Bolesław Pobożny (Kaliski)

genealogia:

kalendarium:

1241

Wielkopolanie, którzy sprzyjali księciu Henrykowi [...] porzucając syna jego Bolesława Rogatkę z powodu jego pychy i wymawiając mu swe służby, demonstracyjnie przyłączyli się do synów niegdyś Władysława, syna Odona, to jest Przemysła i Bolesława [Pobożnego], którzy byli prawdziwymi dziedzicami Wielkopolski. Następnie zajęli twierdzę w Przemęcie. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej

1242-1243

[...] brodaci krzyżacy połączywszy się z polskimi książętami zdobyli Wyszogród i Sartawicę, grody wspomnianego Świętopełka. Także gród Nakło pozostający pod władzą młodzieńców Przemysła i Bolesława, który tenże Świętopełk krótko przedtem podstępnie zajął, odebrali z rąk jego i zwrócili księciu Przemysłowi oraz bratu jego [...] - Kronika wielkopolska

• Koalicjanci zdobywają Sartowice (3/4 XII 1242), Wyszogród (XII 1242) i Nakło (I 1243).

1243

• Zagwarantowanie swodoby przejazdu kupcom krzyżackim przez terytorium Wielkopolski.

1244-1245

[...] wszyscy wielkopolscy możni jednomyślnie sprzysięgli się przeciw kościołowi poznańskiemu chcąc naruszyć jego niezależność, którą mu przyznał i przywilejem swoim poręczył [...] Władysław Odowic. Przed ich szaleństwem ustąpił do czasu ksiądz biskup Boguchwał ze swą kapitułą. [...]
[...] bracia Przemysł i Bolesław na usilne prośby wspomnianego księdza biskupa Boguchwała i jego kapituły zatwierdzili przezornie przywilej ich ojca, zawierający [...] wolności i zwolnienia od ciężarów, i kazali obwieścić go publicznie, aby pod karą przestrzegano tego. - Kronika wielkopolska

• (1244) Biskup poznański Boguchwał II rezygnuje z niektórych przywilejów.
• (1245) Przemysł i Bolesław potwierdzają immunitet biskupstwa poznańskiego i przywracają wszystkie przywileje Kościoła.

1245

[...] w dzień Św. Wojciecha, książę Przemysł przypasał miecz rycerski bratu swemu Bolesławowi, i to w katedrze gnieźnieńskiej, gdzie uroczystą mszę odprawił ksiądz arcybiskup Pełka. - Kronika wielkopolska

1246

[...] książę Śląska Bolesław przybywszy do Wielkopolski zbudował gród Kopanicę nad rzeką Obrą. Bracia Przemysł i Bolesław [Pobożny] zabiegłszy mu drogę ze swymi wojskami, przed starciem wojennym zawarli przyjazny układ i w zamian za dobrodziejstwo pokoju darmo oddali mu trzy grody: Santok, Międzyrzecz i Zbąszyń. - Kronika wielkopolska

• Układ pokojowy z Bolesławem Rogatką (zawarty w Kopanicy nad Obrą).
  • Bolesław przejmuje grody w Santoku, Międzyrzeczu i Zbąszynie.

1247

[...] rodzeni bracia Przemysł i Bolesław, w ten sposób podzielili ziemię wielkopolską, iż księciu Bolesławowi przypadł gród kaliski z jego przyległościami i cały kraj, który rozciąga się od rzeki Prosny aż do Przemętu, oraz sam gród Przemęt z wszystkimi jego przyległościami; w kierunku zaś północnym [ciągnie się] aż do rzeki Warty i aż do Mosiny oraz do bagna, które nazywa się Sepno, i dalej zamknięty jest Łąką, wreszcie rzeką Obrą. Pozostała zaś część ziemi gnieźnieńskiej i poznańskiej wraz z ich przyległościami przypadła jako posiadłość księciu Przemysłowi. - Kronika wielkopolska

• Bolesław otrzymuje od Przemysła ziemię kaliską i Przemęt.

