Władysław I Łokietek
Mąż dzielny umysłem i czynem, którego nie należy oceniać ze szczupłej jaką wziął od przyrodzenia postawy, ale z bohaterskiej duszy, co w niedużym lecz krzepkiem mieszkała ciele. Od młodości aż do zgrzybiałego wieku zachował czerstwość umysłu i ciała. Gdyby kto o nim sądzić chciał z jego wzrostu, nie znalazłby nawet postawy godnej rycerza: ale ciało jego szczupłe i drobna postawa, dla której nazwano go Łokietkiem, jakby łokieć ledwo trzymającym miary, uzacniała dusza wielka, nagradzając wzrost niski bohaterskiemi umysłu przymiotami.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Kazimierz I Konradowic | Eufrozyna, córka Kazimierza I opolskiego |
| życie | panowanie |
| 3 II 1260/19 I 1261 - 2 III 1333 (Kraków) | 1305 - 1333
|
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
kalendarium:
1267
-(14 XII) Śmierć Kazimierza Konradowica.- Władzę regencyjną w księstwie brzesko-dobrzyńskim obejmuje księżna-wdowa Eufrozyna.
1273
-Zatarg Władysława i Eufrozyny z Krzyżakami.- (7 VIII) Zakończenie sporu (dzięki mediacji Bolesława Pobożnego).
1275
-Zakończenie regencji Eufrozyny.- Władysław wraz z bratem Kazimierzem przejmują władzę w ziemi brzesko-dobrzyńskiej i opiekę nad małoletnim bratem Siemowitem (i przeznaczoną mu ziemią dobrzyńską).
1285
-(15 VIII) Zjazd z Przemysłem II i Siemomysłem Inowrocławskim w Sulejowie.1286
-Najazd Konrada II czerskiego (wspieranego przez Rusinów i Litwinów) na zamek Gostynin, należący do Władysława.ok. 1287
-Wydzielenie bratu Siemowitowi ziemi dobrzyńskiej.1288
★
1288. Leszek, książę Krakowa, Sandomierza i Sieradza zmarł bezdzietnie. Po nim nastąpił, poprzez elekcję, Bolesław książę Mazowsza. Wkrótce jednak przybył Henryk książę Wrocławia, który [opanował] miasto na skutek zdrady rzeźników, zaś zamek przez [zdradę] Sułka [z Niedźwiedzia]. - Rocznik Traski-(30 IX) Śmierć Leszka Czarnego.- Możnowładztwo małopolskie powołuje na tron krakowski Bolesława II płockiego.
- Władysław obejmuje Sieradz.
- Henryk IV zbrojnie wkracza do Krakowa (zostaje wpuszczony do miasta przez cech rzeźników).
- Sułko z Niedźwiedzia, kasztelan krakowski, przekazuje zamek Henrykowi.
- Początek wojny z Henrykiem IV (w celu wsparcia Bolesława II płockiego).
1289
★
[Gdy książęta śląscy] wracali na Śląsk, w czasie postoju koło miasta Siewierza napada na nich książę kujawski Władysław Łokietek z innymi książętami. A ponieważ oni także chwycili za broń dwudziestego szóstego lutego dochodzi do zawziętej walki między braćmi i rycerzami. I po wielkiej obustronnej rzezi zwycięstwo, jakkolwiek krwią drogo okupione, przypadło Łokietkowi i jego towarzyszom. Bardzo wielu spośród rycerzy śląskich padło, albo w czasie ucieczki dostało się do niewoli. Ginie w tej bitwie syn księcia głogowskiego Konrada, książę szprotawski [raczej ścinawski - przyp. wł.] Przemysł, który dopiero co osiągnął wiek młodzieńczy. [...] Książę opolski Bolesław ranny dostaje się do niewoli. Również dwie potyczki wszczęte przez rycerzy, jedna pod Skałą, a druga koło Świątnicy, przyniosły także dwie klęski rycerzom śląskim. - Kronika Jana Długosza-Walki z Henrykiem IV i jego koalicjantami (Henrykiem Głogowskim, Bolesławem I opolskim i Przemkiem ścinawskim).- (26 II) Zwycięstwo pod Siewierzem (na terytorium Kazimierza bytomskiego, lennika czeskiego).
- Śmierć Przemka ścinawskiego.
- Pojmanie i uwięzienie Bolesława I opolskiego.
- Zajęcie miasta Krakowa (bez zamku).
