Leszek II Czarny

genealogia:

kalendarium:

1260

• (12 VII) Udział Leszka w przegranej bitwie pod Kressenbrun.

1261

[...] bracia Lestko i Ziemomysł, synowie księcia Kujaw Kazimierza, oskarżywszy swą macochę, że chciała ich otruć i odstąpiwszy od ojca zajęli Łęczycę i Sieradz wraz z wszystkimi ich przyległościami. Ludność miejscowa wzgardziwszy ich ojcem całym sercem przylgnęła do nich. - Kronika wielkopolska

• Leszek zdobywa ziemię łęczycko-sieradzką.

1262

• Leszek zwraca ziemię łęczycką i otrzymuje potwierdzenie swej samodzielnej władzy w ziemi sieradzkiej.

1264

1265

1266

1267

• Leszek przejmuje władzę w ziemi łęczyckiej.

1268

1271

• Siemomysł przybywa na dwór Leszka i przekonuje go do zmiany orientacji politycznej (na proczeską).
  • (VII) Wyjazd wraz z bratem Siemomysłem do Pragi.
    • (14 VII) Udział w potwierdzeniu pokoju czesko-węgierskiego.
• (VIII) Bolesław Pobożny (z pomocą Mściwoja II pomorskiego) zdobywa Kujawy inowrocławskie.

[Gryfina] zwoławszy zgromadzenie panów, rycerstwa i pań sieradzkich opowiedziała, że choć prawie sześć lat mieszka wspólnie ze swoim mężem Leszkiem Czarnym, jednakże do tego dnia pozostała panną nie tkniętą przez swego męża, zarzucając mu niemoc i oziębłość w obecności także księcia Leszka, który milczeniem potwierdzał oskarżenie. Zdjąwszy czepek, którym jako mężatka zwykła osłaniać głowę, w klasztorze braci mniejszych w Krakowie w obecności wielu ludzi zaczęła potem chodząc z odkrytą głową, zachowywać się jak panna i unikać towarzystwa księcia Leszka, zamierzając starać się o rozwiązanie tego małżeństwa.- Kronika Jana Długosza

1273

• Leszek powraca do koalicji prowęgierskiej.

Bolesław książę Krakowa i Sandomierza, Bolesław książę Polski, Konrad książę Mazowsza, Leszek książę Sieradza, wkroczywszy na ziemie Władysława księcia Opola zniszczyli ją i zupełnie łupiąc i podkładając ogień aż do Opola i do Koźla, i aż po Odrę, i wielu ludzi wytracili tamże. - Rocznik Traski

1275

1276

1278

• Leszek rozbija wycofujących się Litwinów pod Łukowem (?).

• Restytucja Siemomysła w Inowrocławiu i Bydgoszczy (dzięki mediacji Przemysła II).

• (26 VIII) Wojska czesko-polskie zostają rozbite w bitwie pod Suchymi Krutami.

1279

• Leszek zostaje księciem krakowskim.

1280

• Udana obrona oblężonego Sandomierza.
• (23 II) Wojska krakowsko-sandomierskie rozbijają najeźdźców pod Goślicami.

• Zdobycie i spalenie Przeworska.

• Nieudane negocjacje z Kingą (wdową po Bolesławie) w sprawie przejęcia od niej dóbr sądeckich, bieckich i korczyńskich.

1282

• Leszek odnosi zwycięstwo nad Narwią.

• Leszek rozbija najeźdźców nieopodal wsi Rowiny (Równe).

1282-1283

• (II/III 1283) Wiec w Łagowie.
  • Pojmanie i uwięzienie Pawła z Przemankowa (w Sieradzu).
    • (10 IV 1283) Papież Marcin IV nakazuje biskupowi wrocławskiemu i poznańskiemu obłożenie Leszka klątwą, a jego państwa interdyktem.
  • Zajęcie ziemi bieckiej i korczyńskiej.
• (IV 1283) Uwolnienie biskupa Pawła z Przemankowa.

1283

1284

• Zawarcie układu rozejmowego z Krzyżakami (ważnego do 8 XI).
  • Leszek i Siemomysł nie wznawiają działań wojennych (m.in. wobec niechętnej postawy Przemysła II).

• Leszek obiecuje wypłacić biskupowi Pawłowi z Przemankowa odszkodowanie w wysokości 6000 grzywien w ciągu najbliższych 6 lat.
  • Paweł z Przemankowa (wraz z biskupem płockim Tomaszem) zdejmuje ekskomunikę z Leszka.