[...] książę kaliski Bolesław, brat Przemysła, odzyskał [dla Cystersów - przyp. wł.] gród lędzki, który Kazimierz, książę Kujaw i Łęczycy [...] zatwierdził ongi w posiadaniu mnichów lędzkich, a potem zatrzymał w swym ręku. - Kronika wielkopolska

• Bolesław odzyskuje gród w Lądzie z rąk Kazimierza i przekazuje go Cystersom.

1249

A bratu swemu, księciu Bolesławowi, dał Gniezno, Bnin, Giecz, Biechów, Ostrów, Nakło, Ujście, Czarnków i Śrem. Bolesław zaś odstąpił księciu Przemysłowi swoją dzielnicę [złożoną z] grodu i ziemi kaliskiej przylegającej do niego. - Kronika wielkopolska

• Przemysł odstępuje dzielnicę gnieźnieńską Bolesławowi, a sam przejmuje Kalisz (z okręgiem).

[...] książę Przemysł, zebrawszy wojsko swoje i swojego brata Bolesława [Pobożnego], księcia gnieźnieńskiego, zbudował gród Bytom blisko Głogowa, nad Odrą i oddał go wspomnianemu księciu Konradowi. - Kronika wielkopolska

• (24 VIII) Wiec książęcy w Zdunach.
• Przemysł zdobywa Bytom nad Odrą, umacnia go i przekazuje Konradowi.

1250

[...] książę Przemysł pojmał brata swego Bolesława i zajął wszystkie jego warowne grody, mianowicie: Gniezno, Nakło, Ujście, Czarnków, Śrem, Giecz, Biechowo itd., które poddały mu się dobrowolnie. - Kronika wielkopolska

• Przemysł przejmuje władzę w ziemi gnieźnieńskiej.

1253

• Bolesław tymczasowo przejmuje Kalisz.

A gdy potem zeszli się w grodzie Gieczu, w obecności księdza Pełki, arcybiskupa gnieźnieńskiego i innych możnych panów Wielkopolski, przyznał [Przemysł] temu bratu swemu Bolesławowijako jego udział stolicę Gniezno, Kalisz, Rudę, Pyzdry, Środę, Bnin, Biechów, Giecz, Pobiedziska i Kłecko. - Kronika wielkopolska

• (20 V) Ostateczny podział Wielkopolski.
  • Bolesław obejmuje władzę w księstwie kalisko-gnieźnieńskim.

1254

[...] książęta Wielkopolski Przemysł i Bolesław [Pobożny] oraz książę Głogowa Konrad wraz ze swoimi wojskami spustoszyli ziemie wokół Trzebnicy, Widawy, a za Odrą Oleśnicę, należące do księcia wrocławskiego Henryka. Wsi kościelnych wcale nie nękali. - Kronika wielkopolska

• Splądrowanie okolic Wrocławia, Trzebnicy, Cerekwicy i Leśnicy.

1255

[Mściwój] zajął skutkiem zdrady pewnego kusznika gród Nakło należący do księcia Przemysła. [...] Przemysł zaś zebrawszy wojsko swoje i swego brata Bolesława [Pobożnego], wespół z Kazimierzem, księciem Kujaw, zewsząd obwałował wspomniany gród. Bolesław Wstydliwy, książę Krakowa, przysłał mu na pomoc tysiąc, a Siemowit Konradowic, książę Mazowsza, ośmiuset zbrojnych. Przemysł zaś i Kazimierz widząc, że gród jest silny i nie można łatwo go zdobyć, zbudowali innych gród naprzeciw dawnego grodu w kierunku zachodnim. - Kronika wielkopolska

• Przemysł i Kazimierz (wraz z posiłkami przysłanymi przez Bolesława, Bolesława Wstydliwego i Siemowita) ruszają na odsiecz Nakła.

