Henryk II Pobożny (Śląski)
[...] mąż szczególnie oddany Bogu oraz sprawca dobrych dzieł. Jako wierny i dzielny żołnierz Chrystusa śmiało przeciwstawił się Tatarom dla dobra ludu Bożego i przelawszy krew przyjął śmierć [...]
Żywot Św. Jadwigi
Żywot Św. Jadwigi
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Henryk I Brodaty | Jadwiga, córka Bertolda III, hrabiego von Diessen-Andechs, księcia Meranii |
| życie | panowanie (Kraków) |
| 1196/1204 - 9 IV 1241 (Legnica) | 1238 - 1241 |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
kalendarium:
1216
-Małżeństwo z Anną, córką Przemysła Ottokara I, króla Czech.1217-1218
-Udział w wyprawie krzyżowej króla węgierskiego Andrzeja II do Ziemi Świętej (?).ok. 1222
-Henryk zostaje dopuszczony do współrządów przez ojca.1228
-(lato) Nieudany najazd Konrada Mazowieckiego na ziemię krakowską.- Zwycięstwa nad wojskami Konrada w bitwach pod Skałą, Wrocieryżem nad Mierzawą i Międzyborzem (k. Opoczna).
1229
-(zima/wiosna) Henryk Brodaty zostaje (podczas Mszy Św. na zjeździe w Spytkowicach) pojmany przez ludzi Konrada i uprowadzony do Płocka.-Konrad zajmuje ziemię sandomierską.
-(lato) Odparcie ruskiego najazdu na Milicz.
-Początek wojny o Ziemię Lubuską z Ludwikiem turyńskim.
1230
-(IX) Zdobycie Ziemi Lubuskiej.1232
-(31 X) Zjazd w Skaryszewie.1233
-(VII/VIII) Nieudana wyprawa (wraz z ojcem Henrykiem) na Kalisz.1234
-(lato) Wyprawa na Wielkopolskę.- (22 IX) Władysław Odonic zrzeka się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka Brodatego.
-Henryk obejmuje władzę namiestniczą w Wielkopolsce z nadania ojca.
-(22 IX/zima) Wyprawa przeciwko Barnimowi pomorskiemu.
- Zdobycie kasztelanii cedyńskiej i kinieckiej.
1235
★
[...] przybyli z wielkim wojskiem na ziemię chełmińską i do Ostrowa Świętej Marii, i lepiej go umocnili, niemal wszyscy książęta polscy, a mianowicie mazowiecki, kujawski, krakowski i wrocławski oraz książę Świętopełk wraz z bratem. Kiedy nastała zima, całe wojsko pielgrzymów wraz z braćmi wkroczyło na terytorium, które zwie się Rezija, zniszczyło je całe i kogo tylko mogło, wymordowało. Wówczas wyszła im naprzeciw wielka mnogość Prusów, wysłana do walki. Wezwawszy Bożej pomocy, chrześcijanie starli się z nimi. Wówczas książę Świętopełk ze swoimi odciął im możliwość ucieczki i zgnęło tam pięć tysięcy Prusów, ku ogromnej radości chrześcijan, a bez żadnej ich szkody. - Kronika oliwska-(23 I/26 II) Wyprawa krzyżowa na Prusów.- Zwycięstwo w bitwie nad Dzierzgonią.
-(26 VI) Papież Grzegorz IX zatwierdza układ pokojowy z Władysławem Odonicem.
-Wojna z Władysławem Odonicem.
- Utrata Śremu.
- Władysław Odonic odpiera najazd na Gniezno.
1236
-Sprowadzenie franciszkanów do Polski.1236/1238
-Henryk Brodaty rozpoczyna starania u cesarza Fryderyka II o koronę królewską dla syna Henryka.1237
-(wiosna) Wojna z Władysławem Odonicem.- Utrata grodu Pobzin.
- Zdobycie kasztelanii lądzkiej.
1238
★
[...] Henryk Brodaty, książę Śląska, Wielkopolski i Krakowa, zakończył ostatni dzień, pozostawiając spadkobiercą jedynego syna swego Henryka, którego zrodził ze świętej Jadwigi. - Kronika wielkopolska-(19 III) Śmierć Henryka Brodatego.- Henryk przejmuje władzę na Śląsku, w Wielkopolsce i Małopolsce.
- Mieszko Otyły obejmuje samodzielne rządy w księstwie opolsko-raciborskim.
- Henryk przekazuje ziemię kaliską i rudzką Wioli opolskiej i jej synowi Władysławowi.
