Bolesław V Wstydliwy

genealogia:

kalendarium:

1228

1232

1233

[...] Konrad pojmał go [Bolesława] wraz z matką i związanego oddał pod ścisłą straż w grodzie Sieciechowie. - Kronika wielkopolska

• Odbicie jeńców z niewoli przez Klemensa z Ruszczy, dostojnika małopolskiego (działającego z polecenia Henryka).

1234

• Bolesław obejmuje ziemię sandomierską i przekazuje kilka grodów Henrykowi Brodatemu.

1235

• Utrata ziemi radomskiej.

1239

1239. Bolesław syn Leszka poślubił córkę króla Węgier. - Rocznik kapituły krakowskiej

• Konrad zgadza się na objęcie ziemi sandomierskiej przez Bolesława.

1241

W tym czasie także król [książę - przyp. wł.] Polski Bolesław, nazywany Wstydliwym, z matką swoją Grzymisławą i bojarami uciekł z ziemi [swojej]. - Latopis hustyński

• (I) Mongołowie zajmują Lublin i Zawichost.
• Bolesław (z rodziną) ucieka na Węgry (a następnie na Morawy).
• (13 II) Zdobycie i spalenie Sandomierza przez Tatarów.

1243

Wezwawszy więc na pomoc księcia opolskiego Mieczysława [...], po uzyskaniu posiłków od księcia poznańskiego Przemysła, Litwinów i Jaćwingów wymieniony książę Mazowsza Konrad i jego syn Kazimierz najeżdżają zbrojnie ziemię sandomierską. - Kronika Jana Długosza
---
Bolesław, [...] bratanek jego [Konrada], spotkawszy się z nim w Suchodole, stoczył bitwę i powaliwszy wielu Mazowszan wypędził swego stryja z kraju. - Kronika wielkopolska

• Bolesław przejmuje władzę w Krakowie.
• (25 V) Rozbicie wojsk Konrada i Kazimierza (wspomaganych przez oddziały opolskie Mieszka, wielkopolskie Przemysła, Litwinów i Jaćwięgów) przez stronników Bolesława Wstydliwego w bitwie pod Suchodołem.

1244

1245

• (17 VII) Porażka pod Jarosławiem.

1246

[...] książę mazowiecki Konrad z przykrością znosząc to, że w innym czasie został pod Suchodołem pokonany przez bratanka, i nie mogąc dopuścić, aby tak haniebne zawstydzenie minęło bez pomsty, wolał raczej obrazić Boga przez splamienie sumienia niż zaniechać zemsty. I zebrawszy mnóstwo Litwinów [Konrad] wtargnął do ziemi swego bratanka łupiąc [ją]. Gdy Bolesław zabiegł mu drogę pod Zaryszowem, stoczyli ze sobą wielką bitwę. Lecz gdy Bolesław został - niestety - zmuszony do ucieczki, Litwini i Mazowszanie zabili bardzo wielu sandomierzan i krakowian, wielu z nich biorąc do niewoli. - Kronika wielkopolska
---
Po upływie też niedługiego czasu - wiedział bowiem, że siły księcia Bolesława zostały przez niego złamane - ze swoimi tylko wojskami, ze swym synem, księciem Kujaw i Łęczycy Kazimierzem oraz swym zięciem, księciem opolskim Mieczysławem wkroczył do ziemi krakowskiej. Nie chcąc tracić czasu na zdobywanie zamków i miast, gdy i mieszczanie krakowscy z pogardą odrzucili wezwanie do poddania się, do trzech miejscowości wprowadza załogi. Najpierw zdobywa gród położony naprzeciw zamku i miasta Krakowa tam, gdzie Rudawa wpada do Wisły oraz drugi na brzegu [Wisły] w pobliżu klasztoru tynieckiego. Te dwa zamki obsadza załogą ze swoich żołnierzy. Trzeci buduje w Lelowie i oddaje go w dzierżawę swemu zięciowi, księciu opolskiemu Mieczysławowi. - Kronika Jana Długosza

• Siły Bolesława zostają pokonane w bitwie pod Zaryszowem.
• Udana obrona zamku krakowskiego.
  • Konrad tymczasowo umacnia się w ziemi krakowskiej.