1256

• (23 III) Papież Aleksander IV bierze w opiekę książąt śląskich oraz nakazuje biskupom ołomunieckiemu i lubuskiemu rozpatrzenie ich skargi.
• (I 1257) Zatwierdzenie przez papieża Aleksandra IV (poprzez wydanie odpisu bulli Grzegorza IX z 26 VI 1235) układu granicznego śląsko-wielkopolskiego z 22 IX 1234 roku, w którym Władysław Odonic zrzekł się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka Brodatego.

[...] książę Przemysł z wojskami swoimi i brata swego Bolesława oraz książę Kujaw Kazimierz zeszli się koło grodu Nakła i po naradzie ruszyli na zdobycie grodu Raciąża. [...] Gdy wspomniani książęta przyszli pod ten gród, podłożyli ze wszystkich stron ogień i zaczęli oblegać go. Grodzianie nie mogli stawić im oporu wobec wysoko buchających płomieni, a chcieli uniknąć śmierci od ognia, [więc] ci, którzy zdołali wyjść, wkroczyli na placówki nieprzyjaciół i dobrowolnie oddali się z niewolę. Wielu jednak nie mogło wyjść i ci, zagarnieci ogniem, okrutnie spłonęłi wraz z grodem i znajdującym się tam dobytkiem. - Kronika wielkopolska

• Spalenie grodu w Raciążu.
• (21 V) Pomorzanie zwyciężają pod Nakłem.

1257

• Objęcie władzy nad ziemią poznańską (z tytułu opieki nad małoletnim Przemysłem II).

1258

Bolesław zebrawszy z Wielkopolski całe swoje wojsko potężnie naszedł na całą ziemię Kujaw. I poszedłszy pod Inowrocław, i rozstawiwszy wokół niego placówki, odważnie do niego szturmował. Na pomoc przybył mu Warcisław, książę Pomorza, z sześciuset zbrojnymi. Kazimierz nie mogąc sprostać ich potędze zwrócił środkową część kasztelanii lędzkiej, spaliwszy gród lędzki, który niegdyś zbudował. - Kronika wielkopolska

• Odzyskanie środkowej części kasztelanii lądzkiej.

przed 1259

1259

[...] Warcisław, książę Kaszubów, wyruszył przeciw Świętopełkowi, księciu Pomorza, z wojskiem Wiekopolan, które książę Wielkopolski Bolesław przysłał na pomoc, i z biskupem kamieńskim. - Kronika wielkopolska

[...] Kazimierz, książę Kujaw, Łęczycy i Sieradza, zebrawszy wojsko w liczbie aż dwóch tysięcy wojów, [...] potajemnie wkroczył na ziemię kaliską. Wrogo na nią napadłszy pustoszył ją bez miłosierdzia. [...]
[Bolesław] dopadł wojska Kazimierza i odważnie rzucił się na niego między Kłonią i Opatowem, wsią arcybiskupa, w pewnym Borze, który nazywa się Solec. [...] choć było ich niewielu, zawrócił do ucieczki Kazimierza i liczne jego wojsko. Zabiwszy wielu, zraniwszy i wziąwszy do niewoli odzyskał zgarniętą przez tamtych zdobycz i zddobył trzysta ich wierzchowych koni. - Kronika wielkopolska

• Bolesław zwycięża oddziały kujawskie pod Opatówkiem.

[Kazimierz] na jednym wiecu, który sam podstępnie zwołał, pojmał Herkebolda, wojewodę gnieźnieńskiego, brata jego Szymona, tamtejszego kasztelana, Mikołaja, wojewodę kaliskiego oraz wielu innych rycerzy. - Kronika wielkopolska

[...] książę Kazimierz z pomocą zdradzieckiego księcia Świętopełka zbudował gród w Pakości, w dzielnicy księcia Wielkopolski Bolesława i na jego szkodę. - Kronika wielkopolska

• Kazimierz buduje gród w Pakości.