- Zwycięstwa w starciach pod Skałą i Święcicami.
- (VIII) Henryk IV odzyskuje władzę w Krakowie.
1290
-(/25 III) Uwolnienie Bolesława I opolskiego, po zapłaceniu przez niego okupu.-(IX) Władysław zawiera układ sojuszniczy z Andrzejem III, królem węgierskim.
- (IX/24 XI) Małżeństwo Andrzeja III z księżniczką inowrocławską Fenenną, bratanicą Władysława (zawarte za jego pośrednictwem).
1291
-Wyprawa biskupa bamberskiego Arnolda (w imieniu Wacława II) do Małopolski.- Udana obrona Sandomierza.
- Władysław zajmuje Wiślicę.
1292
-(VIII) Wyprawa Wacława II (wspomaganego przez Bolesława II płockiego, Bolesława I opolskiego i Kazimierza bytomskiego) przeciw Władysławowi i wspierającemu go bratu Kazimierzowi.- Utrata Sandomierza.
- Oblężenie Sieradza przez wojska czesko-płocko-opolskie.
- (9 X) Władysław i Kazimierz składają hołd lenny Wacławowi II.
- Władysław zrzeka się roszczeń do ziemi krakowskiej i sandomierskiej na rzecz Wacława II.
1293
-(7-12 I) Zjazd w Kaliszu.- Antyczeski sojusz z bratem Kazimierzem, Przemysłem II i arcybiskupem Jakubem Świnką.
1293-1295
-Pobyt Siemowita dobrzyńskiego w niewoli litewskiej.- Władysław obejmuje władzę regencyjną w Dobrzyniu.
1294
★
Książę łęczycki Kazimierz nie pozostawił po sobie nikogo. Z tego powodu ziemię łęczycką otrzymał prawnie, tytułem spadku jego rodzony brat, książę kujawski Władysław Łokietek. - Kronika Jana Długosza-(10 VI) Śmierć brata Kazimierza II łęczyckiego.- Władysław przejmuje ziemię łęczycką.
1295
-(25-28 XII) Spotkanie z Przemysłem II w Gnieźnie.przed 1296
-(/8 II 1296) Małżeństwo z Jadwigą, córką Bolesława Pobożnego.1296
★
Gdy zatem to zaszło [śmierć Przemysła II - przyp. wł.], księstwo pomorskie nie miało żadnego prawnego sukcesora, lecz rycerze wezwali najpierw księcia Kujaw Leszka, który przez pewien czas dzierżył władzę książęcą. - Kronika oliwska-(8 II) Śmierć Przemysła II.- (/25 V) Leszek inowrocławski obejmuje władzę w części Pomorza Gdańskiego (z wyłączeniem ziemi słupskiej i sławieńskiej).
- (II-III) Wojna z Henrykiem Głogowskim i Bolesławem I opolskim o Wielkopolskę (przy wsparciu Bolesława II płockiego).
- (10 III) Porozumienie (o podziale Wielkopolski) z Henrykiem Głogowskim w Krzywinie.
- Przejęcie ziemi kaliskiej, środkowej części ziemi poznańskiej (z Poznaniem) i Pomorza Gdańskiego.
- Władysław adoptuje małoletniego Henryka, syna Henryka Głogowskiego i zobowiązuje się do przekazania mu Poznania, gdy stanie się pełnoletni.
1297
★
1297. Książę Władysław zwany Łokietkiem wraz z Węgrami i Polakami spustoszył Śląsk. - Rocznik Traski-Wyprawy przeciwko Henrykowi Głogowskiemu (przy wsparciu węgierskim).-(18 XI) Układ w Sieradzu.
- Władysław zrzeka się Małopolski na rzecz Wacława II (za cenę 5000 grzywien srebra).
1298
-(I/28 II) Wyprawa Henryka Głogowskiego na Wielkopolskę.- Utrata Poznania i Kościana.
-(zima) Władysław ponownie przejmuje władzę w Poznaniu.
1299
-Nieudana próba odzyskania Wielkopolski przez Henryka Głogowskiego.- Poznań zostaje złupiony.