★
Tegoż roku [1238 - przyp. wł.] Niemcy zajęli Santok. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej-Utrata Santoka na rzecz Brandenburgii.-Barnim pomorski odbija kasztelanię cedyńską i kiniecką.
1239
★
[...] arcybiskup magdeburski obległ gród Lubusz [...] Lecz gdy stracił wielką liczbę ludzi ze swego wojska, pokonanego przez Polaków, smutny odstąpił. - Kronika wielkopolska-(lato) Udana obrona Lubusza przed najazdem Wilbranda, arcybiskupa magdeburskiego.★
Zatem książę śląski Henryk odzyskał Santok od Niemców. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej-Odebranie Santoka Brandenburgii.★
Książę Kazimierz, syn Konrada, pojął za małżonkę córkę Henryka, będącą z nim w piątym stopniu pokrewieństwa. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej-Małżeństwo córki Konstancji z Kazimierzem Konradowicem.- (1239/16 VI 1241) Kazimierz obejmuje Ląd (wraz z okręgiem), jako posag swej żony.
1241
★
Następnie z niezwykłą szybkością [Batu-chan] przybywa do Polski i łupi oraz pustoszy dwa ludne w tym czasie w Polsce miasta: Lublin i Zawichost oraz sąsiadujące z nimi powiaty i ziemie. A widząc, że jest objuczony ogromnym łupem jeńców obojga płci, pobranych spośród Polaków i Rusinów, drogą, którą przybył, wraca na Ruś. Odprowadziwszy brańców w bezpieczne miejsce, wraca pośpiesznie do Polski. A ponieważ rzeki polskie: Bug i Wisła, pozwoliły na przejście po lodzie, przybywa do Sandomierza. Oblega ciasno ze wszystkich stron zarówno zamek, jak miasto Sandomierz. Zdobywszy je wreszcie, [Tatarzy] zabijają opata koprzywnickiego i wszystkich braci klasztoru koprzywnickiego, zakonu cystersów, oraz wielką liczbę duchownych i świeckich, mężczyzn i kobiet, szlachty i ludu obojga płci, którzy się tam zgromadzili w celu ratowania życia lub obrony miejsca. Urządzają wielką rzeź starców i dzieci i jedynie kilku młodym darują życie, ale zakuwają ich jak najgorszych niewolników w straszne dyby. - Kronika Jana Długosza-(I) Oddziały tatarskie (mongolskie) najeżdżają ziemię sandomierską (władztwo Bolesława).- Tatarzy zdobywają i plądrują Lublin (I), Zawichost (I) i Sandomierz (13 II).
★
Już Tatarzy docierali do miasta Połańca, położonego nad rzeką Czarną, i rozkładali się obozem we wsi zwanej Wielkie Tursko, kiedy dopadł ich wojewoda krakowski Włodzimierz z pozostałymi rycerzami krakowskimi, nader jednak nielicznymi, ale zdecydowanymi zwyciężyć lub zginąć, a zaatakowawszy ich znienacka z największą odwagą, stacza z nimi bitwę. Ale choć Włodzimierz wskutek zaskakującego ataku sprawił wśród Tatarów ogromną rzeź i walczył z nimi bardzo wytrwale, Tatarzy jednak zauważyli w końcu niewielką garstkę jego ludzi. Dodawszy sobie nawzajem otuchy, gromadzą wielki oddział jazdy, przełamują szyki polskie i pokonują Polaków. [...] Wojewoda Włodzimierz w trosce nie o siebie, lecz o ojczyznę, aby miał jej kto bronić, zdołał ujść cało. - Kronika Jana Długosza-(II) Wojska dowodzone przez wojewodę krakowskiego Włodzimierza wkraczają na ziemię sandomierską.- (13 II) Porażka wojsk krakowsko-sandomierskich pod Turskiem Wielkim.
- Wojska tatarskie wycofują się do Sandomierza.
