Wacław II Czeski (Przemyślida)
(czes. Václav II)
Tenże sławny król bardzo miłował i czcił duchownych, fundował klasztory i chronił [je] tarczą obrony i zabezpieczał przed zaczepkami niegodziwców [...]
Kronika oliwska
Kronika oliwska
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Przemysł Ottokar II, król czeski | Kunegunda, córka Rościsława, księcia halickiego, bana Sławonii i Maczwy, siostra Gryfiny, żony Leszka II Czarnego |
| życie | panowanie |
| 17 IX 1271 (Praga) - 21 VI 1305 (Praga) | CZECHY: 1285 - 1305
|
| małżeństwa (konkubinaty) | |
| |
| potomstwo (naturalne) ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
kalendarium:
1278
-(26 VIII) Śmierć Przemysła Ottokara II w bitwie pod Suchymi Krutami.1278-1283
-Regencja margrabiego brandenburskiego Ottona Wysokiego.1283-1285
-Rządy regencyjne Kunegundy i jej faworyta, Zawiszy z Falkensteinu.1285
-Przejęcie władzy w Czechach.-(24 I) Małżeństwo z Gutą, córką Rudolfa II Habsburga, króla rzymskiego.
-(I) Zawarcie przymierza (w Cheb) z Henrykiem Brzuchatym przeciwko Henrykowi IV.
1285-1287
-Pobyt Guty Habsburżanki w Niemczech.1289
★
Książę Opola i Bytomia Kazimierz, syn nieżyjącego Władysława opolskiego, ujęty przez księcia czeskiego Wacława [II] wieloma upominkami, darami i obietnicami, niepomny na swe królewskie pochodzenie i znakomitych przodków, którzy się wywodzili od królów polskich, nie pokonany w czasie wojny, ani nie znękany napaściami wrogów, nie przyciśnięty wreszcie jakąś prawdopodobną koniecznością, ale wskutek nierozwagi i chciwości poddaje się pod panowanie i władzę wspomnianego księcia czeskiego Wacława (nie osiągnął bowiem jeszcze wówczas godności króla). Uznał się za wasala i poddanego jego i królestwa czeskiego nie tylko ku własnej hańbie, ale również swego rodu i książąt polskich, z ogromną krzywdą i zniewagą dla Królestwa Polskiego. - Kronika Jana Długosza-(10 I) Kazimierz bytomski składa (w Pradze) hołd lenny Wacławowi.-Uwięzienie Zawiszy z Falkensteinu.
1290
-(23 VI) Śmierć Henryka IV.- (23 VI) Henryk IV zapisuje w testamencie ziemię kłodzką Przemyślidom.
- (22 VII) Wacław otrzymuje wszystkie wakujące po Henryku IV lenna (od króla Rudolfa Habsburga).
-Zawisza z Falkensteinu zostaje ścięty (zaostrzoną deską).
1290/1291
★
Gdy we Wrocławiu od dłuższego czasu złożony chorobą zbliżał się [Henryk IV] do bram śmierci, zapisał testamentem księstwo krakowskie Przemysłowi, księciu poznańskiemu, którego córkę wcześniej [później - przyp. wł.] poślubił Wacław II, król czeski, który wreszcie do Pragi zaprosił tegoż teścia i jego samego pieniędzmi przechytrzywszy i przekupiwszy, przebiegłością i podstępem spowodował rezygnację, osiągając dla siebie pełnię posiadania [w księstwie krakowskim]. - tzw. Rocznik kujawski-(15 XI 1290/5 I 1291) Pertrakcje z Przemysłem II w Pradze.- Przemysł w zamian za finansową rekompensatę (?) zgadza się na odstąpienie ziemi krakowskiej Wacławowi.
1291
-(17 I) Układ sojuszniczy z Mieszkiem I cieszyńskim i Bolesławem I opolskim (zawarty w Ołomuńcu).- Wacław uzyskuje gwarancję swobodnego przemarszu wojsk czeskich przez ziemie książąt i obietnicę pomocy zbrojnej w zamian za poparcie polityczne i wykup z ewentualnej niewoli.
★
1291. Ziemia krakowska została przekazana królowi Czech Wacławowi przez księcia Wielkopolski Przemysła i biskup Bambergu przybył do Krakowa z wojskiem króla Czech. - Rocznik Sędziwoja-(6 I/7 II) Przemysł II rezygnuje z władzy w ziemi krakowskiej.- Wyprawa biskupa bamberskiego Arnolda (w imieniu Wacława) do Małopolski.