★
Sam książę Władysław Łokietek popadł w błędy rycerzy i gwałcił dziewice i szlachetnie urodzone niewiasty. [...] Dlatego też biskup poznański Andrzej zważywszy krzywdy swego kościoła, kleru i ludu swojej diecezji oraz ucisk, na który się często uskarżał przed Władysławem Łokietkiem pisemnie, przez posłów i wreszcie osobiście, ale nie mógł uzyskać żadnej absolutnie poprawy, ani wymierzenia sprawiedliwości, [...] występuje w obronie i nakłada na całą diecezję poznańską interdykt. Dla potępienia tych wyrządzonych krzywd, zabrania wszędzie odprawiania nabożeństw. Ta kara skłoniła Władysława Łokietka do okazania żalu za wykroczenia, których się dopuścił lub których nie zakazał i do zachowania ostrożności przy podejmowaniu następnych przedsięwzięć. Dzięki temu za pośrednictwem pewnych osób duchownych i świeckich uzyskał pojednanie się z Kościołem i biskupem poznańskim Andrzejem oraz cofnięcie interdyktu kościelnego po uprzednim zwróceniu zagrabionego mienia. - Kronika Jana Długosza-Najazd na dobra biskupa poznańskiego, Andrzeja Zaremby, stronnika Henryka Głogowskiego.- Biskup Andrzej Zaremba nakłada interdykt obejmujący terytorium biskupstwa poznańskiego.
- (/29 XI) Władysław zwraca biskupowi zagrabione mienie, w zamian za cofnięcie interdyktu.
- Władysław obiecuje przybyć do Pragi na Boże Narodzenie i uznać się tam lennikiem Wacława II w Wielkopolsce, na Kujawach i na Pomorzu oraz zrezygnować z roszczeń do Krakowa i Sandomierza.
-(25 XII) Niedotrzymanie układu klęckiego przez Władysława (książę spędził Boże Narodzenie w Kaliszu).
1300
★
[Wacław II] księcia Władysława [Łokietka] wraz z księżną wypędził na wygnanie, objął księstwo pomorskie i odtąd miał je w posiadaniu przez całe swoje życie. - Kronika oliwska-(VII) Wyprawa Wacława II na Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie.- Bunt możnych wielkopolskich.
- Władysław zostaje wygnany.
- Utrata Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, części Kujaw, ziemi sieradzkiej i łęczyckiej na rzecz Wacława II.
1302
★
1302. Książę Władysław z Rusinami i Tatarami niszczy Sandomierz. - Rocznik małopolski-Władysław próbuje odzyskać władzę dzięki sprzymierzeniu się z Jerzym I, księciem halicko-włodzimierskim i Tatarami (?).- Nieudany najazd na Sandomierz (?).
1304
★
Tymczasem książę Władysław Łokietek, widząc przeciwnika swego króla Wacława [II], zatrudnionego wojną węgierską, wsparty pomocą Amadeja, u którego w gościnie przebywał, puścił się do Polski, i zamek Pełczyska należący do kościoła krakowskiego, a położony nad miastem Wiślica, opanował, wypędziwszy z Wiślicy załogę czeską przy pomocy sprzyjających mu mieszkańców. Miasto Wiślicę, położeniem swoim warowne, tudzież zamek i miasto Lelów, zdobył przemocą, i całą krainę wokół zmusił do uległości i hołdowania swojej władzy. - Kronika Jana Długosza-Władysław uzyskuje pomoc węgierską (oddziały Aba Amadeja).- (jesień) Zajęcie Wiślicy, Pełczysk i Lelowa.
1305
-Wybuch antyczeskiego powstania na Kujawach, w ziemi sieradzkiej i na Pomorzu.-(21 VI) Śmierć Wacława II.
- Władysław zdobywa ziemię sandomierską.
1306
-(25/26 I) Rozmowy pokojowe w Toruniu pomiędzy przedstawicielami Wacława III (starosta wielkopolsko-kujawski Paweł z Pauelsteinu, biskup chełmiński Herman) i stronnikami Władysława (Przemysł inowrocławski, biskup kujawski Gerward), przy pośrednictwie krzyżackim.-(4 VIII) Śmierć Wacława III przewodzącego wyprawie interwencyjnej do Polski.
-(1 IX) Zajęcie Krakowa.
- (2 IX) Przywilej dla biskupstwa krakowskiego (zatwierdzenie wszystkich przywilejów nadanych do tej pory, włącznie z przywilejami Wacława II).
- (12 IX) Kraków uzyskuje prawo składu.
-Siemowit dobrzyński uznaje zwierzchnictwo Władysława i zostaje jego dziedzicznym lennikiem.