★
[Tatarzy] wracają na Ruś i sprowadziwszy większą liczbę wojska dla uzupełnienia tych, którzy padli pod Turskiem, wracają do Polski z wielką wrzawą i zawziętością, by zemścić się na Polakach za zadaną im klęskę. [...][...] wojewoda krakowski Włodzimierz i kasztelan Klemens; wojewoda Pakosław i kasztelan Jakub Raciborowic - sandomierscy z resztą panów i szlachty z księstw krakowskiego i sandomierskiego zabiegają drogę Tatarom i ich potężnym wojskom we wsi Chmielnik, położonej w pobliżu miasta Szydłowa. Nie przerażeni zupełnie wielką liczbą Tatarów, o której wiedzieli od zwiadowców i którą sami na własne oczy zobaczyli, w poniedziałek, nazajutrz po niedzieli "Iudica", czyli osiemnastego marca, o wschodzie słońca staczają bitwę z Tatarami.[...] I tak po utracie wodzów [rycerze polscy] rozbici i pokonani przez konnicę tatarską zwracają się do ucieczki. Choć w wyniku niej uszło wielu pod osłoną lasów, dzięki znajomości dróg, to jednak większa część wojska polskiego znalazła w tej bitwie chwalebną śmierć w obronie wiary i ojczyzny. [...]
Tatarzy zaś po klęsce zadanej pod Chmielnikiem w Popielec [datacja błędna, Popielec wypadał bowiem 13 lutego - przyp. wł.] docierają do Krakowa, znajdują go opuszczonym przez ludzi - wszyscy bowiem rozbiegli się po ustronnych miejscach - srożą się tak [po] kościołach, jak domach i wszystkich pomieszczeniach i w święto Wielkanocy podpalają go. - Kronika Jana Długosza-(III) Ofensywa tatarska w kierunku Krakowa.
- Klęski wojsk polskich w bitwach pod Chmielnikiem (18 III) i Tarczkiem (19 III).
- (28 III) Zdobycie Krakowa przez Tatarów (bez walki).
★
A kiedy wszyscy mieszczanie ogarnięci podobnym strachem jak krakowianie do tego stopnia, że chwytali w największym popłochu i pośpiechu tylko cenniejsze rzeczy, uciekając pospiesznie, jakby Tatarzy byli już na miejscu, opuścili miasto pełne nie tylko żywności, ale i wielu bogactw, rycerze i ludzie Henryka wyszedłszy z zamku, który obsadzili dla obrony, z wielkim pośpiechem zwożą do zamku majątek i żywność i dopiero wtedy puste miasto przezornie podpalają, żeby Tatarzy nie mogli zawładnąć jego domami i chlubić się jego spaleniem, albo urządzić tam postoju. Tatarzy zaś zastawszy miasto spalone i ogołocone, zarówno z ludzi, jak z jakiegokolwiek majątku, oblegają zamek wrocławski. Lecz gdy przez kilka dni przeciągali oblężenie, nie usiłując zdobyć [zamku], brat Czesław z zakonu kaznodziejskiego, z pochodzenia Polak, pierwszy przeor klasztoru św. Wojciecha we Wrocławiu, który sam z braćmi ze swojego zakonu i innymi wiernymi schronił się na zaniku wrocławskim, modlitwą ze łzami wzniesioną do Boga odparł oblężenie. - Kronika Jana Długosza-(IV) Udana obrona oblężonego zamku wrocławskiego.★
Henryk, syn Henryka Brodatego, książę Śląska, Krakowa i Wielkopolski, potężnie zabiega im [Tatarom] drogę z wieloma tysiącami zbrojnych na polu zamkowym w Legnicy i odważnie walczy z nimi, pokładając nadzieję i ufność w pomocy Boga. Lecz zarządzeniem Boga, który niekiedy z powodu zbrodni zezwala na biczowanie swoich, wspomniany szlachetny książę Henryk, straciwszy wiele tysięcy ludzi, sam poległ zabity. Wraz z nim podobnie został zabity pewien książę Bolesław z przydomkiem Szepiołka. - Kronika wielkopolska---
Książę zaś opolski Mieczysław, uszedłszy z kilkoma [rycerzami], uciekł do zamku w Legnicy. Nie zasłużył, by mu wraz z tylu rycerzami przypadły palmy męczeństwa za wiarę Chrystusową. - Kronika Jana Długosza-(9 IV) Porażka połączonych sił krakowsko-śląsko-wielkopolsko-opolskich (wspieranych przez oddziały zakonów krzyżowych: templariuszy, joannitów i Krzyżaków) pod Legnicą (spowodowana głównie ucieczką Mieszka z pola bitwy).
- Śmierć Henryka II Pobożnego (oraz jego kuzyna Bolesława Szepiołki) podczas bitwy.
