Henryk IV Probus (Prawy)

genealogia:

kalendarium:

1266

• Małoletni Henryk zostaje wysłany na dwór czeski w Pradze przez regenta, stryja Władysława, kanclerza Królestwa Czech.

1270

[Władysław] umierając pozostawił na mocy prawa dziedziczenia tę połowę [po Henryku III] jako prawowitemu spadkobiercy Henrykowi IV, lubo bardzo małemu [...] Tym sposobem Henryk IV odziedziczył zarówno część ojca swego, jak stryja. - Kronika wielkopolska

• Henryk powraca do Wrocławia i obejmuje władzę nad całością księstwa.
• Przejęcie opieki nad małoletnim księciem przez króla czeskiego Przemysła Ottokara II.

1271

1272

1273

1274

• Początek konfliktu z biskupem wrocławskim Tomaszem II.

1276

• Polubowne zakończenie konfliktu.

1277

• Król czeski Przemysł Ottokar II przejmuje tymczasowy zarząd na księstwem wrocławskim.
• Przekazanie Krosna (z zamkiem) w zastaw margrabiemu brandenburskiemu (w zamian za odstąpienie od popierania Bolesława Rogatki).
• Odwetowa wyprawa Henryka Głogowskiego, Konrada II, Przemka i Przemysła II na rzecz porwanego.
  • (24 IV) Zwycięstwo wojsk legnickich (dowodzonych przez Henryka Brzuchatego) pod Stolcem.

• (15 VII) Przemysł Ottokar II przekazuje Bolesławowi Rogatce zachodni pas ziemi wrocławskiej (ze Środą, Strzegomiem, Świdnicą, Jaworem i Gryfowem).
• (22 VII) Henryk zostaje uwolniony.

1278

• (26 VIII) Wojska czesko-polskie zostają rozbite w bitwie pod Suchymi Krutami.
  • Śmierć Przemysła Ottokara II.

• Konrad II oddaje księstwo ścinawskie pod tymczasowy zarząd Henrykowi.

1279

1280

• Henryk składa hołd lenny z księstwa wrocławskiego.
• Sojusz z Władysławem opolskim.
  • Małżeństwo z Konstancją, córką Władysława opolskiego.

• Henryk popada w konflikt z Konradem, gdyż nie chce mu zwrócić księstwa ścinawskiego.

1281

• Henryk zwraca księstwo ścinawskie Konradowi.

• (9 II) Uwięzienie Przemysła II, Henryka Głogowskiego i Henryka Brzuchatego.
• Przejęcie kasztelanii rudzkiej.
• Narzucenie stosunków wasalnych Henrykowi Głogowskiemu i Henrykowi Brzuchatemu.
  • Uwolnienie książąt.

ok. 1281

ok. 1282

1282

• Potwierdzenie odrębnego sądownictwa duchownego.
• Biskupstwo wrocławskie nie otrzymuje pełnego immunitetu dla dóbr nysko-otmuchowskich.

• Przejęcie ponad 40 wsi biskupich w kasztelanii otmuchowskiej.

1283

1283-1284

• Utrata ziemi rudzkiej.

1284

• Henryk odwołuje się do Kurii Rzymskiej.

• Papież Marcin IV zatwierdza klątwę.

• Spiskowcy wydają Kalisz i Rudę w ręce Henryka.
• Nieudana próba odbicia Kalisza przez Przemysła II.

• Henryk zwraca Kalisz Przemysłowi II, w zamian za grody w Ołoboku i Rudzie.

1285

• Zatwierdzenie klątwy ciążącej na Henryku.
• Wyznaczenie terminów konferencji pokojowych pomiędzy biskupem Tomaszem II i Henrykiem.

• (IV) Biskup Tomasz II udaje się do Raciborza, pod opiekę Mieszka i Przemysła.

1286

ok. 1287

1287

• Biskup Tomasz II poddaje się Henrykowi.
  • Zdjęcie klątwy z Henryka.
  • Henryk zobowiązuje się do naprawienia szkód wyrządzonych biskupstwu wrocławskiemu.