★
Podówczas, po usunięciu Czechów, Pomorzanie jednomyślnie wezwali wyżej wspomnianego księcia Władysława, który przyjąwszy hołd i przysięgę wierności od rycerzy [...] został ogłoszony księciem całego Pomorza. - Kronika oliwska-(XII) Władysław obejmuje władzę na Pomorzu Gdańskim.- Przekazanie władzy namiestniczej na Pomorzu Gdańskim bratankom: Przemysłowi (z siedzibą w Świeciu) i Kazimierzowi (z siedzibą w Tczewie).
1307
-(7 VI) Wiec w Wiślicy.- Władysław cofa przywilej dla biskupstwa krakowskiego z roku 1306 i zatwierdza wyłącznie przywileje nadane biskupstwu przez Bolesława Wstydliwego i Leszka Czarnego.
- (17 VII) Wojewoda gdański Święca wraz z całym rodem poddaje wszystkie swoje ziemie Brandenburczykom, w zamian uzyskując w lenno ziemię darłowską, sławieńską i polanowską oraz Tucholę i Nowe wraz z ziemią słupską.
- (/21 II 1308) Władysław wyprawia się na Pomorze, pojmuje Piotra Święcę (syna wojewody Święcy) i osadza go w więzieniu na zamku w Brześciu Kujawskim.
1308
-(V) Wiec ziemi pomorskiej i kujawskiej w Krakowie.★
[Margrabia brandenburski Waldemar] wysławszy swoich rycerzy zajął miasto Gdańsk z pomocą mieszczan i wyżej wspomnianych rycerzy. I trwały codziennie walki i zwady między rycerzami zamkniętymi w grodzie, a mianowicie Wojciechem, Wojsławem i Boguszą, którzy trzymali gród z ramienia księcia Władysława z jednej strony, a mieszczanami i wyżej wspomnianymi rycerzami, którzy sprzyjali sprawie margrabiego z drugiej strony; liczne grabieże i niegodziwości miały miejsce w kraju z powodu niezgody władców i rozdarcia jedności rycerstwa. Ostatecznie, zamknięci w grodzie, widząc, że nie mają żadnego wybawcy, posłali do panów ziemi pruskiej prosząc, aby przyszli z pomocą przeciw miastu i ludziom margrabiego. I natychmiast został wysłany brat Gunther ze Schwarzburga z Prusami, którzy wraz z tymi Pomorzanami, jacy byli w grodzie, licznymi napadami nękali znajdujących się z mieście. Lecz niektórzy butni spośród mieszczan drwinami i nieobyczajnymi szyderstwami sprowokowali panów ziemi pruskiej do tego, że ci rozgniewani potężnym wojskiem otoczyli miasto i je okrutnie oblegali. Mieszczanie zaś widząc, że dłużej nie są w stanie opierać się potędze panów ani nie mogą mieć żadnego wybawcy, poddali miasto. Panowie, wchodząc do niego ze swoim wojskiem, rozkazali wymordować wszystkich rycerzy pomorskich, których w nim znaleźli. - Kronika oliwska---
Po odparciu margrabiów brandenburskich Sasów od zamku gdańskiego, zwątleniu sił i potęgi Piotra kanclerza i jego braci, a opanowaniu zbuntowanego miasta Gdańska i wróceniu go do posłuszeństwa księciu Władysławowi Łokietkowi, załoga krzyżacka, która przy wstępie pierwiastkowym do Gdańska była nader szczupła, niezasobna i małoznaczna, przez ustawiczny napływ wojennego ludu, a staranny zarząd mistrza, tak się powiększyła i wzmogła, że z Boguszem sędzią Pomorskim i połowy zamku Gdańskiego starostą Krzyżacy nadęci dumą często zwodzili spory, a miasto zajmowania się wierną i sumienną obroną zamku, do takiej przyszli hardość i takiego stopnia bezprawia, że pomienionego Bogusza i celniejszych panów i rycerzy pomorskich, jako silniejsi i przeważniejsi liczbą, powtrącali do więzienia, i poważyli się nad całym zamkiem gdańskim panowanie sobie przywłaszczać. Zaczem rzeczony sędzia Bogusz, chcąc i siebie i tych, którzy wraz z nim byli uwięzieni, wyswobodzić z niewoli, nowe z mistrzem pruskim i jego zakonem zawrzeć musiał układy i takowe pismem zaręczyć. Tą umową zastrzeżono, ażeby rzeczony sędzia Bogusz wraz z swoją załogą z drugiej połowy zamku ustąpił i zostawił go wyłącznym rządom i obronie mistrza i jego zakonu: mistrz zaś z wspomnianym zakonem obowiązany był na rozkaz księcia Władysława Łokietka bez żadnego sporu z zamku ustąpić i wrócić go pod władzę i zwierzchność rzeczonego księcia Władysława Łokietka, z warunkiem wynagrodzenia im w całości i zupełności wszelkich wydatków, jakieby na utrzymanie i obronę tegoż zamku ponieśli. - Kronika Jana Długosza-Najazd brandenburski na Pomorze Gdańskie.