★
[Tatarzy] uniósłszy w górę głowę księcia Henryka na dość długiej włóczni, podchodzą pod zamek legnicki (miasto bowiem ze strachu przed Tatarami zostało spalone). Pokazują głowę księcia Henryka załodze zamku i przez tłumacza rozkazują, by wobec klęski i śmierci ich księcia Henryka otwarli im zamek. Ale kiedy obrońcy zamku dali im należytą odprawę mówiąc, że zamiast zabitego jednego księcia zostało im wielu książąt, synów najlepszego księcia Henryka, [Tatarzy] spustoszywszy i spaliwszy wsie naokoło Legnicy, udają się do Otmuchowa [...] - Kronika Jana Długosza-(9 IV/) Tatarzy podejmują (krótkotrwałe i bezskuteczne) oblężenie Legnicy.
Henryk książę Lignicki Edwarda Gorazdowskiego,
Jana Matejki, Floriana Stanisława Cynka
heraldyka:
sfragistyka:
 +SIGILL HENRICI FILII DVCIS ZLESIE |
ciekawostka:
Po odejściu Tatarów do Raciborza, po wielu dniach szukano ciała księcia Henryka, aby je pogrzebać. Gdy nie można go było rozpoznać wśród trupów dlatego, że było bez głowy, dzięki wskazówce udzielonej przez pozostałą po nim wdowę, księżną Annę, że u lewej stopy [książę] miał sześć palców, wreszcie je znaleziono. Ten anatomiczny szczegół został potwierdzony w trakcie badań szczątków księcia, po otwarciu jego grobowca w roku 1832. Według Żywotu Św. Jadwigi głowę księcia Tatarzy mieli wrzucić do Jeziora Koskowickiego pod Legnicą.
ważniejsze fundacje:
| przed 1238 | kościół Wniebowzięcia NMP w Lwówku Śląskim |
|---|---|
| 1240 | klasztor franciszkanów we Wrocławiu (współfundacja wraz z żoną Anną) |
| kaplica zamkowa na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu (późnoromańska) |
przyczyna śmierci:
| 9 IV 1241 | zginął w bitwie z Tatarami pod Legnicą (zgodnie z relacją Jana Długosza kiedy podniósłszy prawą rękę chciał ugodzić Tatara, który mu zagrodził drogę, drugi Tatar przebił go dzidą pod ramię. [Henryk] zwiesiwszy ramię, zsunął się z konia ugodzony śmiertelnie. Tatarzy wśród głośnych okrzyków i chaotycznej, nieprawdopodobnej wrzawy ujmują go i wyciągnąwszy poza teren walki na odległość dwóch miotów z kuszy, mieczem obcinają głowę, zerwawszy odznaki, pozostawiają nagie ciało; uzupełnia ten opis notka z "Historii Tartatorum", gdzie dodano, iż przed ścięciem Tatarzy rozkazali Henrykowi uklęknąć przed zmarłym, księciem, który został zabity w Sandomierzu) |
|---|---|
| zzdjęcie miejsca śmierci Henryka Pobożnego | |
pochówek:
| 1241 | kościół franciszkanów we Wrocławiu (obecnie jako greckokatolicka katedra Św. Wincentego i Jakuba; płyta główna z grobowca znajduje się w Muzeum Narodowym we Wrocławiu) |
|---|---|
| zdjęcie kościoła pofranciszkańskiego we Wrocławiu | |
| zdjęcie grobowca Henryka Pobożnego | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika oliwska - źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, oprac. Błażej Śliwiński, tłum. Dominika Pietkiewicz, Muzeum Zamkowe w Malborku, Malbork 2008
- Kronika Wielkopolska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
- Anna Pawlaczyk, Jacek Wiesiołowski, Roczniki wielkopolskie, w: Nasi Piastowie, "Kronika Miasta Poznania", nr 2, Poznań 1995
literatura:
- Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978
- Witold Chrzanowski, Henryk II Pobożny: najazd mongolski na Polskę 1241 r., Oficyna Wydawnicza "Helicon", Kraków 2001
- Mikołaj Gładysz, Zapomniani krzyżowcy: Polska wobec ruchu krucjatowego w XII-XIII wieku, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2002
- Marcin Hlebionek, Bolesław Pobożny i Wielkopolska jego czasów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów mazowieckich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 1998
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
- Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
- Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Jan Szymczak, Walki o kasztelanię lędzką w połowie XIII w., "Rocznik Kaliski", t. VII, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1974
- Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975
ilustracje:
- Edward Gorazdowski, Jan Matejko, Florian Stanisław Cynk, Henryk książę Lignicki, [ok. 1884]
- Antonius Hornig, [Legende der hl. Hedwig], 1451
- Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com