Henryk IV Probus (Prawy)
Urósł aż do pozazdroszczenia, tak dzięki odziedziczeniu po ojcu i stryju całego księstwa wrocławskiego, jak i przez zakup [innych] okręgów.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Henryk III Biały | Judyta, córka Konrada I Mazowieckiego |
| życie | panowanie (Kraków) |
| 1257/1258 - 23 VI 1290 (Wrocław) | 1288 - 1290 |
| małżeństwa | |
| |
kalendarium:
1266
-(3 XII) Śmierć Henryka III Białego.- Małoletni Henryk zostaje wysłany na dwór czeski w Pradze przez regenta, stryja Władysława, kanclerza Królestwa Czech.
1270
★
[Władysław] umierając pozostawił na mocy prawa dziedziczenia tę połowę [po Henryku III] jako prawowitemu spadkobiercy Henrykowi IV, lubo bardzo małemu [...] Tym sposobem Henryk IV odziedziczył zarówno część ojca swego, jak stryja. - Kronika wielkopolska-(27 IV) Śmierć Władysława.- Henryk powraca do Wrocławia i obejmuje władzę nad całością księstwa.
- Przejęcie opieki nad małoletnim księciem przez króla czeskiego Przemysła Ottokara II.
1271
-(VI) Dywersyjny najazd Bolesława Wstydliwego, Leszka Czarnego i Konrada II mazowieckiego na księstwo wrocławskie w interesie Węgier prowadzących wojnę z Czechami.1272
-(31 I) Henryk nadaje prawo mili miejskiej dla Wrocławia.-Wrocław otrzymuje zezwolenie na budowę murowanych domów.
1273
-Uzyskanie prawa szrotu przez Wrocław.-(lato) Zawarcie sojuszu z Przemysłem II.
1274
-Uzyskanie prawa składu przez Wrocław.-Henryk rozpoczyna akcję rewindykacji ponad 70 wsi założonych przez biskupa wrocławskiego na terenie książęcej "przesieki".
- Początek konfliktu z biskupem wrocławskim Tomaszem II.
1276
-(12 VII) Arbitraż 8 pełnomocników w sporze pomiędzy Henrykiem i biskupem Tomaszem II.- Polubowne zakończenie konfliktu.
1277
★
[Bolesław Rogatka] upatrzywszy tedy chwilę sposobną do wykonania zamiarów, wysławszy służalców i łotrzyków, we czwartek przed niedzielą "Reminiscere" Wielkiego Postu, dnia osiemnastego lutego, nocą wyciąga z łóżka śpiącego i więzi księcia wrocławskiego Henryka Probusa, nie obawiającego się zupełnie stryjowskiej zasadzki i odpoczywającego spokojnie we dworze i swojej wsi Jelcz. Przewozi więźnia do swego zamku Wleń, wtrąca do ciężkiego więzienia w przekonaniu, że trudami uciążliwego więzienia potrafi skłonić bratanka Henryka do ustąpienia z pewnych zamków, miast i okręgów. - Kronika Jana Długosza-(18 II) Henryk zostaje porwany przez Bolesława Rogatkę i uwięziony na zamku we Wleniu.- Król czeski Przemysł Ottokar II przejmuje tymczasowy zarząd na księstwem wrocławskim.
- Bolesław Pobożny występuje z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko Henrykowi, w związku ze stratami, które poniósł na skutek działań jego poddanych.
- Przemysł Ottokar II przekazuje Bolesławowi grody Habchenstein i Lubechowitz jako zastaw do czasu spłaty długu.
- Przekazanie Krosna (z zamkiem) w zastaw margrabiemu brandenburskiemu (w zamian za odstąpienie od popierania Bolesława Rogatki).
- Bolesław Pobożny występuje z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko Henrykowi, w związku ze stratami, które poniósł na skutek działań jego poddanych.