[...] Bolesław [książę] Wielkopolski, Bolesław Wstydliwy [książę] krakowski i sandomierski i Siemowit [książę] Mazowsza, nadto Roman, syn Daniela króla Rusi, który przybył na pomoc wspomnianemu księciu Siemowitowi przeciw księciu Kazimierzowi, przyrodniemu [rodzonemu - przyp. wł.] bratu jego, zszedłszy się na ziemi łęczyckiej doszczętnie ją złupili i ogniem zniszczyli. - Kronika wielkopolska

• (30 XI) Zawarcie porozumienia pokojowego.
  • Kazimierz zwraca resztę kasztelanii lądzkiej oraz gród Pakość Bolesławowi i uwalnia możnowładców wielkopolskich.

przed 1260

1260

• Przekazanie części kasztelanii lądzkiej Kazimierzowi.

[Bolesław] tytułem posagu zapewnił jej [Konstancji] kasztelanię santocką, lecz nie sam gród. - Kronika wielkopolska

• Bolesław przekazuje kasztelanię santocką (bez Santoka) Brandenburgii (jako posag bratanicy Konstancji).

1261

[...] bracia Lestko i Ziemomysł, synowie księcia Kujaw Kazimierza, oskarżywszy swą macochę, że chciała ich otruć i odstąpiwszy od ojca zajęli Łęczycę i Sieradz wraz z wszystkimi ich przyległościami. Ludność miejscowa wzgardziwszy ich ojcem całym sercem przylgnęła do nich. [...]
[Bolesław] zebrał silne wojsko, aby wkroczyć na ziemie księcia Kujaw Kazimierza dla spustoszenia i zniszczenia ich przez pożogę i grabież za to, że wspomniany Kazimierz wbrew obietnicy nie starał się oddać Bolesławowi połowy kasztelanii lędzkiej. Kazimierz widząc, że nie dorówna potędze Bolesława, za pośrednictwem Wolimira, biskupa włocławskiego, zwrócił Bolesławowi pozostałą połowę kasztelani lędziej wraz z zamkiem, który w niej niegdyś zbudował. - Kronika wielkopolska

• (/24 VIII) Bolesław wyprawia się na ziemię łęczycką.
  • Całkowite przejęcie kasztelanii lądzkiej.

1262

• Otrzymanie wsparcia militarnego od Bolesława Wstydliwego.

• Negocjacje pokojowe z Henrykiem III.
• Władysław opolski podejmuje (nieudaną) próbę nakłonienia Bolesława Wstydliwego i Bolesława Pobożnego do poparcia Czech.

[Bolesław Pobożny] zebrawszy wojsko na prośbę wdowy po Siemowicie, przedwcześnie zmarłym księciu Mazowsza, wszedł na ziemię mazowiecką i odbudował gród płocki, który poganie przedtem spalili. Odbudowany i dobrze obwarowany [gród] podarował wspomnianej wdowie i jej synom Bolesławowi i Konradowi. - Kronika wielkopolska

• (/29 IX) Bolesław wkracza na Mazowsze, odbudowuje Płock i zwraca go księżnej-wdowie Perejesławie i jej synom.

1264

1265

[...] jacyś sascy rabusie potajemnie wkradłszy się do grodu Santoka zajęli go i odstąpili margrabiemu brandenburskiemu. [...]
[...] margrabiowie zeszli się z nim [Bolesławem] i zgodnie postanowili, czyli zawarli polubowny układ, że Bolesław spali Drzeń, oni zaś Santok. I uczynili tak. - Kronika wielkopolska

• Brandenburczycy palą Santok, a Bolesław pali Drezdenko.

1266

1268

1269

[...] dostojnicy ziemi kujawskiej widząc, że książę ich Ziemomysł zlekceważywszy ich posługiwał się niekiedy radami brodatych braci, we wszystkim pokazując im życzliwość, przylgnęli do Bolesława, księcia Wielkopolski. [...]
[...] niejaki Teodoryk, ochrzczony Prus, wydał Bydgoszcz, gród Ziemomysła, Bolesławowi Pobożnemu, księciu Wielkopolski. Ziemomysł zaś widząc, że tak haniebnie został opuszczony, przekazał w darze Bolesławowi, księciu Wielkopolski, sławny gród kruszwicki, aby dzięki jego roztropności odzyskać przychylność rycerstwa kujawskiego i przywołać je do uległości względem siebie. - Kronika wielkopolska

• Bolesław wkracza na Kujawy i zajmuje Bydgoszcz.
• Siemomysł przekazuje Bolesławowi kasztelanię kruszwicką (w zamian za mediację u biskupa Wolimira).
  • (1 IX) Bolesław potwierdza wielki przywilej immunitetowy (wydany w 1268 roku przez Siemomysła) na rzecz biskupstwa kujawskiego.
  • (8 XI) Ugoda Siemomysła z biskupem Wolimirem.