Ale kiedy Konrad z okolic Krakowa odszedł na Mazowsze, książę krakowski Bolesław Wstydliwy ze swymi rycerzami oblega i zdobywa zamek na skale tynieckiej. Drugi zaś wzniesiony w widłach rzeki Wisły i Rudawy przejmuje przez poddanie się, dlatego że rycerze, którzy stanowili jego załogę, obawiali się, by nie dostali się żywcem w ręce księcia Bolesława, podobnie jak ci ze skały tynieckiej. - Kronika Jana Długosza

• Bolesław likwiduje umocnienia Konrada w ziemi krakowskiej.

Kiedy rozeszła się wieść o jego śmierci [Mieszka], natychmiast zwrócono księciu krakowskiemu Bolesławowi Wstydliwemu zamek w Lelowie, który podlegał Mieczysławowi, i wszystkie wysiłki i knowania księcia mazowieckiego Konrada spełzły na niczym. - Kronika Jana Długosza

• Przejęcie grodu w Lelowie.

1247

1248

1248-1249

1249

1250

1251

1252

• Bolesław wraz z matką Grzymisławą wydają przywilej immunitetowy na rzecz biskupstwa krakowskiego.

1253

[...] książę krakowski Bolesław i opolski Władysław wraz ze swoimi wojskami, a także ruskimi, spustoszyli ogniem i mieczem ziemię opawską, którą przedtem zajął król Czech Przemysł, którego nazywano Ottokarem. - Kronika wielkopolska
---
Bolesław nie poszedł za rzekę, ale stanął na wzgórzu gotowy do boju. Władysław [opolski] poszedł i dotarł do pierwszej bramy [Opawy]. Paląc, poszedł do drugiej bramy. I wyjechali Czesi i kilku z nich zabili, a resztę odpędzili [...] - Latopis halicko-włodzimierski

• Nieudane oblężenie Opawy i Głubczyc.

1254

• Bolesław zatwierdza przywilej immunitetowy na rzecz biskupstwa krakowskiego, nadany w Oględowie.

1254-1255

1255

• Przywilej immunitetowy na rzecz biskupstwa krakowskiego.

• Bolesław (dzięki wstawiennictwu siostry Salomei) nadaje pełen immunitet dla dóbr biskupstwa krakowskiego.

[Mściwój] zajął skutkiem zdrady pewnego kusznika gród Nakło należący do księcia Przemysła. [...] Przemysł zaś zebrawszy wojsko swoje i swego brata Bolesława [Pobożnego], wespół z Kazimierzem, księciem Kujaw, zewsząd obwałował wspomniany gród. Bolesław Wstydliwy, książę Krakowa, przysłał mu na pomoc tysiąc, a Siemowit Konradowic, książę Mazowsza, ośmiuset zbrojnych.- Kronika wielkopolska

• Przemysł i Kazimierz (wraz z posiłkami przysłanymi przez Bolesława Pobożnego, Bolesława Wstydliwego i Siemowita) ruszają na odsiecz Nakła.

1256

1257

• Bolesław przekazuje Kindze ziemię sądecką.

• Lokacja Krakowa na prawie magdeburskim.

• Ustanowiona zostaje zasada, iż każdy władca, który porwałby biskupa będzie automatycznie podlegał ekskomunice, a jego państwo interdyktowi.

1258

• Bolesław zatwierdza przywileje dla Kościoła w Małopolsce.

