Bolesław II Rogatka (Łysy, Okrutny, Srogi, Cudaczny)

genealogia:

kalendarium:

1241-1242

Wielkopolanie, którzy sprzyjali księciu Henrykowi [...] porzucając syna jego Bolesława Rogatkę z powodu jego pychy i wymawiając mu swe służby, demonstracyjnie przyłączyli się do synów niegdyś Władysława, syna Odona, to jest Przemysła i Bolesława [Pobożnego], którzy byli prawdziwymi dziedzicami Wielkopolski. Następnie zajęli twierdzę w Przemęcie. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej

• Utrata ziemi krakowskiej na rzecz Konrada Mazowieckiego.
• Utrata Przemętu (z okręgiem) na rzecz książąt wielkopolskich.

1241/1242

• Powrót Lubusza do księstwa śląskiego.

1242

1243

1244

[...] Pomorzanie, którzy przez długi czas w starożytnym grodzie Santoku służyli księciu śląskiemu Henrykowi [II] i jego synowi Bolesławowi, dobrowolnie oddali ten gród księciu Przemysłowi. - Kronika wielkopolska

1244/1246

[...] książę pan Bolesław odbywał na polach pod Wrocławiem uroczysty generalny wiec. Na tym wiecu zasiadał także Władysław, książę Opola [wówczas jeszcze Rud - przyp. wł.] - Księga Henrykowska

1246

[...] książę Śląska Bolesław przybywszy do Wielkopolski zbudował gród Kopanicę nad rzeką Obrą. Bracia Przemysł i Bolesław [Pobożny] zabiegłszy mu drogę ze swymi wojskami, przed starciem wojennym zawarli przyjazny układ i w zamian za dobrodziejstwo pokoju darmo oddali mu trzy grody: Santok, Międzyrzecz i Zbąszyń. - Kronika wielkopolska

• Układ pokojowy z Przemysłem i Bolesławem Pobożnym (zawarty w Kopanicy nad Obrą).
  • Bolesław przejmuje grody w Santoku, Międzyrzeczu i Zbąszynie.

1247

• Dopuszczenie brata Henryka do współrządów na Śląsku.

[...] Barnim, książę Słowian i Kaszubów, obległ gród Santok. Książę wielkopolski Przemysł spiesznie przybył, aby stawić mu opór. Na pomoc pospieszył mu książę śląski Bolesław, do którego należał gród. Gdy [Barnim] spostrzegł, że oni przyszli, w nocy odstąpił od oblężenia grodu. Książę zaś Bolesław rozważywszy gorliwość i zapobiegliwość Przemysła w obronie ziem, wnet dobrowolnie przywrócił mu i gród Santok. - Kronika wielkopolska

• Udana odsiecz oblężonego grodu.
• Bolesław przekazuje Santok Przemysłowi.

1248

• Objęcie dzielnicy legnicko-głogowskiej przez Bolesława.
• Bolesław dopuszcza brata Konrada do współrządów.

1249

Lubusz, sławny i silny gród brata jego Mieszka [...] nie bardzo rozważnie podarował arcybiskupowi megdeburskiemu, aby niósł mu pomoc przeciw wspomnianemu księciu Henrykowi [III]. [...] Także Żytawę i Zgorzelec oraz wiele innych miast i grodów oderwał od księstwa śląskiego, haniebnie oddając je w obce ręce. - Kronika wielkopolska

• Spalenie Środy Śląskiej.

[...] książę Przemysł, zebrawszy wojsko swoje i swojego brata Bolesława [Pobożnego], księcia gnieźnieńskiego, zbudował gród Bytom blisko Głogowa, nad Odrą i oddał go wspomnianemu księciu Konradowi. Lecz kiedy obwarowywano rzeczony gród, książę Przemysł pojmał i wtrącił do więzienia Bolesława, [...] księcia śląskiego. - Kronika wielkopolska

• Krótkotrwały pobyt w niewoli u Przemysła.

ok. 1250

1250

1251

[...] książę Bolesław [Rogatka] pojmał Hynka, syna Mirona, kasztelana krośnieńskiego, [...] i oddał [go] Niemcom pod straż, chąc wydobyć od niego pieniądze, za które mógłby pozyskać pomoc Niemców. Polacy zobaczywszy to i całkiem zwątpiwszy o nim, przystali do księcia Konrada, brata jego, ofiarowując mu miasto Krosno i inne grody warowne. - Kronika wielkopolska

• Utrata Krosna Odrzańskiego i Głogowa na rzecz Konrada.