- (10 IV) Zajęcie Krakowa.
- Nieudana próba opanowania Sandomierza.
- Władysław Łokietek zajmuje Wiślicę.
- Początek sojuszu z Bolesławem II płockim.
1291/1292
-(10 IV 1291 lub 11 VIII 1292) Hołd lenny (albo osobisty) Bolesława I opolskiego, Mieszka I cieszyńskiego i Przemysła raciborskiego (?).1292
-(VIII) Wyprawa (ze wsparciem Bolesława II płockiego, Bolesława I opolskiego i Kazimierza bytomskiego) przeciwko Władysławowi Łokietkowi i wspierającemu go Kazimierzowi II łęczyckiemu.- (11 VIII/23 VIII) Wacław zostaje pasowany na rycerza (w Opolu) przez Ottona, margrabiego brandenburskiego.
- Zajęcie Sandomierza.
- Oblężenie Sieradza.
- (9 X) Władysław Łokietek i Kazimierz II łęczycki składają hołd Wacławowi.
- Władysław Łokietek zrzeka się roszczeń do ziemi krakowskiej i sandomierskiej na rzecz Wacława.
1293
-Lokacja Bochni na prawie magdeburskim.1295
-Nieudana wyprawa na księstwo wrocławskie Henryka Brzuchatego (wobec wrogiej postawy Bolka Surowego, który zamyka się z rycerstwem w Kamiennej Górze, grożąc atakami na Czechów).1297
-(zima/wiosna) Porozumienie pokojowe z Bolkiem Surowym.-(2 VI) Koronacja Wacława II na króla Czech (w Pradze).
-(18 VI) Śmierć Guty Habsburżanki.
-Najazd Bolesława II na Miechów.
-(18 XI) Układ w Sieradzu.
- Władysław Łokietek zrzeka się Małopolski na rzecz Wacława (za cenę 5000 grzywien srebra).
1299
-(23 VIII) Układ w Klęce.- Władysław Łokietek przyrzeka przybyć do Pragi na Boże Narodzenie i uznać się tam lennikiem Wacława w Wielkopolsce, na Kujawach oraz na Pomorzu i zrezygnować z roszczeń do Krakowa i Sandomierza.
-Podjęcie w kurii papieskiej starań o koronę polską.
1300
-Reforma monetarna.- Wacław nakazuje bicie nowej monety: groszy praskich (o zawartości 3,975 g srebra).
★
[Wacław II] księcia Władysława [Łokietka] wraz z księżną wypędził na wygnanie, objął księstwo pomorskie i odtąd miał je w posiadaniu przez całe swoje życie. - Kronika oliwska---
Tymczasem ów król czeski zbiera wspaniały i liczny orszak rycerski i w roku pańskim 1300-yn wkroczył do Wielkopolski [...] Przybyli do niego książęta i możni z Opola, z Cieszyna, z Kujaw i z innych dzielnic Polski, którzy [...] królowi przysięgę wierności złożyli. Wreszcie [...] udał się król do Gniezna, miasta stołecznego, gdzie na życzenie zebranych książąt i rycerstwa, arcybiskup gnieźnieński ozdobił go nauroczyściej koroną Królestwa Polskiego. - Kronika zbrasławska-(VII) Wyprawa na Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie.
- Bunt możnych wielkopolskich.
- Władysław Łokietek zostaje wygnany.
- Zdobycie Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, części Kujaw, ziemi sieradzkiej i łęczyckiej.
-(VIII) Koronacja Wacława II na króla Polski (w Gnieźnie).
- Hołd lenny Siemowita dobrzyńskiego i książąt inowrocławskich: Leszka, Przemysła i Kazimierza.
★
Tenże Wacław król polski i czeski ruszył potem zbrojno z Pomorza do Mazowsza, a rozłożywszy się obozem pod Gostyninem, usiłował zdobyć przemocą i opanować zamek płocki. Ale gdy działania jego okazały się bezskuteczne, złupiwszy i sprzewracawszy całą okolicę, od oblężenia odstąpił. - Kronika Jana Długosza-Najazd na Mazowsze (spowodowany sojuszem Bolesława II płockiego z Władysławem Łokietkiem).- Wojska czeskie pustoszą okolice Gostynina i Płocka.