1259

[...] Bolesław [książę] Wielkopolski, Bolesław Wstydliwy [książę] krakowski i sandomierski i Siemowit [książę] Mazowsza, nadto Roman, syn Daniela króla Rusi, który przybył na pomoc wspomnianemu księciu Siemowitowi przeciw księciu Kazimierzowi, przyrodniemu [rodzonemu - przyp. wł.] bratu jego, zszedłszy się na ziemi łęczyckiej doszczętnie ją złupili i ogniem zniszczyli. - Kronika wielkopolska

[...] Tatarzy za grzechy chrześcijan wkroczyli z Prusami, Rusinami, Kumanami i innymi ludami na ziemię sandomierską i okropnie ją ogołocili rabując, wzniecając pożogę, zabijając ludzi. - Kronika wielkopolska
---
[...] książę krakowski i sandomierski Bolesław Wstydliwy przejęty głębokim bólem, ponieważ wiedział, że jest niezdolny do stawienia oporu potędze tatarskiej, powierzywszy z płaczem zamek królewski straży i obronie wojewody krakowskiego Klemensa oraz rycerzy i mieszczan krakowskich, [...] ze swoją żoną, księżną Kingą uszedł na Węgry i zabawił tam przez jakiś czas, póki się nie dowiedział, że Tatarzy wrócili do siebie. - Kronika Jana Długosza

• Najeźdźcy niszczą Sandomierz, Lublin i Kraków (bez Wawelu).
• Bolesław ucieka na Węgry (lub do ziemi sieradzkiej).

1260

• Bolesław powraca do Krakowa.

• (12 VII) Udział w przegranej bitwie pod Kressenbrun.

• Bolesław podejmuje się mediacji i doprowadza do zawarcia porozumienia pokojowego między Kazimierzem i Siemowitem.

1262

• Udzielenie militarnego wsparcia Bolesławowi Pobożnemu.

• Negocjacje pokojowe z Henrykiem III.
• Władysław opolski podejmuje (nieudaną) próbę nakłonienia Bolesława Wstydliwego i Bolesława Pobożnego do poparcia Czech.

1264

• Wojska krakowsko-sandomierskie pokonują Jacwięgów i zabijają ich księcia Komata.

1265

• Najeźdźcy pustoszą okolice Skaryszewa, Tarczka i Wiślicy.

1265-1266

• (1265) Wyprawa polska na Chełm.
• Ruski najazd na Lublin i Białą.
• Wojska małopolskie pustoszą okolice Czerwienia.
• (1266) Najazd wojsk polskich na Bełz.
• (19 VI 1266) Szwarno zostaje pobity przez Małopolan pod Wrotami.
• (1266) Zakończenie konfliktu z Rusinami.
  • Bolesław rezygnuje z najazdów na Jaćwież.

1266

1270

[Bolesław Pobożny] w tym czasie [przed 2 lutego] udał się w okolice Krakowa dla załatwienia pewnych spraw. - Kronika wielkopolska

1271

• Przywilej lokacyjny dla miasta Jędrzejowa.

1272

• Załamanie sojuszu z Węgrami.

przed 1273

1273

[Buntownicy] poddają mu [Władysławowi opolskiemu] ziemię krakowską i sandomierską, prosząc go, aby nie odmówił ich przyjęcia, z wielu [bowiem] względów, z powodu sąsiedztwa i związku ziem i płynących stąd wielu korzyści, przyjmą życzliwiej za księcia i pana raczej jego, aniżeli Leszka Czarnego. Książę opolski Władysław dumny z tej gotowości poddania się przyjmuje ją bez zastanowienia w nadziei łatwego zdobycia władzy nad księstwami krakowskim i sandomierskim z powodu bezdzietności i podeszłego wieku Bolesława Wstydliwego, którego śmierci spodziewano się lada dzień. [...] - Kronika Jana Długosza

[Buntownicy i Opolanie] ruszyli w wielkiej liczbie i niemal ze wszystkimi swoimi siłami i ludźmi (obawiali się bowiem ataku ze strony Bolesława Wstydliwego, ponieważ sprawa była bardzo głośna). Przybyli aż do wsi klasztornej Boguszyna, gdzie w piątek drugiego czerwca dopędziło ich złożone z rycerstwa dworskiego i szlachty wojsko księcia Bolesława Wstydliwego [...] Dochodzi do ostrego starcia między jednymi i drugimi, a bój był tak zawzięty, że niemal nikt nie ustąpił z pola walki. Toteż wielu ludzi z obydwu stron zginęło, wszyscy padali od ciosów w piersi w miejscach, gdzie stali. [...] Zwycięstwo, aczkolwiek nie bez wielkiego przelewu krwi, przypadło rycerzom Bolesława. - Kronika Jana Długosza

• (2 VI) Bolesław zwycięża Władysława opolskiego i buntowników w bitwie pod Bogucinem (k. Olkusza).
• Utrata zachodniej części ziemi krakowskiej (m.in. kasztelanii chrzanowskiej).