- Brandenburczycy zajmują miasto Gdańsk (wpuszczeni w obręb murów przez sprzyjających im niemieckich mieszkańców) i rozpoczynają szturm zamku.
- (lato/jesień) Obrońcy Gdańska, pod przywództwem namiestnika Boguszy, wzywają Krzyżaków do udzielenia pomocy przeciwko Brandenburczykom.
- (5 VIII) Oddziały krzyżackie i polskie odbijają Gdańsk z rąk brandenburskich.
- (11 XI) Rzeź polskiej załogi i mieszczan dokonana przez Krzyżaków.
- (5 VIII) Oddziały krzyżackie i polskie odbijają Gdańsk z rąk brandenburskich.
★
Mistrz Pruski Karol, zagarnąwszy pod swoję władzę zamek Tczew, posunął się z wojskiem w głębsze części Pomorza: a po zajęciu lub spaleniu niektórych pośledniejszych miasteczek i wiosek, jako to Chojnic, Nowego i innych, podstąpił pod zamek Świecie. - Kronika Jana Długosza-Utrata Tczewa (ok. 13 XI), Chojnic i Nowego na rzecz Krzyżaków.1308/1309
-(zima 1308/1309) Uwięzienie biskupa krakowskiego Jana Muskaty (przeciwnika politycznego Władysława, zwolennika niemczyzny) na zamku krakowskim.- (2 VII 1309) Jan Muskata składa przyrzeczenie wierności Władysławowi i odzyskuje wolność.
1309
-Nieudane pertraktacje z Krzyżakami w Grabiach (na Kujawach).★
[...] zamek Świecie, w dziesięć tygodni od początku oblężenia, poddał się mistrzowi i zakonowi Krzyżaków: obydwaj zaś książęta, bracia rodzeni, Przemysław i Kazimierz, [...] wyszli z zamku ze wszystkimi rzeczami swymi, nie bez żalu i łez rzewnych, do księcia Władysława Łokietka, który ich łaskawie przyjął [...] - Kronika Jana Długosza-(IV) Krzyżacy zdobywają zamek w Świeciu (broniony przez bratanków Przemysła i Kazimierza).przed 1310
-(/9 IX 1310) Piotr Święca odzyskuje wolność.1311
-(31 X) Wiec w Wiślicy.-(/21 XII) Przejęcie zamku i grodu w Bieczu (uprzednio należącego do biskupstwa krakowskiego).
1311-1312
★
[...] mieszczanie krakowscy rozpaleni wściekłym germańskim szałem, [...] zbuntowali się i Bolesława, księcia opolskiego, sprowadzili, który na koniec z [...] Władysławem Łokietkiem pogodził się [i] wyrządziwszy jak najwięcej szkód miastu, pochwyciwszy wójta Alberta, który był początkiem wszelkiej niegodziwości, ustąpił z miasta i do siebie powrócił. Bezpośrednio potem najjaśniejszy książę Władysław, wkraczając do wspomnianego miasta, znów niektórych mieszczan pochwycił i zamknął pod strażą w więzieniu. Tych uwięzionych okrutnie po całym mieście włóczył końmi i przywleczonych poza miasto na szubienicy w pożałowania godny sposób zawiesił i tam musiały zwłoki wisieć, dopóki zgniłe ścięgna nie rozwiązały spojenia kości. - rocznik kapituły krakowskiej-Bunt patrycjatu krakowskiego pochodzenia niemieckiego pod wodzą wójta Alberta.- (25 III/14 VI 1312) Pobyt w Krakowie Bolesława I opolskiego (jako namiestnika króla czeskiego, wezwanego przez buntowników).
- (VI 1312) Władysław rozpoczyna prześladowania buntowników.
- Zniesienie dziedziczności wójtostwa na rzecz wójtów mianowanych przez władcę.