★
[...] książę legnicki Bolesław wsparty przez swoich synów: Henryka, Bolesława i Bernarda, pierwszy wyprowadził swoje wojska i najechawszy zbrojnie ziemię wrocławską, zaczął ją pustoszyć i gnębić grabieżami i pożarami. Wojska wrocławian, które ruszyły przeciw niemu, by zapobiec mszczeniu swoich pól, uderzają na niego na polach między Skorolcem i Procanem i w sobotę, w dzień Św. Jerzego mimo złych wróżb, staczają bitwę. Jedni i drudzy walczyli z wielką zawziętością i okazywali tak wielki zapał do walki, że starcie trwało niemal do wyniszczenia jednej i drugiej strony, gdyż żadna nie chciała ustąpić z pola walki. Toteż Bolesław legnicki, widząc wielką rzeź swoich i przewidując, że w końcu muszą ponieść klęskę, z jednym tylko towarzyszem uciekł z pola walki, żeby się nie dostać w ręce wrocławian. Na koniec jego starszy syn Henryk, pełniąc obowiązki wodza i żołnierza, podjął na nowo walkę, która w wielu miejscach ustała albo osłabła. Okazując upór i wytrwałość pobił na głowę wrocławian i ich wojska posiłkowe [...] Zginęła w tej walce tak niezliczona ilość ludzi, że [rycerze] legniccy, chociaż zwycięscy, nie mogli szydzić ze zwyciężonych, bo krwawo zapłacili za zwycięstwo. W tej bitwie dostaje się do niewoli książę poznański Przemysł oraz wielu podległych mu rycerzy. - Kronika Jana Długosza-Odwetowa wyprawa Przemysła II oraz książąt głogowskich (Henryka III, Konrada II i Przemka) na rzecz porwanego.- (24 IV) Zwycięstwo wojsk legnicko-jaworskich (dowodzonych przez Henryka Brzuchatego) pod Stolcem.
- (15 VII) Przemysł Ottokar II przekazuje Bolesławowi Rogatce zachodni pas ziemi wrocławskiej (ze Środą, Strzegomiem i zamkiem Gryf).
- (22 VII) Henryk zostaje uwolniony.
1278
-Udzielenie militarnego wsparcia Czechom walczącym z królem niemieckim, Rudolfem Habsburgiem.- (26 VIII) Wojska czesko-polskie zostają rozbite w bitwie pod Suchymi Krutami.
- Śmierć Przemysła Ottokara II.
-Nieudana wyprawa do Pragi, w celu objęcia opieki nad małoletnim synem Przemysła Ottokara II, Wacławem.
-Objęcie ziemi kłodzkiej.
-Wyjazd Konrada II na studia (do Bolonii ???).
- Konrad II oddaje księstwo ścinawskie pod tymczasowy zarząd Henrykowi.
1279
-Zawarcie pokoju z Rudolfem Habsburgiem.-Odkupienie Krosna od Brandenburgii (za cenę 6000 grzywien).
1280
-Najazd Henryka Brzuchatego, Bolka Surowego, Bernarda Zwinnego i margrabiego brandenburskiego Ottona na księstwo wrocławskie.-Odwetowa wyprawa na księstwo jaworskie.
-(III) Zjazd w Wiedniu z Rudolfem Habsburgiem.
- Henryk składa hołd lenny z księstwa wrocławskiego (?).
- Sojusz z Władysławem opolskim.
- Małżeństwo z Konstancją, córką Władysława opolskiego.
- Henryk popada w konflikt z Konradem, gdyż nie chce mu zwrócić księstwa ścinawskiego.
1281
-Konrad uznaje zwierzchnictwo Henryka.- Henryk zwraca księstwo ścinawskie Konradowi.
- (9 II) Uwięzienie Przemysła II, Henryka Głogowskiego i Henryka Brzuchatego.
- Przejęcie kasztelanii rudzkiej.
- Narzucenie stosunków wasalnych Henrykowi Głogowskiemu i Henrykowi Brzuchatemu.
- Uwolnienie książąt.
ok. 1281
-Narzucenie zwierzchnictwa lennego Przemkowi żagańskiemu.ok. 1282
-Henryk zajmuje pieniądze (zbierane z upoważnienia papieża) przeznaczone dla Leszka Czarnego do wykorzystania w walce z poganami.1282
-(I) Biskup Tomasz II składa legatowi papieskiemu Filipowi z Ferno skargę na Henryka.-(lato) Wyrok arbitrażowy Filipa z Ferno.
- Potwierdzenie odrębnego sądownictwa duchownego.
- Biskupstwo wrocławskie nie otrzymuje pełnego immunitetu dla dóbr nysko-otmuchowskich.
- Przejęcie ponad 40 wsi biskupich w kasztelanii otmuchowskiej.
1283
-Henryk organizuje zjazd książąt i wielki turniej rycerski w Nysie (mający na celu gospodarcze wyczerpanie dóbr biskupich).1283-1284
-Walki z Przemysłem II.- Utrata ziemi rudzkiej.
1284
-(12 III) Ogłoszenie wyroku Filipa z Ferno przez biskupa Tomasza II i wezwanie Henryka do jego wykonania.- Henryk odwołuje się do Kurii Rzymskiej.
- Papież Marcin IV zatwierdza klątwę.