Bolesław książę Krakowa i Sandomierza, Bolesław książę Polski, Konrad książę Mazowsza, Leszek książę Sieradza, wkroczywszy na ziemie Władysława księcia Opola zniszczyli ją i zupełnie łupiąc i podkładając ogień aż do Opola i do Koźla, i aż po Odrę, i wielu ludzi wytracili tamże. - Rocznik Traski

1274

• Rezygnacja (?) Władysława z pretensji do tronu krakowskiego.
• Władysław zwraca kasztelanię chrzanowską w zamian za potwierdzenie swego panowania w zachodniej części ziemi krakowskiej (między rzekami Skawą i Skawinką).

1275

1277

1278

• Leszek Czarny rozbija wycofujących się Litwinów pod Łukowem (?).

• (26 VIII) Wojska czesko-polskie zostają rozbite w bitwie pod Suchymi Krutami.
  • Śmierć Przemysła Ottokara II.

1279

Bolesław Wstydliwy
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

+S BOLESLAVI FILII LESTCONIS DVCIS POLONIE

+S BOLESLAI DEI GRA DVCIS CRACOVIE ET SADOMIRIE

ciekawostka:

Na początku roku 1233 Konrad Mazowiecki zwabił na spotkanie Grzymisławę wraz z małym Bolesławem, po czym pobił ją własnoręcznie. Rozkazał uwięzić matkę z synem w Czersku, a następnie w Sieciechowie. W obronie uwięzionych wystąpił Henryk Brodaty. Wysłał Klemensa z Ruszczy z misją uwolnienia więźniów. Dzięki pomocy opata z Sieciechowa Mikołaja z Galli, misja ratunkowa udała się.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

NIEZNANA.

miejsce pochówku:

KOŚCIÓŁ FRANCISZKANÓW W KRAKOWIE (pierwotnie pochowany w chórze od strony północnej; podczas przebudowy kościoła w XV wieku szczątki Bolesława przeniesiono przed główny ołtarz; nagrobek księcia przepadł w roku 1655 podczas pożaru; w roku 1781 odnaleziono w prezbiterium kości - w tym 3 czaszki - oraz kamienną dwustronnie rzeźbioną płytę wyobrażającą z jednej strony mnicha a z drugiej rycerza: kości zamurowano, a płytę przepołowiono, uznając część z wyobrażeniem rycerza za nagrobek Bolesława, pomimo, iż inskrypcja na płycie wskazuje na niezidentyfikowanego księcia krakowskiego Władysława Pobożnego zmarłego w roku 1270 - prawdopodobnie jest to jednak płyta wierzchnia XV-wiecznego grobowca Bolesława; w roku 1871 Walery Gadomski wykonał - według projektu Jana Matejki - płytę pamiątkową, którą wmurowano w prezbiterium; natomiast w roku 1922 kości wydobyto ponownie, przełożono do relikwiarza i przeniesiono do kaplicy bł. Salomei umieszczając po prawej stronie ołtarza).

literatura:

• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Paweł Żmudzki, Studium podzielonego Królestwa - Książę Leszek Czarny, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2000
• Stanisław Rosik, Bolesław Wstydliwy i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Konrad Mazowiecki i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Wojciech Dominiak, Ostatni władca Górnego Śląska - Władysław I, pan na Opolu i Raciborzu (1225-1281), Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, Racibórz 2009

ilustracje:

• Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
• "Kłosy. Czasopismo ilustrowane tygodniowe", nr 39, Wydawnictwa S. Lewentala, Warszawa 1882
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
• Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com