- Wzrost roli rady miejskiej.
ok. 1313
-Lokacja Piotrkowa na prawie magdeburskim.1313-1314
-(28 X 1313/lato 1314) Bunt Wielkopolan przeciwko synom Henryka Głogowskiego.- Buntownicy zdobywają Poznań, Gniezno i Kalisz.
- (VIII-IX 1314) Władysław opanowuje część Wielkopolski (w granicach układu krzywińskiego z 1296 roku).
1315
-(27 VI) Zawarcie antybrandenburskiego przymierza z królami Danii, Szwecji, Norwegii oraz z książętami Rugii, Pomorza i Meklemburgii.1315-1317
-Walki z synami Henryka Głogowskiego (wspieranymi przez margrabiego brandenburskiego) o panowanie nad Wielkopolską.- (I/III 1316) Najazd brandenburski na Wielkopolskę.
- (VIII 1316) Odwetowa wyprawa przeciwko Brandenburgii.
- (jesień-zima 1316) Kolejna wyprawa brandenburska na Wielkopolskę.
- (XI/XII 1316) Udana obrona grodu we Wronkach.
- (jesień 1317) Najazd Henryka IV Wiernego na pogranicze Wielkopolski.
1316
-(18 XII) Zjazd w Krakowie z Władysławem bytomskim, Przemysłem i Kazimierzem gniewkowskim.1317
-Przywilej lokacyjny dla miasta Lublina.1318
-(18-23 VI) Wiec w Sulejowie.- Wystosowanie supliki do papieża Jana XXII w sprawie koronacji Władysława.
- Biskup kujawski Gerward zostaje wybrany posłem, który zawiezie suplikę do Awinionu.
- Wielkopolanie zatwierdzają ustalenia wiecu sulejowskiego.
1319
-(20 VIII) Zgoda papieża Jana XXII na koronację Władysława.1320
★
Tego roku otrzymał Łokietek [...] od Stolicy Apostolskiej królewską koronę polską i dał się na szkodę króla czeskiego w Krakowie przez arcybiskupa gnieźnieńskiego ozdobić królewską koroną nad polskim królestwem. - Kronika zbrasławska Piotra z Żytawy-(20 I) Koronacja Władysława Łokietka w Krakowie.-(6 VII) Małżeństwo córki Elżbiety z królem węgierskim Karolem Robertem.
- Początek sojuszu z Węgrami.
1320-1321
-(14 IV 1320-18 II 1321) Pierwszy proces polsko-krzyżacki w Inowrocławiu i Brześciu Kujawskim o Pomorze Gdańskie.- (10 II 1321) Zobowiązanie Krzyżaków do zwrotu Pomorza i pobranych z niego dochodów (w wysokości 30000 grzywien).
1321-1323
-Wyprawy łupieżcze (wspólnie z Bolesławem Rozrzutnym, Bernardem Statecznym i oddziałami litewskimi) przeciwko Konradowi.- Litwini plądrują ziemie Kazimierza I cieszyńskiego.
- (1323) Konrad traci większość ziem księstwa oleśnickiego.
- (10 VIII 1323) Zawarcie traktatu pokojowego z Konradem w Krakowie.
1323
-(zima) Polsko-węgierska wyprawa na Ruś Halicko-Włodzimierską.- Tron halicko-włodzimierski obejmuje Bolesław (syn Trojdena I), który przyjmuje wyznanie prawosławne oraz imię Jerzego II.
1325
-(IV) Rokowania polsko-krzyżackie w Brześciu Kujawskim.-(18 VI) Władysław zawiera przymierze z książętami Pomorza Zachodniego przeciw Brandenburgii.
★
[...] gdy trudno było wynaleźć środek przeciw napaściom barbarzyńskiej Litwy, uchwalono, aby z nimi sprzymierzyć się związkami powinowactwa, gdyby czymkolwiek lud dziki i zwierzęcy można do łagodności i ludzkości obyczajów nakłonić. Wysławszy więc do Giedymina, pod ów czas wielkiego księcia Litwy, dziewosłębów, prosił Władysław król polski o córkę jego synowi swemu Kazimierzowi w małżeństwo, które nie złoto, nie srebro, obce na ów czas Litwinom, miało przynieść w posagu, ale wszystkich jeńców nabranych poprzednimi laty Polakom i uprowadzonych do Litwy. Kniaź litewski Giedymin wdzięcznie i z radością przyjąwszy to poselstwo, zezwolił pod warunkami obustronnie umówionymi na żądane powinowactwa związki; a oddawszy córkę swoją posłom królewskim, wszystkich brańców polskich, wszelakiego stanu, płci i wieku, uwolnił i do Polski, ojczystego ich kraju, zdrowo i bez szkody odesłał. - Kronika Jana Długosza-Antykrzyżackie przymierze polsko-litewskie.- (16 X) Małżeństwo syna Kazimierza z Aldoną, córką wielkiego księcia litewskiego Giedymina.