[...] Bolesław Pobożny, książę Wielkopolski, zabezpieczył swoje miasto Międzyrzecz blankami. Lecz zanim zostało otoczone rowami, Otto, syn [...] margrabiego Ottona, znienacka przybywszy, zaczął je oblegać. A nie mogąc zdobyć grodu, spalił go. I wzbogaciwszy się wspaniale zdobyczą [zagarniętą] w mieście, uradowany wrócił do swego kraju. - Kronika wielkopolska

[...] w wigilię Św. Łucji, Bolesław [...] potężnie wtargnąwszy do kasztelanii lubuskiej zupełnie ją spustoszył paląc i łupiąc. [...]
[...] wróciwszy pod gród Sulęcin mężnie go zdobył. Wojownicy jego śmiało wkroczyli do niego i podłożywszy ogień podpalili ten gród, w którym wzięli do niewoli kasztelana imieniem Sabel wraz z jego ludźmi. - Kronika wielkopolska

• (13 XII) Zdobycie i spalenie grodu w Sulęcinie.

1270

[Bolesław Pobożny] w tym czasie [przed 2 lutego] udał się w okolice Krakowa dla załatwienia pewnych spraw. - Kronika wielkopolska

1271

[...] Bolesław Pobożny, książę Wielkopolski, zebrawszy niemałe wojsko i wkroczywszy do kasztelanii santockiej, [...] w przeciągu trzech dni strasznie ją spustoszył przez pożogę i grabież. Również dobrze obwarowane miasto Myślibórz oraz inne miasta i grody potężnie burząc z ziemią je zrównał i zupełnie zniszczył. - Kronika wielkopolska

• Spustoszenie kasztelanii santockiej i Nowej Marchii (z Myśliborzem).

• (/8 VIII) Bolesław (z pomocą Mściwoja II pomorskiego) zdobywa Kujawy inowrocławskie.
  • Spustoszenie krzyżackiej części Kujaw (Nieszawy, Orłowa, Murzynna) przez wojska wielkopolskie.
  • Przekazanie kasztelanii wyszogrodzkiej Mściwojowi II.
  • Siemomysł ucieka na dwór Leszka Czarnego i przekonuje go do zmiany orientacji politycznej (na proczeską).

• Bolesław zobowiązuje się do wypłaty odszkodowania (w wysokości 160 grzywien srebra) za zniszczenia dokonane w krzyżackiej części Kujaw.

1272

• Przemysł zostaje uwięziony w Gnieźnie.
• Ucieczka Przemysła z niewoli.
• Pojednanie z Przemysłem.

[Bolesław] zebrał małe wojsko, nie takie liczne, jakie zwykł był wyprowadzać przeciw innym ziemiom, ponieważ wiedział, że z wojskiem przez siebie zebranym bezpiecznie mógł wkroczyć na ziemię pomorską; wkroczył na nią pospiesznie [...], nie zabrawszy żadnych przyrządów oprócz tarcz i faszyn oraz jakichś małych i niepokaźnych narzędzi, zdatnych do obrony przeciw Niemcom, którzy byli w Gdańsku. [...]
Podłożywszy silny ogień zajął ich wbrew mniemaniu wszystkich ludzi, zdobył gród i zabił prawie wszystkich Niemców, ilu tylko ich tam było, z wyjątkiem kilku, którzy zbiegli do jakiejś wieży i uratowali swe życie, dostali się jednak do niewoli, gdzie przetrzymywał ich książę Mściwój. - Kronika wielkopolska

• (II) Odbicie Gdańska z rąk Brandenburczyków.