1285

• Buntownicy (pod przywództwem Janusza i Ottona Starżów) wydają Sandomierz w ręce Konrada II czerskiego.
• Udana obrona zamku krakowskiego przez oddziały mieszczan (dowodzone formalnie przez księżnę Gryfinę).
• Leszek uzyskuje wsparcie węgierskie.
• (3 V) Pokonanie buntowników w bitwie pod Bogucicami nad Rabą.
  • Konrad II czerski wycofuje się z Małopolski.

1285-1287

1286

• Biskup Paweł z Przemankowa daruje Leszkowi zapłatę 3000 grzywien odszkodowania w zamian za potwierdzenie przywilejów Kościoła krakowskiego.
  • Ostateczne zakończenie sporu z Pawłem z Przemankowa.

1286-1287

1287

1287-1288

• (XII 1287) Udana obrona Krakowa i Sandomierza.
• Leszek udaje się na Węgry.
  • Uzyskanie pomocy militarnej (w postaci oddziałów Jerzego z Sóvaru).
• (I 1288) Zwycięstwo w potyczce nieopodal Sącza.
• (I/II 1288) Tatarzy opuszczają Małopolskę.

1288

• (25 VI) Konrad rozbija wojska Mateusza na pograniczu sieradzko-mazowieckim.
  • Śmierć wojewody Mateusza.

Leszek Czarny
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

+S LESTCONIS DEI GRA DVCIS SIRADIESIS	+S LESTCONIS DEI GRA DVCIS CRACOVIE SANDOMIRIE 7 SIRADIEN +S STANISLAI
+SIG DV LESTCOIS PARS AQILA PARSQ LEOIS

ciekawostka:

W roku 1271 Leszek zerwał sojusz z Węgrami i przeszedł na stronę króla czeskiego. Księżna Gryfina (mocno związana z dworem węgierskim) publicznie (możliwe, iż na zjeździe rycerstwa ziemi sieradzkiej) zarzuciła mężowi impotencję. Zdjęła nawet czepek, którym zwykły okrywać głowę mężatki; zaczęła zachowywać się jak panna i chodziła z odkrytą głową. W ten sposób ukarała męża za niewierność wobec Arpadów. Opuściła też Sieradz i osiadła na dworze krakowskim. Dzięki mediacji Bolesława Wstydliwego konflikt między małżonkami zakończył się. W roku 1278 Leszek podjął jednak leczenie u kontrowersyjnego znachora, niejakiego Mikołaja. Kuracja to była niezwykła, gdyż zakładała spożywanie głównie gadów i książę zaczął jeść węże, jaszczurki i żaby, dlatego stał się obrzydliwy dla całego ludu, choć były mu bardzo pomocne. Skutki tej kuracji miały być pozytywne, ale książęca para nie doczekała się potomstwa...

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

Prawdopodobnie DŻUMA (lub inna choroba zakaźna, którą książę zaraził się podczas panującej epidemii).

miejsce pochówku:

KOŚCIÓŁ ŚW. TRÓJCY (DOMINIKANÓW) W KRAKOWIE (obecnie jako bazylika; książę pierwotnie pochowany w grobowcu, który uległ zniszczeniu w roku 1668 podczas pożaru kościoła; następnie w ścianie kościoła umieszczono płytę epitafijną, a kości księcia złożono w drewnianej obudowie na bocznym ołtarzu; całość spłonęła podczas wielkiego pożaru 18 lipca 1850 roku; postanowiono na podstawie przepalonych szczątków wykuć w kamieniu nową płytę nagrobną, którą wmurowano w północną ścianę prezbiterium w roku 1884; 4 lipca 1938 roku odkryto szczątki księcia, które włożono do ołowianej trumny i uroczyście pochowano).

literatura:

• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Błażej Śliwiński, Leszek książę inowrocławski (1274/1275 - po 27 kwietnia 1339), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Pierścień Kingi, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1999
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
• Lech Chmiel, Leszek Czarny 1240-1288, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1977
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Paweł Żmudzki, Studium podzielonego Królestwa - Książę Leszek Czarny, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2000
• Przemysław Wiszewski, Leszek Czarny i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Bolesław Wstydliwy i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Przemysł II i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982

ilustracje:

• Friedrich August Vossberg, Siegel des Mittelalters von Polen, Lithauen, Schlesien, Pommern und Preussen, Berlin 1854
• Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881
• Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
• Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com