Bolesław II Rogatka (Łysy, Okrutny, Srogi, Cudaczny)
Mówił tak niewyraźnie i prędko, że najczęściej budził u słuchaczy śmiech i urąganie. Krętacz w czynach i obyczajach, pochopny w wyrokowaniu bez rozważenia słuszności, szczególnie w sprawach gardłowych.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Henryk II Pobożny | Anna, córka Przemysła Ottokara I, króla czeskiego |
| życie | |
| 1220/1225 - 26 XII 1278 | |
| małżeństwa (konkubinaty) | |
| |
| potomstwo (naturalne) ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
| panowanie | |
| 1242-1248: Śląsk, Ziemia Lubuska 1248-1249: Głogów, Jawor, Legnica, Lubusz 1249-1251: Głogów, Jawor, Legnica 1251-1274: Jawor, Legnica 1274-1277: Legnica 1277-1278: Legnica, Strzegom, Środa | |
kalendarium:
1241-1242
★
Wielkopolanie, którzy sprzyjali księciu Henrykowi [...] porzucając syna jego Bolesława Rogatkę z powodu jego pychy i wymawiając mu swe służby, demonstracyjnie przyłączyli się do synów niegdyś Władysława, syna Odona, to jest Przemysła i Bolesława [Pobożnego], którzy byli prawdziwymi dziedzicami Wielkopolski. Następnie zajęli twierdzę w Przemęcie. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej-Rządy regencyjne księżnej Anny.- (1241) Utrata ziemi krakowskiej na rzecz Konrada Mazowieckiego.
- (1241) Utrata Przemętu (z okręgiem) na rzecz książąt wielkopolskich.
1241/1242
-Gród w Lubuszu przechodzi w ręce brata Mieszka.-Śmierć Mieszka.
- Powrót Lubusza do księstwa śląskiego.
1242
-Przejęcie władzy nad księstwem śląskim.-Przywilej lokacyjny dla miasta Wrocławia.
-(8 V/18 X) Małżeństwo z Jadwigą, córką Henryka, hrabiego Anhaltu.
ok. 1242/1243
-Utrata Krzywina, Kościana, Starogrodu, Międzyrzecza (przed 1246) i Zbąszynia (przed 22 III 1243), na rzecz książąt wielkopolskich.1243
-Bolesław organizuje turniej rycerski w Lwówku (jest to pierwszy opisany w źródłach turniej rycerski na ziemiach śląskich).1244
-Porwanie siostry Elżbiety z klasztoru w Trzebnicy i wydanie za mąż za Przemysła.★
[...] Pomorzanie, którzy przez długi czas w starożytnym grodzie Santoku służyli księciu śląskiemu Henrykowi [II] i jego synowi Bolesławowi, dobrowolnie oddali ten gród księciu Przemysłowi. - Kronika wielkopolska-Utrata władztwa nad grodem w Santoku na rzecz Przemysła.1244/1246
★
[...] książę pan Bolesław odbywał na polach pod Wrocławiem uroczysty generalny wiec. Na tym wiecu zasiadał także Władysław, książę Opola [wówczas jeszcze Rud - przyp. wł.] - Księga Henrykowska-Zjazd z Władysławem I nieopodal Wrocławia.1246
★
[...] książę Śląska Bolesław przybywszy do Wielkopolski zbudował gród Kopanicę nad rzeką Obrą. Bracia Przemysł i Bolesław [Pobożny] zabiegłszy mu drogę ze swymi wojskami, przed starciem wojennym zawarli przyjazny układ i w zamian za dobrodziejstwo pokoju darmo oddali mu trzy grody: Santok, Międzyrzecz i Zbąszyń. - Kronika wielkopolska-(II-VII) Wyprawa na Wielkopolskę.- Układ pokojowy z Przemysłem i Bolesławem Pobożnym (zawarty w Kopanicy nad Obrą).
- Bolesław przejmuje grody w Santoku, Międzyrzeczu i Zbąszynie.
1247
-Bolesław zostaje uwięziony w Legnicy przez możnowładców śląskich.- Dopuszczenie brata Henryka do współrządów na Śląsku.
★
[...] Barnim, książę Słowian i Kaszubów, obległ gród Santok. Książę wielkopolski Przemysł spiesznie przybył, aby stawić mu opór. Na pomoc pospieszył mu książę śląski Bolesław, do którego należał gród. Gdy [Barnim] spostrzegł, że oni przyszli, w nocy odstąpił od oblężenia grodu. Książę zaś Bolesław rozważywszy gorliwość i zapobiegliwość Przemysła w obronie ziem, wnet dobrowolnie przywrócił mu i gród Santok. - Kronika wielkopolska-Najazd Pomorzan na Santok (będący w posiadania Bolesława).- Udana odsiecz oblężonego grodu.