1252

1253

• Synowie Henryka Pobożnego decydują o utrzymaniu neutralności w wojnie czesko-węgierskiej.

1254

1255

• Bolesław zatwierdza prawa Konrada do księstwa głogowskiego.

1256

• (23 III) Papież Aleksander IV bierze w opiekę książąt śląskich oraz nakazuje biskupom ołomunieckiemu i lubuskiemu rozpatrzenie ich skargi.
• (I 1257) Zatwierdzenie przez papieża Aleksandra IV (poprzez wydanie odpisu bulli Grzegorza IX z 26 VI 1235) układu granicznego śląsko-wielkopolskiego z 22 IX 1234 roku, w którym Władysław Odonic zrzekł się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka Brodatego.

[Bolesław] rozkazał biskupa śpiącego w łóżku pojmać po wyłamaniu drzwi, obrabować ze wszystkich rzeczy, a jego samego obnażyć z szat. [...] Z nim schwytano również prepozyta Boguchwała i Hekkarda, kanonika wrocławskiego i razem z nim prowadzono ich do Wlenia, grodu wspomnianego księcia Bolesława, i oddano pod straż więzienną. Wspomniany zaś książę wtrącił do więzienia proboszcza i kanonika, aby od nich czym prędzej wymusić pieniądze, jak też uczynił, biskupa nakazując na pośmiewisko wodzić od grodu do grodu. Wreszcie wtrącił go do więzienia w legnickiej wieży. [...]
Ksiądz arcybiskup gnieźnieński [...] za zgodą braci swoich, biskupów swej prowincji, ogłosił wyrok klątwy na wspomnianego księcia, polecając swym sufraganom, aby podczas wszystkich uroczystości oraz w niedziele i święta, tak w kościołach katedralnych, jak i parafialnych, zapaliwszy świece i rzuciwszy naa ziemię, przy biciu dzwonów kazali publicznie ogłosić klątwę. - Kronika wielkopolska

• (X) Arcybiskup gnieźnieński Pełka ekskomunikuje Bolesława i nakłada interdykt na jego księstwo.

1257

Biskup zaś widząc, że bez pieniędzy nie będzie mógł wydostać się, przejednał go dwoma tysiącami grzywien srebrnych [...]
Biskup zaś, uprzykrzywszy sobie niewolę i żywo współczując przygnębieniu swoich kanoników, wypłacił księciu część pieniędzy, a zamiast reszty dawszy zakładników wyswobodził się z niewoli w dzień Wielkanocy. - Kronika wielkopolska

• Bolesław uzyskuje od biskupa okup (2000 grzywien) i zgodę na zamianę sposobu pobierania dziesięciny (ze snopowej na pieniężną).

Na tym synodzie wspomniany arcybiskup [Pełka] ze swoimi sufraganami z upoważnienia papieża Aleksandra ogłosili krucjatę przeciw Bolesławowi i z polecenia tegoż pana papieża kazali publicznie [ją] ogłosić [...] - Kronika wielkopolska

• Arcybiskup Pełka (przy poparciu uwolnionego Tomasza) ogłasza krucjatę przeciwko Bolesławowi.
• Biskup Tomasz przyrzeka nie dotrzymywać umowy (w sprawie poboru dziesięciny) z Bolesławem.

1257/1258

[Bolesław Rogatka] chcąc podstępnie pojmać brata swego Konrada, księcia Głogowa, poprosił go aby przybył do grodu Legnicy na ucztę. Lecz książę Konrad rozpoznając prawdziwie [planowany] sposób zdrady [...], zbarał ze sobą wystarczający orszak mężów zbrojnych, którzy potajemnie znieśli broń i ruszył w drogę. A gdy zbliżył się do grodu Legnicy, niektórych spośród swoich zostawił w kryjówkach nakazując, aby bacznie czekali tam na jego rozkazy. Sam zaś z innymi, choć nielicznymi wszedł do grodu legnickiego. Bolesław przyjął go życzliwie, jak się wydawało, lecz w sercu czaiła się zdrada i podstęp. Książę Konrad biorąc pod uwagę, że Niemcy weszli na mury wieży zamku, a inni tają się schowani w kryjówkach, natychmiast rzuciwszy się na brata Bolesława schwytał go i zanim Niemcy, wyszedłszy z kryjówek zdołaliby napaść na niego, co tchu wyskoczył z nim z grodu, pospieszył do swoich i odprowadziwszy Bolesława do Głogowa, oddał go pod ścisłą straż. - Kronika wielkopolska

1258

• Zażegnanie groźby wyprawy krzyżowej.