Rycerze jego [Przemysła], jako dzielni i odważni [ludzie], bez żadnych narzędzi podeszli pod ten zamek [Strzelce] z gwałtownym ogniem, wkrótce go zajęli i prawie wszystkich wycięli mieczem prócz kilku, których jako jeńców wspomnianego panicza z trudem zdołali rycerze zatrzymać. A gdy wracali do domu i już byli w zamku Wleniu, doniesiono im, że niewielu jest Niemców w zamku Drzeniu, który dzierżyli zająwszy go gwałtem. Już bowiem dojście do bramy tego zamku było zajęte przez pewnych Kaszubów, którzy służąc księciu Bolesławowi podpłynęli łodzią pod ten zamek i podpalili jedną bramę. Gdy ten panicz słyszał i rozważał takie pogłoski, [...] podstąpił pod zamek. A gdy ci rycerze i lud zaczęli przygotowywać sprzęt oblężniczy, Niemcy z tego powodu bojąc się, żeby ich nie spotkało to samo, co przydarzyło się innym w Strzelcach, poprosili o pokój i uzyskawszy go wydali ten zamek temu paniczowi [...], bez żadnej walki i przelewu krwi. - Kronika wielkopolska

• Zdobycie zamku w Strzelcach [Krajeńskich].
• (31 V) Odzyskanie Drezdenka.

1273

• Przemysł potajemnie opuszcza dwór gnieźnieński i obejmuje samodzielne rządy w Poznaniu (dzięki pomocy wójta gnieźnieńskiego Piotra Winiarczyka).
• Bolesław uznaje panowanie Przemysła w Poznaniu w zamian za jego rezygnację z przymierza z Henrykiem IV.

• Leszek powraca do koalicji prowęgierskiej.

Bolesław książę Krakowa i Sandomierza, Bolesław książę Polski, Konrad książę Mazowsza, Leszek książę Sieradza, wkroczywszy na ziemie Władysława księcia Opola zniszczyli ją i zupełnie łupiąc i podkładając ogień aż do Opola i do Koźla, i aż po Odrę, i wielu ludzi wytracili tamże. - Rocznik Traski

1274

• Brandenburczycy palą Poznań.

1278

• Rozbicie wojsk margrabiego Ottona pod Myśliborzem.
• Odzyskanie Santoka.

1279

Bolesław Pobożny Kaliski
Agnieszki Lewickiej

heraldyka:

sfragistyka:

+SIGILLVM BOLEZLAVI DEI GRACIA DVCIS POLONIE

+S BOLEZLAVI DEI GRACIA DVCIS POLONIE

ciekawostka:

"Szczerbiec" - miecz koronacyjny królów Polski (użyty po raz pierwszy przez Władysława Łokietka w 1320 roku w tej roli) powstał w XIII wieku (choć nie brakuje opinii, iż jest to tylko XVII-wieczna kopia). Historycy sztuki powstanie owego miecza wiążą z osobą księcia Bolesława Pobożnego. Za hipotezą tą ma przemawiać fakt, iż na rękojeści widniał (nie zachowany do dziś) napis to jest miecz księcia Bolesława. Prawdopodobnie był to miecz ceremonialny używany w sądach książęcych, a dostał się w ręce Łokietka przy okazji zawarcia małżeństwa z Jadwigą Kaliską.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

CHOROBA (objawiająca się wysoką gorączką).

miejsce pochówku:

KATEDRA W POZNANIU.

literatura:

• Aleksander Swieżawski, Przemysł Król Polski, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2006
• Andrzej Jureczko, Henryk III Biały: książę wrocławski (1247-1266), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Paweł Żmudzki, Studium podzielonego Królestwa - Książę Leszek Czarny, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2000
• Stanisław Rosik, Przemysł II i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983

ilustracje:

• Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski T.4 Tablice z pieczęciami, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1881