- Bolesław przekazuje Santok Przemysłowi.
1248
-(lato) Podział Śląska pomiędzy synów Henryka Pobożnego.- Objęcie dzielnicy legnicko-głogowskiej przez Bolesława.
- Bolesław dopuszcza brata Konrada do współrządów.
1249
-(28 I) Przywilej immunitetowy na rzecz biskupstwa wrocławskiego.★
Lubusz, sławny i silny gród brata jego Mieszka [...] nie bardzo rozważnie podarował arcybiskupowi megdeburskiemu, aby niósł mu pomoc przeciw wspomnianemu księciu Henrykowi [III]. [...] Także Żytawę i Zgorzelec oraz wiele innych miast i grodów oderwał od księstwa śląskiego, haniebnie oddając je w obce ręce. - Kronika wielkopolska-(20 IV) Odstąpienie arcybiskupowi magdeburskiemu połowy Ziemi Lubuskiej, w zamian na wsparcie militarne wyprawy przeciwko Henrykowi III.-Wyprawa na Wrocław.
- Spalenie Środy Śląskiej.
★
[...] książę Przemysł, zebrawszy wojsko swoje i swojego brata Bolesława [Pobożnego], księcia gnieźnieńskiego, zbudował gród Bytom blisko Głogowa, nad Odrą i oddał go wspomnianemu księciu Konradowi. Lecz kiedy obwarowywano rzeczony gród, książę Przemysł pojmał i wtrącił do więzienia Bolesława, [...] księcia śląskiego. - Kronika wielkopolska-Przemysł zdobywa Bytom nad Odrą, umacnia go i przekazuje Konradowi.- Krótkotrwały pobyt w niewoli u Przemysła.
ok. 1250
-Lokacja Legnicy na prawie magdeburskim.1250
-Zjazd w Nysie z braćmi Henrykiem III, Władysławem i biskupem praskim Brunonem z Ołomuńca.-Przywilej immunitetowy na rzecz biskupstwa wrocławskiego.
1251
★
[...] książę Bolesław [Rogatka] pojmał Hynka, syna Mirona, kasztelana krośnieńskiego, [...] i oddał [go] Niemcom pod straż, chąc wydobyć od niego pieniądze, za które mógłby pozyskać pomoc Niemców. Polacy zobaczywszy to i całkiem zwątpiwszy o nim, przystali do księcia Konrada, brata jego, ofiarowując mu miasto Krosno i inne grody warowne. - Kronika wielkopolska-Bunt rycerstwa krośnieńskiego i głogowskiego przeciw Bolesławowi.- Utrata Krosna Odrzańskiego i Głogowa na rzecz Konrada.
1252
-Brandenburgia zawłaszcza Ziemię Lubuską.1253
-(26 II) Zjazd we Wrocławiu.- Synowie Henryka Pobożnego decydują o utrzymaniu neutralności w wojnie czesko-węgierskiej.
1254
-(4 VI) Zjazd synów Henryka Pobożnego (poza Władysławem) we Wrocławiu.-(25 XII) Spotkanie z królem Czech, Przemysłem Ottokarem II we Wrocławiu.
1255
-Ugoda z bratem Konradem.- Bolesław zatwierdza prawa Konrada do księstwa głogowskiego.
1256
-(zima/wiosna) Interwencja Henryka, Bolesława, Konrada i Władysława w kurii papieskiej przeciwko książętom wielkopolskim.- (23 III) Papież Aleksander IV bierze w opiekę książąt śląskich oraz nakazuje biskupom ołomunieckiemu i lubuskiemu rozpatrzenie ich skargi.
- (I 1257) Zatwierdzenie przez papieża Aleksandra IV (poprzez wydanie odpisu bulli Grzegorza IX z 26 VI 1235) układu granicznego śląsko-wielkopolskiego z 22 IX 1234 roku, w którym Władysław Odonic zrzekł się ziemi kaliskiej, rudzkiej, Śremu i Santoka na rzecz Henryka Brodatego.