★
Rycerstwo krakowskie i sandomierskie z rozkazu Władysława Łokietka wkroczyło zbrojno do Mazowsza, splądrowało je po nieprzyjacielsku, a zdobywszy i złupiwszy miasto Płock, pożarem je zniszczyło. Wacław albowiem, inaczej Waniek, książę mazowiecki niepomny swego stanu i obowiązku, a trapiony pomyślnością Królestwa Polskiego, związał się był przymierzem z Krzyżakami, i oręż ich nieprzyjacielski wszelkiemi sposobami i siłami przeciw Polsce wspomagał. Dla pomszczenia się, przeto takowej krzywdy przedsięwziętą była rzeczona wyprawa, z obrazą rodu własnego i krwi bratniej. - Kronika Jana Długosza-Niszczycielski najazd na księstwo płockie Wacława (Wańka).- Pogorszenie stosunków z książętami mazowieckimi Siemowitem II, Trojdenem I i Wacławem.
1326
-Krzyżacy wkraczają do Wielkopolski.- (7 II) Rozejm z Krzyżakami w Łęczycy (zawarty do Bożego Narodzenia).
★
[...] Władysław król Polski wspomniawszy na mnogie krzywdy i zniewagi, których Królestwo Polskie dawniejszymi czasy doznało od margrabiów brandenburskich [...] zapowiedział na to lato wyprawę przeciw Marchii Brandenburskiej i jej margrabiemu Waldemarowi. Tym celem zebrał liczne tak swoje jak posiłkowe, od narodów sąsiednich, jako to Rusinów, Wołochów i Litwinów zaciągnięte wojska, i nazajutrz po święcie Św. Jana Chrzciciela wkroczywszy do Marchii Brandenburskiej, z tej strony Odry i za Odrą leżącej, od Brandenburga aż po Frankfurt rozniósł jak tylko mógł najszerzej spustoszenia. Nie kusząc się bynajmniej o zdobywanie miast i zamków, wsie tylko wszystkie i włości wydał na łupiestwa i pożogę. [...]Wielu haniebnych w tej wyprawie dopuścili się gwałtów barbarzyńcy razem z Polakami wojujący, znieważając świątynie Boże, klasztory i sługi kościoła, niewiasty i dziewice, gdy Władysław król Polski bynajmniej tak bezbożnych nie zabraniał czynów. Mordowano starców i niemowlęta, brańców zaś na smutną skazanych niewolą Polacy i Litwini przeszło sześć tysięcy uprowadzili. - Kronika Jana Długosza-(9 II-III) Polsko-litewska wyprawa przeciwko Brandenburgii.
- Odzyskanie kasztelanii międzyrzeckiej.
- Odparcie (przy pomocy wojsk węgierskich) dywersyjnego najazdu Henryka VI Dobrego i Bolesława Pierworodnego na Wielkopolskę.
1327
-(II-IV) Najazd Jana Luksemburskiego na Małopolskę.- Wojska czeskie wycofują się wobec groźby ataku węgierskiego.
- Zdobycie i spalenie Płocka.
- Nieudane oblężenie Gostynina.
- Wojska Władysława zostają wyparte z Mazowsza przez Krzyżaków wezwanych na pomoc przez Wacława (Wańka) płockiego.
