Leszek II Czarny
Mieszczan krakowskich Niemców miłował i poważał, że nawet włosy na ich wzór zaczesywał, a w ubiorze nadto i we wszystkim stosował się do ich obyczaju.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Kazimierz I Konradowic | Konstancja, córka Henryka II Pobożnego |
| życie | panowanie (Kraków) |
| 1240/1242 (Brześć Kujawski?) - 30 IX 1288 (Kraków) | 1279 - 1288 |
| małżeństwa | |
| |
kalendarium:
1260
-Udzielenie wsparcia wojskowego Węgrom walczącym z Czechami.- (12 VII) Udział Leszka w przegranej bitwie pod Kressenbrun.
1261
★
[...] bracia Lestko i Ziemomysł, synowie księcia Kujaw Kazimierza, oskarżywszy swą macochę, że chciała ich otruć i odstąpiwszy od ojca zajęli Łęczycę i Sieradz wraz z wszystkimi ich przyległościami. Ludność miejscowa wzgardziwszy ich ojcem całym sercem przylgnęła do nich. - Kronika wielkopolska-(VIII) Bunt Leszka i Siemomysła przeciwko ojcu Kazimierzowi.- Leszek zdobywa ziemię łęczycko-sieradzką.
1262
-(26 VIII) Wiec książęcy w Piotrkowie.-(4 X/zima) Porozumienie pokojowe z Kazimierzem.
- Leszek zwraca ziemię łęczycką i otrzymuje potwierdzenie swej samodzielnej władzy w ziemi sieradzkiej.
1264
-(9 IX) Wiec w Sieradzu.-(30 XII) Zjazd z arcybiskupem Januszem pod Glinnem, na lodzie rzeki Warty.
1265
-(1 III) Lokacja Nowej Brzeźnicy na prawie magdeburskim.-(10 VIII) Wiec książęcy w Sieradzu.
-Adopcja Leszka Czarnego przez Bolesława Wstydliwego.
-Małżeństwo z Gryfiną, córką Rościsława, bana Sławonii i Maczwy.
1266
-(III) Wyjazd Leszka i Gryfiny na pokojowy zjazd w Budzie.-Lokacja Radomska na prawie magdeburskim.
1267
-(14 XII) Śmierć Kazimierza Konradowica.- Leszek przejmuje władzę w ziemi łęczyckiej.
1268
-(4 III) Wiec książęcy w Sieradzu.1271
-(VI) Dywersyjny najazd na księstwo wrocławskie Henryka IV (w interesie Węgier prowadzących wojnę z Czechami).-(VI) Bunt możnych na Kujawach inowrocławskich przeciwko rządom Siemomysła.
- Siemomysł przybywa na dwór Leszka i przekonuje go do zmiany orientacji politycznej (na proczeską).
- (VII) Wyjazd wraz z bratem Siemomysłem do Pragi.
- (14 VII) Udział w potwierdzeniu pokoju czesko-węgierskiego.
- (VII) Wyjazd wraz z bratem Siemomysłem do Pragi.
- (VIII) Bolesław Pobożny (z pomocą Mściwoja II pomorskiego) zdobywa Kujawy inowrocławskie.
★
[Gryfina] zwoławszy zgromadzenie panów, rycerstwa i pań sieradzkich opowiedziała, że choć prawie sześć lat mieszka wspólnie ze swoim mężem Leszkiem Czarnym, jednakże do tego dnia pozostała panną nie tkniętą przez swego męża, zarzucając mu niemoc i oziębłość w obecności także księcia Leszka, który milczeniem potwierdzał oskarżenie. Zdjąwszy czepek, którym jako mężatka zwykła osłaniać głowę, w klasztorze braci mniejszych w Krakowie w obecności wielu ludzi zaczęła potem chodząc z odkrytą głową, zachowywać się jak panna i unikać towarzystwa księcia Leszka, zamierzając starać się o rozwiązanie tego małżeństwa.- Kronika Jana Długosza1273
-Wiec książęcy w Białej.-(7 VIII/XII) Objęcie Kujaw inowrocławskich (bez Bydgoszczy, Kruszwicy i Radziejowa) z nadania Bolesława Pobożnego.
- Leszek powraca do koalicji prowęgierskiej.
★
Bolesław książę Krakowa i Sandomierza, Bolesław książę Polski, Konrad książę Mazowsza, Leszek książę Sieradza, wkroczywszy na ziemie Władysława księcia Opola zniszczyli ją i zupełnie łupiąc i podkładając ogień aż do Opola i do Koźla, i aż po Odrę, i wielu ludzi wytracili tamże. - Rocznik Traski---
[Bolesław Wstydliwy] ściąga siły ze wszystkich swoich dzielnic i przy osobistej pomocy książąt: kaliskiego i wielkopolskiego Bolesława Pobożnego oraz sieradzkiego Leszka Czarnego, w dzień św. Szymona i Judy najeżdża zbrojnie ziemię opolską i paląc wsie oraz miasta sieje możliwie najdalej spustoszenie. Podchodzi też pod samo miasto Opole i wszystkie jego przedmieścia niszczy i pali, powstrzymuje się jednak od szturmowania i oblegania, poprzestając jedynie na paleniu domów i pustoszeniu pól. [...] Od Opola posuwano się nieprzerwanym marszem w kierunku Koźla i Raciborza i nie wcześniej zaprzestano pustoszenia, dopóki nie splądrowano wszystkich ziem podległych księciu Władysławowi Opolczykowi. - Kronika Jana Długosza-(28 X-XI) Udział w wyprawie Bolesława Wstydliwego przeciwko Władysławowi opolskiemu.