★
[Bolesław] rozkazał biskupa śpiącego w łóżku pojmać po wyłamaniu drzwi, obrabować ze wszystkich rzeczy, a jego samego obnażyć z szat. [...] Z nim schwytano również prepozyta Boguchwała i Hekkarda, kanonika wrocławskiego i razem z nim prowadzono ich do Wlenia, grodu wspomnianego księcia Bolesława, i oddano pod straż więzienną. Wspomniany zaś książę wtrącił do więzienia proboszcza i kanonika, aby od nich czym prędzej wymusić pieniądze, jak też uczynił, biskupa nakazując na pośmiewisko wodzić od grodu do grodu. Wreszcie wtrącił go do więzienia w legnickiej wieży. [...]Ksiądz arcybiskup gnieźnieński [...] za zgodą braci swoich, biskupów swej prowincji, ogłosił wyrok klątwy na wspomnianego księcia, polecając swym sufraganom, aby podczas wszystkich uroczystości oraz w niedziele i święta, tak w kościołach katedralnych, jak i parafialnych, zapaliwszy świece i rzuciwszy naa ziemię, przy biciu dzwonów kazali publicznie ogłosić klątwę. - Kronika wielkopolska-(2 X) Bolesław uprowadza i więzi (na zamku w Legnicy) biskupa wrocławskiego Tomasza.
- (X) Arcybiskup gnieźnieński Pełka ekskomunikuje Bolesława i nakłada interdykt na jego księstwo.
1257
-(30 III) Bulla papieża Aleksandra IV nakazująca arcybiskupowi magdeburskiemu i gnieźnieńskiemu ogłosić krucjatę przeciwko Bolesławowi, w przypadku gdy dobrowolnie nie uwolni biskupa Tomasza.★
Biskup zaś widząc, że bez pieniędzy nie będzie mógł wydostać się, przejednał go dwoma tysiącami grzywien srebrnych [...]Biskup zaś, uprzykrzywszy sobie niewolę i żywo współczując przygnębieniu swoich kanoników, wypłacił księciu część pieniędzy, a zamiast reszty dawszy zakładników wyswobodził się z niewoli w dzień Wielkanocy. - Kronika wielkopolska-(8 IV) Uwolnienie biskupa Tomasza.
- Bolesław uzyskuje od biskupa okup (2000 grzywien) i zgodę na zamianę sposobu pobierania dziesięciny (ze snopowej na pieniężną).
★
Na tym synodzie wspomniany arcybiskup [Pełka] ze swoimi sufraganami z upoważnienia papieża Aleksandra ogłosili krucjatę przeciw Bolesławowi i z polecenia tegoż pana papieża kazali publicznie [ją] ogłosić [...] - Kronika wielkopolska-(14 X) Synod prowincjonalny w Łęczycy.- Arcybiskup Pełka (przy poparciu uwolnionego Tomasza) ogłasza krucjatę przeciwko Bolesławowi.
- Biskup Tomasz przyrzeka nie dotrzymywać umowy (w sprawie poboru dziesięciny) z Bolesławem.
1257/1258
★
[Bolesław Rogatka] chcąc podstępnie pojmać brata swego Konrada, księcia Głogowa, poprosił go aby przybył do grodu Legnicy na ucztę. Lecz książę Konrad rozpoznając prawdziwie [planowany] sposób zdrady [...], zbarał ze sobą wystarczający orszak mężów zbrojnych, którzy potajemnie znieśli broń i ruszył w drogę. A gdy zbliżył się do grodu Legnicy, niektórych spośród swoich zostawił w kryjówkach nakazując, aby bacznie czekali tam na jego rozkazy. Sam zaś z innymi, choć nielicznymi wszedł do grodu legnickiego. Bolesław przyjął go życzliwie, jak się wydawało, lecz w sercu czaiła się zdrada i podstęp. Książę Konrad biorąc pod uwagę, że Niemcy weszli na mury wieży zamku, a inni tają się schowani w kryjówkach, natychmiast rzuciwszy się na brata Bolesława schwytał go i zanim Niemcy, wyszedłszy z kryjówek zdołaliby napaść na niego, co tchu wyskoczył z nim z grodu, pospieszył do swoich i odprowadziwszy Bolesława do Głogowa, oddał go pod ścisłą straż. - Kronika wielkopolska-(15 IV 1257/5 II 1258) Bolesław zostaje uprowadzony z zamku w Legnicy przez Konrada i uwięziony w Głogowie, a po pewnym czasie uwolniony.1258
-(2 XII) Bolesław przyrzeka zadośćuczynienie biskupowi Tomaszowi.- Zażegnanie groźby wyprawy krzyżowej.