★
W tym samym roku [1284 - przyp. wł.] zamek kaliski został zdobyty przez Sędziwoja [...], który to zamek przekazał księciu wrocławskiemu Henrykowi IV. Dla jego odzyskania książę wielkopolski Przemysł przybył z wielkim wojskiem, lecz przez zdradę swych rycerzy, walczacych o tę twierdzę, wielu szlachetnych rycerzy utracił. I na tym nie koniec, bowiem i ziemię, za radą wspomnianych baronów, mianowicie zdrajców, księciu wrocławskiemu przekazał w posiadanie Ołobok, i twierdzę w tychże granicach wzniósł w zamian za twierdze Kalisz zwróconą sobie przez Henryka, księcia wrocławskiego. - Rocznik Traski-(28 IX/13 X) Spisek rodu Zarembów przeciwko Przemysłowi II.- Spiskowcy wydają Kalisz i Rudę w ręce Henryka.
- Nieudana próba odbicia Kalisza przez Przemysła II.
- Pertraktacje pokojowe z Przemysłem II.
- Henryk zwraca Kalisz Przemysłowi II, w zamian za grody w Ołoboku i Rudzie.
1285
-(9 I) Synod w Łęczycy.- Zatwierdzenie klątwy ciążącej na Henryku.
- Wyznaczenie terminów konferencji pokojowych pomiędzy biskupem Tomaszem II i Henrykiem.
-Nieudane rokowania pokojowe we Wrocławiu (12 II) i w Kaliszu (12 III).
-(III-IV) Henryk wkracza zbrojnie do Otmuchowa i Edelsteinu, miast biskupich.-(24 V) Arcybiskup Jakub Świnka nakłada kolejną klątwę na Henryka, w związku z zagarnięciem przez niego funduszy przeznaczonych na wsparcie wyprawy krzyżowej do Ziemi Świętej, zdeponowanych w klasztorze dominikanów we Wrocławiu, a także pustoszenie dóbr biskupich.
-(29 VI) Skarga episkopatu polskiego na Henryka do papieża Honoriusza IV.
1286
-Papież Honoriusz III zatwierdza klątwę ciążącą na Henryku.ok. 1287
-Rozwiązanie małżeństwa z Konstancją (spowodowane wrogą postawą Mieszka i Przemysła?).-Małżeństwo z Matyldą, córką Ottona V Długiego, margrabiego brandenburskiego.
1287
-(wiosna) Zjazd z Leszkiem Czarnym w Opolu.-(14 VI) Utrata grodu w Ołoboku na rzecz Przemysła II.
-(jesień) Wyprawa na Racibórz.
- Biskup Tomasz II poddaje się Henrykowi.
- Zdjęcie klątwy z Henryka.
- Henryk zobowiązuje się do naprawienia szkód wyrządzonych biskupstwu wrocławskiemu.
1288
-(11 I) Pasowanie Henryka Głogowskiego na rycerza.★
1288. Leszek, książę Krakowa, Sandomierza i Sieradza zmarł bezdzietnie. Po nim nastąpił, poprzez elekcję, Bolesław książę Mazowsza. Wkrótce jednak przybył Henryk książę Wrocławia, który [opanował] miasto na skutek zdrady rzeźników, zaś zamek przez [zdradę] Sułka [z Niedźwiedzia]. - Rocznik Traski-(30 IX) Śmierć Leszka Czarnego.- Możnowładztwo małopolskie (pod przewodnictwem biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa) powołuje na tron krakowski Bolesława II płockiego.
- Henryk zbrojnie wkracza do Krakowa (zostaje wpuszczony do miasta przez cech rzeźników).
- Sułko z Niedźwiedzia, kasztelan krakowski, przekazuje zamek Henrykowi.
- Początek wojny z Bolesławem II płockim, Władysławem Łokietkiem i Kazimierzem II łęczyckim.
1289
★
[Gdy książęta śląscy] wracali na Śląsk, w czasie postoju koło miasta Siewierza napada na nich książę kujawski Władysław Łokietek z innymi książętami. A ponieważ oni także chwycili za broń dwudziestego szóstego lutego dochodzi do zawziętej walki między braćmi i rycerzami. I po wielkiej obustronnej rzezi zwycięstwo, jakkolwiek krwią drogo okupione, przypadło Łokietkowi i jego towarzyszom. Bardzo wielu spośród rycerzy śląskich padło, albo w czasie ucieczki dostało się do niewoli. Ginie w tej bitwie syn księcia głogowskiego Konrada, książę szprotawski [raczej ścinawski - przyp. wł.] Przemysł, który dopiero co osiągnął wiek młodzieńczy. [...] Książę opolski Bolesław ranny dostaje się do niewoli. Również dwie potyczki wszczęte przez rycerzy, jedna pod Skałą, a druga koło Świątnicy, przyniosły także dwie klęski rycerzom śląskim. - Kronika Jana Długosza---
30 lipca 1289 roku Rusini najechali ziemię śląską i wiele ludzi wokół Nysy i Grodkowa pochwycili, a następnie uprowadzili do swojej ziemi. - rocznik cystersów henrykowskich-Walki (przy wsparciu Henryka Głogowskiego, Bolesława I opolskiego i Przemka ścinawskiego) z Bolesławem II płockim, Władysławem Łokietkiem i Kazimierzem II łęczyckim.