- Spustoszenie okolic Opola, Koźla i Raciborza.
1275
-(6 VIII) Gryfina powraca do Leszka (dzięki mediacji Bolesława i Kingi).1276
-(28 X) Ponowna lokacja Warty na prawie średzkim.1278
-Najazd litewski na Lubelszczyznę.- Leszek rozbija wycofujących się Litwinów pod Łukowem (?).
- Restytucja Siemomysła w Inowrocławiu i Bydgoszczy (uzyskanej od Bolesława), dzięki mediacji Przemysła II.
- Siemomysł zobowiązuje się do odstąpienia od popierania rycerzy niemieckich i Zakonu Krzyżackiego.
- (26 VIII) Wojska czesko-polskie zostają rozbite w bitwie pod Suchymi Krutami.
1279
-(7 XII) Śmierć Bolesława Wstydliwego.- Leszek zostaje księciem krakowskim.
1280
-(II) Najazd księcia halickiego, Lwa Daniłowicza (wspomaganego przez Tatarów i Jaćwięgów) na ziemię sandomierską i lubelską.- Udana obrona oblężonego Sandomierza.
- (23 II) Wojska krakowsko-sandomierskie rozbijają najeźdźców pod Goślicami.
- Zdobycie i spalenie Przeworska.
-(31 X) Zjazd w Czechowie.
- Nieudane negocjacje z Kingą (wdową po Bolesławie) w sprawie przejęcia od niej dóbr sądeckich, bieckich i korczyńskich.
1282
-(zima/wiosna) Odparcie najazdu Jaćwięgów na ziemię lubelską.- Leszek odnosi zwycięstwo nad Narwią.
-(4 X) Litwini wkraczają na ziemię sandomierską.
- Leszek rozbija najeźdźców nieopodal wsi Rowiny (Równe).
1282-1283
-Konflikt z biskupem krakowskim Pawłem z Przemankowa (w sprawie ograniczenia władzy księżnej Kingi).- (II/III 1283) Wiec w Łagowie.
- Pojmanie i uwięzienie Pawła z Przemankowa (w Sieradzu).
- (10 IV 1283) Papież Marcin IV nakazuje biskupowi wrocławskiemu i poznańskiemu obłożenie Leszka klątwą, a jego państwa interdyktem.
- Zajęcie ziemi bieckiej i korczyńskiej.
- Pojmanie i uwięzienie Pawła z Przemankowa (w Sieradzu).
- (IV 1283) Uwolnienie biskupa Pawła z Przemankowa.
1283
-(10 VIII) Wiec książęcy w Krakowie.-Lokacja Wielunia na prawie magdeburskim.
-(jesień/zima) Zjazd w Grodzinie.
1284
-(22 I) Wiec książęcy w Osieku.-(19 II) Zjazd w Sieradzu z Przemysłem II.
-(lato) Leszek i Siemomysł wyprawiają się przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu.
- Zawarcie układu rozejmowego z Krzyżakami (ważnego do 8 XI).
- Leszek i Siemomysł nie wznawiają działań wojennych (m.in. wobec niechętnej postawy Przemysła II).
-(8 XII) Wiec książęcy w Krakowie.
- Leszek obiecuje wypłacić biskupowi Pawłowi z Przemankowa odszkodowanie w wysokości 6000 grzywien w ciągu najbliższych 6 lat.
- Paweł z Przemankowa (wraz z biskupem płockim Tomaszem) zdejmuje ekskomunikę z Leszka.
1285
-(29 I/18 II) Najazd Henryka Probusa na ziemię krakowską.-(III/IV) Odparcie najazdu litewskiego na Lubelszczyznę.
-(6-14 IV) Wiec książęcy w Krakowie.
-Zawarcie sojuszu z Władysławem IV, królem Węgier.
-(IV) Wybucha bunt przeciwko Leszkowi.
- Buntownicy (pod przywództwem Janusza i Ottona Starżów) wydają Sandomierz w ręce Konrada II czerskiego.
- Udana obrona zamku krakowskiego przez oddziały mieszczan (dowodzone formalnie przez księżnę Gryfinę).
- Leszek uzyskuje wsparcie węgierskie.
- (3 V) Pokonanie buntowników w bitwie pod Bogucicami nad Rabą.
- Konrad II czerski wycofuje się z Małopolski.
1285-1287
-Uchwały synodów w Łęczycy w obronie polskości i języka polskiego.-(VIII 1285-zima 1287) Obwarowanie Krakowa murami.