1301
★
Ale Wacław król, zważając że już był starcem sędziwym i zgonu bliskim, wolał wszystkiego odstąpić raczej synowi; zaczem Wacława jedynaka swego, urodzonego z pierwszej żony, Jutty, dwanaście lat mającego, na prośbę posłów węgierskich, którzy w imieniu wszystkich chętnie się na to zgodzili, posłał do Węgier z silnym wojska zastępem. Ten od przychylnych sobie prałatów i baronów węgierskich z wielką radością przyjęty, odprowadzony został do Białogrodu (Alba Regalis) i zwykłym obyczajem przez Jana arcybiskupa Koloceńskiego (Strygońska bowiem stolica na ów czas była opróżnioną) koronowany; po czym niektóre zamki i prowincje objął w posiadanie. - Kronika Jana Długosza-(14 I) Śmierć Andrzeja III, króla węgierskiego.- Część możnowładców węgierskich zaprasza Wacława do objęcia tronu w Budzie.
- Wacław wyprawia się na Węgry i osadza na tronie swojego syna Wacława III.
- (27 VIII) Koronacja Wacława III na króla Węgier (przyjmuje imię Władysław V) w Székesfehérvár.
- Początek konfliktu z Karolem Robertem Andegaweńskim o tron węgierski.
- Wacław wyprawia się na Węgry i osadza na tronie swojego syna Wacława III.
- Wojska rugijskie zajmują Sławno (28 III), Słupsk i Białogardę n. Łebą.
- (V) Udana obrona Gdańska (prowadzona przez wojska krzyżackie mistrza krajowego Helwiga von Goldbach).
- Bolko zdobywa i pustoszy Odolanów.
1301-1304
-Walki na pograniczu wielkopolskim z wojskami Henryka Głogowskiego.1302
-(10 VI) Papież Bonifacy VIII zakazuje Wacławowi używania tytułu króla Polski, dopóki nie udowodni swoich praw do tego tytułu.★
1302. Książę Władysław z Rusinami i Tatarami niszczy Sandomierz. - Rocznik małopolski-Najazd Władysława Łokietka (wspieranego przez wojska ruskie i tatarskie) na Sandomierz (?).★
[...] panowie, dostojnicy i szlachta ziemi krakowskiej i sandomierskiej, uważając to za wielką dla narodu sromotę, że Rusini w czasie domowych zamieszek i wichrzących w Polsce wojen zamek i ziemię lubelską przemocą opanowawszy, od lat kilku bezkarnie je wytrzymywali, i oderwane od Polski w swoje usiłowali zagarnąć posiadanie, celem zmazania tej hańby postanowili zbrojną przeciw nim wyprawę. Zebrawszy więc wojsko, acz z samej tylko ziemi krakowskiej i sandomierskiej, ruszyli z nim pod Lublin. Książęta Ruscy [...] wezwali na pomoc już - to prośbami już datkiem zobowiązanych Litwinów, Tatarów i innych barbarzyńców, i tak z swego jak i posiłkowego ludu utworzyli mnogie, liczbą i potęgą znacznie Polaków przewyższające wojsko. Zaczem gdy Polacy zbliżyli się pod Lublin, wyszli przeciw nim, i sprawiwszy do boju swoje hufce stoczyli bitwę. Przez niejaki czas ważyło się zwycięstwo na obie strony. Polacy męstwem, Rusini liczbą kolejno przemagali, aż nareszcie przy pomocy Wszechmocnego Boga, który zawsze słuszniejszą wspiera sprawę, wszystko wojsko Rusinów, Litwinów i innych barbarzyńców zostało zniesione i rozproszone. Wielu trupem poległo lub dostało się w niewolę; niektórzy zaś umknąwszy z pogromu schronili się do lubelskiego zamku, gdzie od Polaków oblężeni i ściśnięci głodem, widząc się w trudnym położeniu, a nie mając nadziei otrzymania skądkolwiek posiłków, gdy zwłaszcza popłoch po odniesionej świeżo klęsce jeszcze im w myśli i oczach był przytomny, poddali się wraz z zamkiem Polakom: którzy uradowani zwycięstwem i zdobyczą, i odebraniem tak zamku jako i ziemi lubelskiej, z chwalił powrócili do domu. W ten sposób ziemia lubelska za łaską Opatrzności z rąk napastniczej Rusi została odzyskana. - Kronika Jana Długosza-Rycerstwo krakowskie i sandomierskie zbrojnie odbiera Lublin Rusinom.1303
-Lokacja Grodziska Wielkopolskiego na prawie magdeburskim.-Przywilej lokacyjny dla miasta Biecza.
-(26 V) Małżeństwo z Ryksą (przyjmuje imię Elżbieta), córką Przemysła II.