1259
-(21 XII) Śmierć Jadwigi.1260
-(8 III) Henryk (w imieniu Bolesława) poręcza biskupowi Tomaszowi zapłacenie 2000 grzywien srebra, gwarantuje zwrot zagrabionych dochodów i potwierdza immunitety.-(22 VII) Zjazd synów Henryka Pobożnego w Głogowie.
1261
-(13 X) Papież Urban IV nakazuje uwolnienie Bolesława od klątwy (dzięki odszkodowaniom wypłaconym instytucjom kościelnym przez Henryka).-(20 XII) Bolesław odbywa pielgrzymkę pokutną do katedry wrocławskiej.
- Uwolnienie od klątwy.
- Przywilej immunitetowy na rzecz biskupstwa wrocławskiego.
1266
-(VIII-XI) Militarne wsparcie Przemysła II Ottokara podczas jego wyprawy na Bawarię.przed 1267
-Małżeństwo z Eufemią, córką Sambora II, księcia lubiszewsko-tczewskiego.1271
-Bezskuteczna próba pojmania Konrada.-Bolesław zdobywa Bolesławiec nad Kwisą.
-(14 VII) Udział (wraz z synami) w zjeździe (w Pradze) króla czeskiego Przemysła Ottokara II z królem węgierskim Stefanem V.
1274
-Przekazanie ziemi jaworskiej synowi Henrykowi Brzuchatemu.1275
-Układ z Konradem II czerskim.1277
★
[Bolesław Rogatka] upatrzywszy tedy chwilę sposobną do wykonania zamiarów, wysławszy służalców i łotrzyków, we czwartek przed niedzielą "Reminiscere" Wielkiego Postu, dnia osiemnastego lutego, nocą wyciąga z łóżka śpiącego i więzi księcia wrocławskiego Henryka Probusa, nie obawiającego się zupełnie stryjowskiej zasadzki i odpoczywającego spokojnie we dworze i swojej wsi Jelcz. Przewozi więźnia do swego zamku Wleń, wtrąca do ciężkiego więzienia w przekonaniu, że trudami uciążliwego więzienia potrafi skłonić bratanka Henryka do ustąpienia z pewnych zamków, miast i okręgów. - Kronika Jana Długosza-(18 II) Porwanie i uwięzienie (na zamku we Wleniu) Henryka IV.- Król czeski Przemysł Ottokar II przejmuje tymczasowy zarząd na księstwem wrocławskim.
★
[...] książę legnicki Bolesław wsparty przez swoich synów: Henryka, Bolesława i Bernarda, pierwszy wyprowadził swoje wojska i najechawszy zbrojnie ziemię wrocławską, zaczął ją pustoszyć i gnębić grabieżami i pożarami. Wojska wrocławian, które ruszyły przeciw niemu, by zapobiec mszczeniu swoich pól, uderzają na niego na polach między Skorolcem i Procanem i w sobotę, w dzień Św. Jerzego mimo złych wróżb, staczają bitwę. Jedni i drudzy walczyli z wielką zawziętością i okazywali tak wielki zapał do walki, że starcie trwało niemal do wyniszczenia jednej i drugiej strony, gdyż żadna nie chciała ustąpić z pola walki. Toteż Bolesław legnicki, widząc wielką rzeź swoich i przewidując, że w końcu muszą ponieść klęskę, z jednym tylko towarzyszem uciekł z pola walki, żeby się nie dostać w ręce wrocławian. Na koniec jego starszy syn Henryk, pełniąc obowiązki wodza i żołnierza, podjął na nowo walkę, która w wielu miejscach ustała albo osłabła. Okazując upór i wytrwałość pobił na głowę wrocławian i ich wojska posiłkowe [...] Zginęła w tej walce tak niezliczona ilość ludzi, że [rycerze] legniccy, chociaż zwycięscy, nie mogli szydzić ze zwyciężonych, bo krwawo zapłacili za zwycięstwo. W tej bitwie dostaje się do niewoli książę poznański Przemysł oraz wielu podległych mu rycerzy. - Kronika Jana Długosza-Odwetowa wyprawa Przemysła II oraz książąt głogowskich (Henryka III, Konrada II i Przemka) na rzecz porwanego.- (24 IV) Zwycięstwo wojsk legnicko-jaworskich (dowodzonych przez Henryka Brzuchatego) pod Stolcem.
- Pojmanie Przemysła II.
-(VII) Zjazd pokojowy we Wrocławiu.
- (15 VII) Przemysł Ottokar II przekazuje Bolesławowi zachodni pas ziemi wrocławskiej (ze Środą, Strzegomiem i zamkiem Gryf).