1286
-(26 II) Wiec książęcy w Krakowie.-(27 III) Zjazd w Sieradzu.
-(VII) Lokacja Sandomierza na prawie magdeburskim.
-(30 XI) Wiec w Krakowie.
- Biskup Paweł z Przemankowa daruje Leszkowi zapłatę 3000 grzywien odszkodowania w zamian za potwierdzenie przywilejów Kościoła krakowskiego.
- Ostateczne zakończenie sporu z Pawłem z Przemankowa.
1286-1287
-(27 XII-1 I) Wiec w Sieradzu.1287
-(29 I) Wiec książęcy w Krakowie.-(wiosna) Zjazd z Henrykiem IV w Opolu.
-(VI) Niszczycielska wyprawa przeciwko Konradowi II czerskiemu.
-(14 X) Wiec książęcy w Krakowie.
1287-1288
-(XII-I) Najazd Tatarów na Małopolskę.- (XII 1287) Udana obrona Krakowa i Sandomierza.
- Leszek udaje się na Węgry.
- Uzyskanie pomocy militarnej (w postaci oddziałów Jerzego z Sóvaru).
- (I 1288) Zwycięstwo w potyczce nieopodal Sącza.
- (I/II 1288) Tatarzy opuszczają Małopolskę.
1288
-(3 IV) Wiec książęcy w Krakowie.-(lato) Leszek wysyła rycerstwo sieradzkie pod dowództwem wojewody Mateusza na Mazowsze czerskie, w celu pustoszenia dziedzin Konrada II.
- (25 VI) Konrad rozbija wojska Mateusza na pograniczu sieradzko-mazowieckim.
- Śmierć wojewody Mateusza.
-Przywilej dla opactwa benedyktynów w Tyńcu.
-(30 IX) Śmierć Leszka II Czarnego w Krakowie.
Leszek Czarny
Jana Matejki
heraldyka:
sfragistyka:
 +S LESTCONIS DEI GRA DVCIS SIRADIESIS |  +S LESTCONIS DEI GRA DVCIS CRACOVIE SANDOMIRIE 7 SIRADIEN +S STANISLAI |
 +SIG DV LESTCOIS PARS AQILA PARSQ LEOIS |
ciekawostka:
W roku 1271 Leszek zerwał sojusz z Węgrami i przeszedł na stronę króla czeskiego. Księżna Gryfina (mocno związana z dworem węgierskim) publicznie (możliwe, iż na zjeździe rycerstwa ziemi sieradzkiej) zarzuciła mężowi impotencję. Zdjęła nawet czepek, którym zwykły okrywać głowę mężatki; zaczęła zachowywać się jak panna i chodziła z odkrytą głową. W ten sposób ukarała męża za niewierność wobec Arpadów. Opuściła też Sieradz i osiadła na dworze krakowskim. Dzięki mediacji Bolesława Wstydliwego konflikt między małżonkami zakończył się. W roku 1278 Leszek podjął jednak leczenie u kontrowersyjnego znachora, niejakiego Mikołaja. Kuracja to była niezwykła, gdyż zakładała spożywanie głównie gadów i książę zaczął jeść węże, jaszczurki i żaby, dlatego stał się obrzydliwy dla całego ludu, choć były mu bardzo pomocne. Skutki tej kuracji miały być pozytywne, ale książęca para nie doczekała się potomstwa...
ważniejsze fundacje:
| 1266 | klasztor i kościół franciszkanów w Radomsku |
|---|---|
| zamek w Sieradzu (częściowo drewniany z ceglaną rotundą) | |
| 1282 | kościół pw. Michała Archanioła w Lublinie |
przyczyna śmierci:
| 30 IX 1288 | prawdopodobnie dżuma (lub inna choroba zakaźna, którą książę zaraził się podczas panującej epidemii) |
|---|
pochówek:
| 1288 | kościół dominikanów w Krakowie (obecnie jako bazylika; książę pierwotnie pochowany w grobowcu, który uległ zniszczeniu w roku 1668 podczas pożaru kościoła; następnie w ścianie kościoła umieszczono płytę epitafijną, a kości księcia złożono w drewnianej obudowie na bocznym ołtarzu; całość spłonęła podczas wielkiego pożaru 18 lipca 1850 roku; postanowiono na podstawie przepalonych szczątków wykuć w kamieniu nową płytę nagrobną, którą wmurowano w północną ścianę prezbiterium w roku 1884; 4 lipca 1938 roku odkryto szczątki księcia, które włożono do ołowianej trumny i uroczyście pochowano) |
|---|---|
| zdjęcie kościoła dominikańskiego w Krakowie | |
| zdjęcie płyty nagrobnej Leszka Czarnego | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika Wielkopolska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
- Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Błażej Śliwiński, Leszek książę inowrocławski (1274/1275 - po 27 kwietnia 1339), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
- Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
- Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982
- Paweł Żmudzki, Studium podzielonego Królestwa - Książę Leszek Czarny, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2000
ilustracje:
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881
- Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888
- Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com