIS CONR...
(falsyfikat) S 9RADI DVCIS ...RACOVIE LVCHICIE MAZOVIE ...T CVIAVIE

ciekawostka:

Konrad bezlitośnie rozprawiał się ze swoimi przeciwnikami politycznymi: kazał uwięzić swego wojewodę, Krystyna, a następnie wydrzeć mu oczy i zamordować. Jeden z głównych oskarżycieli wojewody, scholastyk i książęcy kanclerz (był także wychowawcą synów Konrada) Jan Czapla, pomówiony o spisek, na rozkaz księcia bez sądu został poddany kilkudniowym torturom (dręczono go narzędziem zwanym 'koniem') i powieszony. A kiedy zmarł i zdjęto go z pierwszej szubienicy i kilku braci dominikanów wiozło zdjętego do miasta, żeby go pochować, rozwścieczona księżna Agafia spragniona krwi kapłańskiej, jak druga Jezabel, odebrała go im, kazała złożyć na wóz ciągniony przez dwa woły i powiesić na nowo na drugiej przygotowanej umyślnie w tym celu szubienicy koło kościoła Św. Benedykta nad Wisłą od strony katedry płockiej, aby był tak odstraszającym, jak i haniebnym widowiskiem (Jan Długosz). Incydent ten doprowadził do nałożenia ekskomuniki na parę książęcą. Działo się to w roku 1239.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

Prawdopodobnie CZYNNIKI NATURALNE (Jan Długosz zanotował w swej kronice, książę zmarł sterany latami i ciągłymi wyprawami wojennymi).

miejsce pochówku:

KATEDRA W PŁOCKU.

literatura:

• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975
• Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Przemysław Wiszewski, Henryk Brodaty i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Leszek Biały i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Konrad Mazowiecki i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999

ilustracje:

• Franciszek Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich: doba piastowska, Kraków 1899
• Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
• Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
• Stefan Krzysztof Kuczyński, Pieczęcie książąt mazowieckich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 1978
• Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com