- (22 VII) Henryk IV zostaje uwolniony.
1278
-(26 XII) Śmierć Bolesława II Rogatki.
Bolesław II Rogatka Łysy
Ireny Bierwiaczonek
heraldyka:
sfragistyka:
(prawdopodobnie falsyfikat)  +BOL'ZLAWS DI GRA DVX ZLESIE CRACOVIE ET POLONIE |  +SIGILVM BOL'SLAI DVCIS SLEZIE |
 +SIGILVM BOLEZLAI DVCIS SLEZIE |
ciekawostka:
Babka Bolesława, Św. Jadwiga Śląska prowadziła prawdziwie ascetyczne życie. W jej żywocie została uwieczniona scena mycia małego wnuka wodą, w której uprzednio myły nogi zakonnice. Podobne wydarzenia mogły chłopcu obrzydzić praktyki religijne i miały wielki wpływ na jego późniejsze działania. Jadwiga nie przepadała za wnukiem i powtarzała mu: biada, biada tobie, Bolesławie, ile zła przyczynisz ty twojej ziemi. Gdy książę dorósł lubił oddawać się przyjemnościom, nie żałował sobie ciężkich trunków, uprawiał hazard, często żartował. Kronika Benedykta z Poznania daje przykład książęcego poczucia humoru:
Pewnego razu bowiem na Nowym Targu we Wrocławiu, gdzie wtedy przybywało wielo kobiet sprzedających mleko, przechodząc przez rynek, zakupił wszystko mleko, każąc je odnieść w naczyniach do gospody i wylać do przygotowanej w tym celu kadzi. Kobiety za wylane mleko chciały otrzymać zapłatę, ale książę spojrzawszy na mleko, był jakby niezadowolony z niego, ponieważ nie wydawało mu się ono białe, więc nie chciał im zapłacić i kazał każdej zabrać znowu swoje mleko z kadzi. Kobiety zatem, bojąc się o zapłatę, tłumnie pospieszyły z naczyniami i przystąpiły do kadzi, a gniotąc jedna drugą cisnęły się, chcąc zabrać z powrotem swoje mleko. W tym tłumie powstał taki ścisk, że niektóre porozbijały swoje naczynia i tymi rozbitymi naczyniami zaczęły się bić, szarpiąc za włosy i odpędzając się wzajemnie, Książę, widząc to, zaśmiewał się okropnie. Wreszcie po uspokojeniu tumultu, książę, każdej kobiecie zaczął dawać zapłatę, po otrzymaniu której wszystkie odeszły zadowolone.
ważniejsze fundacje:
| zamek w Bolkowie | |
| 26 II 1253 | szpital Św. Elżbiety we Wrocławiu (współfundacja wraz z braćmi i matką Anną) |
| 1277 | klasztor i kościół dominikanów (Św. Krzyża) w Legnicy |
przyczyna śmierci:
| 26 XII 1278 | nieznana (Jan Długosz w swej kronice zanotował, iż książę zmarł sterany chorobą i wiekiem) |
|---|
pochówek:
| 1278/1279 | kościół dominikanów w Legnicy (dziś już nieistniejący) |
|---|
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika Wielkopolska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
- Karol Maleczyński, Jan Reiter, Teksty źródłowe do historii miasta Wrocławia, t. 1, Wrocław 1951
literatura:
- Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1978
- Jerzy Besala, Małżeństwa królewskie: Piastowie, Przemyślidzi, Andegawenowie, Dom Wydawniczy Bellona i Wydawnictwo Muza, Warszawa 2006
- Marcin Hlebionek, Bolesław Pobożny i Wielkopolska jego czasów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
- Andrzej Jureczko, Henryk III Biały: książę wrocławski (1247-1266), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Bronisław Nowacki, Przemysł I, Wydawnictwo WBP, Poznań 2003
- Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
- Alexander Semkowicz, Krytyczny rozbiór Dziejów Polskich Jana Długosza (do roku 1384), Nakładem Akademii Umiejętności, Kraków 1887
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982
ilustracje:
- Antonius Hornig, [Legende der hl. Hedwig], 1451
- Alwin Schultz, Die Schlesischen Siegel bis 1250, Josef Max & Komp., Breslau (Wrocław) 1871
- Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888
- Dariusz Wieczorek, Poczet piastowskich książąt Śląska Lubuskiego w obrazach Ireny Bierwiaczonek, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, Zielona Góra 2004 - (na podstawie indywidualnego pozwolenia)