1303-1305
-(8 I 1303-21 VI 1305) Wacław sprawuje władzę regencyjną w księstwie wrocławsko-legnickim.1304
-Wacław przyrzeka Pomorze Gdańskie Brandenburgii.★
[Wacław] uniesiony i zapalony gniewem, zebrawszy z królestw i państw swoich liczne wojsko, wkroczył do Węgier, i kazał je żołnierzom swoim łupić i pustoszyć. Najechawszy także miasto Gran (Strigonium), wziął je przemocą i wojsku wydał na łupiestwo. Stąd zwrócił się ku Budzie, i syna będącego raczej w niebezpieczeństwie życia niżeli w nadziei pozyskania tronu, wyrwał z przygody, a nawiedziwszy Węgry wieloma dotkliwymi klęskami, wrócił do Czech, i koronę węgierską ze sobą uwiózł. - Kronika Jana Długosza-Wyprawa interwencyjna na Węgry.- Ustąpienie Przemyślidów z Węgier.
★
Tymczasem książę Władysław Łokietek, widząc przeciwnika swego króla Wacława, zatrudnionego wojną węgierską, wsparty pomocą Amadeja, u którego w gościnie przebywał, puścił się do Polski, i zamek Pełczyska należący do kościoła krakowskiego, a położony nad miastem Wiślica, opanował, wypędziwszy z Wiślicy załogę czeską przy pomocy sprzyjających mu mieszkańców. Miasto Wiślicę, położeniem swoim warowne, tudzież zamek i miasto Lelów, zdobył przemocą, i całą krainę wokół zmusił do uległości i hołdowania swojej władzy. - Kronika Jana Długosza-(jesień) Utrata Wiślicy, Pełczysk i Lelowa na rzecz Władysława Łokietka (wspomaganego przez oddziały węgierskie).1305
-Wybucha antyczeskie powstanie na Kujawach, w ziemi sieradzkiej i na Pomorzu.-(21 VI) Śmierć Wacława II Czeskiego w Pradze.
Wacław
Jana Matejki
heraldyka:
sfragistyka:
 WENCEZLAUS S[ECUN]DUS DEI GRA ... OTAKARI R... ...LIUS DOMI[N]US ET ERES REGN... [B]OEMIE |  |
 +S WENCESLAVS SECVNDVS DEI GRACIA REX BOEMIE DVX CRACOVIE ET SANDOMIRIE MARCHIO Q MORAVIE |  +WENCESLAVS SECVNDVS DEI GRACIA REX BOEMIE DVX CRACOVIE ET SANDOMIRIE MARCHIO Q MORAVIE |
 +WENCEZLAVS SECVNDVS DEI GRACIA BOEMIE ET POLONIE REX |
ciekawostka:
Wacław przez całe życie obawiał się ciemności oraz burz (w czasie których zamykał się w niewielkiej komnacie wyłożonej relikwiami świętych), a największym strachem napawało go miauczenie kotów. Słuchał Wacław około 20 mszy dziennie, odmawiał z duchownymi godziny kanoniczne i marzył o pójściu do klasztoru (golił nawet głowę jak mnich), ale jednocześnie nie mógł żyć bez kobiet. Uprawiał kult bożków i muz, otaczał się poetami, ale sam nie umiał czytać ani pisać...
przyczyna śmierci:
| 21 VI 1305 | gruźlica (ówczesni podejrzewali otrucie) |
|---|
pochówek:
| 1305 | opactwo cystersów w Zbrasławiu (Czechy) |
|---|---|
| opactwo bożogrobców w Pradze (Czechy) |
źródła:
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika oliwska - źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, oprac. Błażej Śliwiński, tłum. Dominika Pietkiewicz, Muzeum Zamkowe w Malborku, Malbork 2008
- Leokadia Matusik, Teksty źródłowe do ćwiczeń z historii Polski średniowiecznej (do r. 1492), Uniwersytet Wrocławski im. Bolesława Bieruta, Wrocław 1975
literatura:
- Edmund Długopolski, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, TAiWPN Universitas, Kraków 2009
- Tomasz Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2006
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Aleksander Swieżawski, Przemysł Król Polski, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2006
- Błażej Śliwiński, Leszek książę inowrocławski (1274/1275 - po 27 kwietnia 1339), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
- Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1982
ilustracje:
- Marian Gumowski, Pieczęcie królów polskich, Kraków 1910
- Franciszek Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich: doba piastowska, Kraków 1899
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881