1288

• Możnowładztwo małopolskie (pod przewodnictwem biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa) powołuje na tron krakowski Bolesława II płockiego.
• Henryk zbrojnie wkracza do Krakowa (zostaje wpuszczony do miasta przez cech rzeźników).
  • Sułko (Sulisław) z Niedźwiedzia, kasztelan krakowski, przekazuje zamek Henrykowi.
  • Początek wojny z Bolesławem II płockim i Władysławem Łokietkiem.

1289

[Gdy książęta śląscy] wracali na Śląsk, w czasie postoju koło miasta Siewierza napada na nich książę kujawski Władysław Łokietek z innymi książętami. A ponieważ oni także chwycili za broń dwudziestego szóstego lutego dochodzi do zawziętej walki między braćmi i rycerzami. I po wielkiej obustronnej rzezi zwycięstwo, jakkolwiek krwią drogo okupione, przypadło Łokietkowi i jego towarzyszom. Bardzo wielu spośród rycerzy śląskich padło, albo w czasie ucieczki dostało się do niewoli. Ginie w tej bitwie syn księcia głogowskiego Konrada, książę szprotawski [raczej ścinawski - przyp. wł.] Przemysł, który dopiero co osiągnął wiek młodzieńczy. [...] Książę opolski Bolesław ranny dostaje się do niewoli. - Kronika Jana Długosza

• (26 II) Bitwa pod Siewierzem (na terytorium Kazimierza bytomskiego, lennika czeskiego).
  • Śmierć Przemka ścinawskiego.
    • Henryk opanowuje ziemię ścinawską (mimo, iż pretensje do niej zgłaszają Henryk Głogowski i Konrad II).
  • Władysław pojmuje i więzi Bolka I opolskiego.
• Obrona zamku wawelskiego przed Władysławem Łokietkiem.
• Porażki w starciach pod Skałą i Święcicami.
• Niszczycielski najazd Lwa, księcia halickiego na Śląsk (w okolice Nysy i Grodkowa).
• (VIII) Henryk odzyskuje władzę w Krakowie.
• Władysław Łokietek utrzymuje ziemię sandomierską.

przed 1290

1289-1290

1290

Henryk IV Probus
Ireny Bierwiaczonek

heraldyka:

sfragistyka:

+S HENRICI IIII DEI GRACIA DVCIS SLESIE	*SIGIL HENRICI QVARTI DEI GRA DVCIS SLESIE ET DOMINI WRATIZLAVIE
+S H IIII DEI GRA DVC SLE	+S H DI GRA DVC SLIE CRACOV ET SANDO(MIR)
+S H IIII DEI GRA DVC SLE	+S H IIII DEI GRA DVCIS SLE
+SECRETV HENRICI IIII DI GRA DVC ZLE

ciekawostka:

W roku 1283 podczas zjazdu książąt w Nysie, Henryk zorganizował wielki turniej rycerski (trwający aż cztery dni), którego koszty organizacyjne zostały celowo zrzucone na biskupa wrocławskiego Tomasza II. Wówczas to cały zapas zboża, które biskup posiadał na przedmieściach, zużytkowano na paszę dla koni...

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

OTRUTY (prawdopodobnie przez własnego lekarza, który miał podać księciu truciznę w jedzeniu; Jan Długosz zanotował informację o wzmaganiu się choroby Henryka wynikłej z trucizny podanej mu przez jego Ślązaków).

miejsce pochówku:

KOLEGIATA ŚW. KRZYŻA I ŚW. BARTŁOMIEJA WE WROCŁAWIU (w gotyckim grobowcu, znajdującym się obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu).

literatura:

• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Paul Pfotenhauer, Die Schlesischen Siegel von 1250 bis 1300, Josef Max & Komp., Breslau (Wrocław) 1879
• Przemysław Wiszewski, Henryk Probus i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Bolesław Wstydliwy i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Przemysł II i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Stefan K. Kuczyński, Księga królów i książąt polskich, Świat Książki, Warszawa 1999
• Tomasz Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2006
• Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
• Wojciech Dominiak, Ostatni władca Górnego Śląska - Władysław I, pan na Opolu i Raciborzu (1225-1281), Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, Racibórz 2009
• Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982
• Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978

ilustracje:

• Dariusz Wieczorek, Poczet piastowskich książąt Śląska Lubuskiego w obrazach Ireny Bierwiaczonek, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Zielona Góra 2004 - (na podstawie indywidualnego pozwolenia)
• Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com