1259

1260

1261

• Uwolnienie od klątwy.
• Przywilej immunitetowy na rzecz biskupstwa wrocławskiego.

1266

przed 1267

1271

1274

1275

1277

• Król czeski Przemysł Ottokar II przejmuje tymczasowy zarząd na księstwem wrocławskim.
• Odwetowa wyprawa Henryka Głogowskiego, Konrada II, Przemka i Przemysła II na rzecz porwanego.
  • (24 IV) Zwycięstwo wojsk legnickich (dowodzonych przez Henryka Brzuchatego) pod Stolcem.
    • Pojmanie Przemysła II.

• (15 VII) Przemysł Ottokar II przekazuje Bolesławowi zachodni pas ziemi wrocławskiej (ze Środą, Strzegomiem, Świdnicą, Jaworem i Gryfowem).
• (22 VII) Henryk IV i Przemysł II zostają uwolnieni.

1278

Bolesław II Rogatka Łysy
Ireny Bierwiaczonek

heraldyka:

sfragistyka:

(prawdopodobnie falsyfikat) +BOL'ZLAWS DI GRA DVX ZLESIE CRACOVIE ET POLONIE	+SIGILVM BOL'SLAI DVCIS SLEZIE
+SIGILVM BOLEZLAI DVCIS SLEZIE

ciekawostka:

Babka Bolesława, Św. Jadwiga Śląska prowadziła prawdziwie ascetyczne życie. W jej żywocie została uwieczniona scena mycia małego wnuka wodą, w której uprzednio myły nogi zakonnice. Podobne wydarzenia mogły chłopcu obrzydzić praktyki religijne i miały wielki wpływ na jego późniejsze działania. Jadwiga nie przepadała za wnukiem i powtarzała mu: biada, biada tobie, Bolesławie, ile zła przyczynisz ty twojej ziemi. Gdy książę dorósł lubił oddawać się przyjemnościom, nie żałował sobie ciężkich trunków, uprawiał hazard, często żartował. Kronika Benedykta z Poznania daje przykład książęcego poczucia humoru:
Pewnego razu bowiem na Nowym Targu we Wrocławiu, gdzie wtedy przybywało wielo kobiet sprzedających mleko, przechodząc przez rynek, zakupił wszystko mleko, każąc je odnieść w naczyniach do gospody i wylać do przygotowanej w tym celu kadzi. Kobiety za wylane mleko chciały otrzymać zapłatę, ale książę spojrzawszy na mleko, był jakby niezadowolony z niego, ponieważ nie wydawało mu się ono białe, więc nie chciał im zapłacić i kazał każdej zabrać znowu swoje mleko z kadzi. Kobiety zatem, bojąc się o zapłatę, tłumnie pospieszyły z naczyniami i przystąpiły do kadzi, a gniotąc jedna drugą cisnęły się, chcąc zabrać z powrotem swoje mleko. W tym tłumie powstał taki ścisk, że niektóre porozbijały swoje naczynia i tymi rozbitymi naczyniami zaczęły się bić, szarpiąc za włosy i odpędzając się wzajemnie, Książę, widząc to, zaśmiewał się okropnie. Wreszcie po uspokojeniu tumultu, książę, każdej kobiecie zaczął dawać zapłatę, po otrzymaniu której wszystkie odeszły zadowolone.

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

DEZYNTERIA.

miejsce pochówku:

KOŚCIÓŁ DOMINIKANÓW W LEGNICY (dziś już nieistniejący).

literatura:

• Andrzej Jureczko, Henryk III Biały: książę wrocławski (1247-1266), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
• Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
• Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
• Jerzy Besala, Małżeństwa królewskie: Piastowie, Przemyślidzi, Andegawenowie, Dom Wydawniczy Bellona i Wydawnictwo Muza, Warszawa 2006
• Karol Maleczyński, Jan Reiter, Teksty źródłowe do historii miasta Wrocławia, t. 1, Wrocław 1951
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Przemysław Wiszewski, Henryk Pobożny i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Henryk Probus i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
• Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
• Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982
• Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978

ilustracje:

• Alwin Schultz, Die Schlesischen Siegel bis 1250, Josef Max & Komp., Breslau (Wrocław) 1871
• Antonius Hornig, [Legende der hl. Hedwig], 1451
• Dariusz Wieczorek, Poczet piastowskich książąt Śląska Lubuskiego w obrazach Ireny Bierwiaczonek, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Zielona Góra 2004 - (na podstawie indywidualnego pozwolenia)
• Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888