- (26 II) Bitwa pod Siewierzem (na terytorium Kazimierza bytomskiego, lennika czeskiego).
- Śmierć Przemka ścinawskiego.
- Henryk opanowuje ziemię ścinawską (mimo, iż pretensje do niej zgłaszają Henryk Głogowski i Konrad II).
- Władysław pojmuje i więzi Bolesława I opolskiego.
- Śmierć Przemka ścinawskiego.
- Utrata miasta Krakowa (bez zamku) na rzecz Władysława Łokietka.
- Porażki w starciach pod Skałą i Święcicami.
- (30 VII) Niszczycielski najazd Lwa, księcia halickiego na Śląsk (w okolice Nysy i Grodkowa).
- (VIII) Henryk odzyskuje władzę w Krakowie.
- Władysław Łokietek utrzymuje ziemię sandomierską.
1289-1290
-Starania o koronę królewską.1290
-(23 VI) Przywilej immunitetowy dla biskupstwa wrocławskiego (dla dóbr nysko-otmuchowskich).-Henryk zapisuje (na wypadek śmierci) ziemię krakowską Przemysłowi II, księstwo wrocławskie Henrykowi Głogowskiemu, a ziemię kłodzką Przemyślidom.
-(23 VI) Śmierć Henryka IV Probusa we Wrocławiu.
Henricus Probus
Arnolda Myliusa
heraldyka:
sfragistyka:
 +S HENRICI IIII DEI GRACIA DVCIS SLESIE |  *SIGIL HENRICI QVARTI DEI GRA DVCIS SLESIE ET DOMINI WRATIZLAVIE |
 +S H IIII DEI GRA DVC SLE |  +S H DI GRA DVC SLIE CRACOV ET SANDO(MIR) |
 +S H IIII DEI GRA DVC SLE |  +S H IIII DEI GRA DVCIS SLE |
 +SECRETV HENRICI IIII DI GRA DVC ZLE |
ciekawostka:
W roku 1283 podczas zjazdu książąt w Nysie, Henryk zorganizował wielki turniej rycerski (trwający aż cztery dni), którego koszty organizacyjne zostały celowo zrzucone na biskupa wrocławskiego Tomasza II. Wówczas to cały zapas zboża, które biskup posiadał na przedmieściach, zużytkowano na paszę dla koni...
ważniejsze fundacje:
| 1288- 1295 | kolegiata Św. Krzyża i Św. Bartłomieja we Wrocławiu |
|---|---|
| zamek na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu (gotycki) |
przyczyna śmierci:
| 23 VI 1290 | prawdopodobnie otrucie dokonane przez własnego lekarza (zgodnie z informacją zawartą w styryjskiej Kronice Ottokara; źródła polskie nie znają osoby truciciela - Jan Długosz zanotował informację o wzmaganiu się choroby Henryka wynikłej z trucizny podanej mu przez jego Ślązaków; z kolei XIV-wieczne źródło, tzw. Rocznik kujawski, nie porusza w ogóle kwestii otrucia: Henryk miał umrzeć od dłuższego czasu złożony chorobą) |
|---|
pochówek:
| 27 VI 1290 | kolegiata Św. Krzyża i Św. Bartłomieja we Wrocławiu (w gotyckim grobowcu, znajdującym się obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu) |
|---|---|
| zdjęcie kolegiaty Św. Krzyża i Św. Bartłomieja we Wrocławiu | |
| zdjęcie grobowca Henryka Probusa | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika Wielkopolska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
literatura:
- Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978
- Edmund Długopolski, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, TAiWPN Universitas, Kraków 2009
- Tadeusz Dobrzeniecki, Wrocławski pomnik Henryka IV, Auriga - Oficyna Wydawnicza w Warszawie, 1964
- Wojciech Dominiak, Ostatni władca Górnego Śląska - Władysław I, pan na Opolu i Raciborzu (1225-1281), Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, Racibórz 2009
- Marcin Hlebionek, Bolesław Pobożny i Wielkopolska jego czasów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Tomasz Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2006
- Bronisław Nowacki, Czeskie roszczenia do korony w Polsce w latach 1290-1335, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 1987
- Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982
ilustracje:
- Janusz Kębłowski, Pomniki Piastów Śląskich w dobie średniowiecza, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1971
- Arnold Mylius, Principum Et Regum Polonorum Imagines [...], Köln (Kolonia) 1594
- Paul Pfotenhauer, Die Schlesischen Siegel von 1250 bis 1300, Josef Max & Komp., Breslau (Wrocław) 1879
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com