★
Dnia ostatniego miesiąca lipca, wojsko Krzyżaków pod dowództwem Ottona prowincjała krzyżackiego, i Wańko książę mazowiecki, który tymże Krzyżakom osobiście przybył w posiłku, wtargnąwszy zbrojno do Kujaw, spustoszyli je mieczem i pożogą; zamek Kowale oblegli, i zdobyty ogniem zniszczyli. - Kronika Jana Długosza---
Rozpoczął się zatem konflikt między królem Polski a panami Krzyżakami, zaś Wańko, książę mazowiecki, przyłączył się do panów pruskich, wspierając ich przeciw królowi polskiemu, z którego to powodu król kazał zniszczyć i spustoszyć jego ziemię. W zemście za niego panowie Krzyżacy przekroczyli Wisłę wraz z tymże księciem i wojskiem i spustoszyli częśc ziemi kujawskiej. Doszło wtedy do walki z Polakami i zabity został komtur toruński. - Kronika oliwska
---
Tegoż czasu książę mazowiecki Nanczke [Wacław - przyp. wł.] z potęgą swoją do braci się przyłączył dlatego, że Polacy z wojskiem kraj jego splądrowali. Mszcząc się za nie bracia przebyli Wisłę tam gdzie wiedzieli o pobycie księcia [mazowieckiego - przyp. wł.] i kraj niemiecki [Kujawy - przyp. wł.] ogniem zniszczyli. - Kronika nowa pruska Wiganda z Marburga-(31 VII) Wojska Wacława (wspierane przez oddziały krzyżackie) najeżdżają Kujawy.
- Zdobycie i spalenie zamku w Kowalu przez najeźdźców.
- Zwycięstwo nad wojskami krzyżacko-mazowieckimi w starciu nieopodal Włocławka.
- Śmierć komtura toruńskiego Hugona von Almenhausen.
- Zawarcie układu rozejmowego z Krzyżakami we Włocławku.
1327/1328
-(28 V 1327/14 X 1328) Zamiana ziemi sieradzkiej na inowrocławską (z bratankiem Przemysłem).1327/1329
-Utrata Zbąszynia na rzecz Henryka Wiernego.1328
-(27 I) Cesarz Ludwik IV Wittelsbach dokonuje formalnego złożenia (!) Władysława z tronu polskiego (traktując Polskę jako cesarskie lenno).1329
★
[...] król Czech Jan z Luksemburga, syn Henryka, niegdyś cesarza, ze swoim wojskiem, a także liczni inni możni, dla odbycia pielgrzymki przeszli do Prus przez ziemię króla Polski wbrew jego woli. Z tego powodu król Polski zebrał wojsko, ile tylko mógł, i podczas gdy mistrz Werner z królem [Czech], a także inni możni oraz ich wojska znajdowali się w ziemi litewskiej, sam podstępnie wkroczył do ziemi chełmińskiej i spustoszył znaczną jej część. - Kronika oliwska-(I) Wyprawa czesko-krzyżacka na Żmudź.- (II) Władysław z synem Kazimierzem w odwecie najeżdżają ziemię chełmińską.
- Zdobycie Papowa.
★
[wielki mistrz i król czeski] ruszywszy chorągwie z potężnym wojskiem idą na króla [polskiego - przyp. wł], który pokój gwałcił, i tak złączywszy się z licznym wyborem zbrojnego ludu razem pustoszą ziemię dobrzyńską nikomu nie przebaczając. - Kronika nowa pruska Wiganda z Marburga-(12/29 III) Siły czesko-krzyżackie zajmują ziemię dobrzyńską.★
[...] brat zakonu Kerstan, który trzymał zamek dobrzyński, dnia dwudziestego trzeciego kwietnia wypadłszy niespodzianie z tegoż zamku do miasta Włocławka, złupił kościół katedralny, miasto i domy kanoników; sam nakoniec kościół, którego nie raz barbarzyńcy oszczędzili, z miastem i domami kanoników podłożonym ogniem zniszczył; przechowywane w kościele szczątki świętych, nowym i niesłychanym rodzajem bezbożności, z wszystkimi przyborami i ozdobami kościelnymi, niektóre nawet osoby żyjące, kościoły i wsie okoliczne popalił, a na cmentarzu rzeczonego kościoła wiele ludzi okrutnie pomordował. - Kronika Jana Długosza---
Tegoż roku [1329 - przyp. wł.] po Wielkanocy brat Otto z Luterberga dziwnych rzeczy w ziemi chełmińskiej [raczej na Kujawach - przyp. wł.] z Prusakami dokazał. Obległ on Mosborg [Przedecz] machinami i strzałami mocno szturmował i chciał aby się poddali. Oni hardo odpowiedzieli, mniemając się bezpiecznymi, i pogróżki jego mniej sobie ważąc. Jednak brat Otto z Prusakami szturmem zdobył zamek, i 80 ludzi z pomiędzy znaczniejszych zabił. - Kronika nowa pruska Wiganda z Marburga-(IV) Najazd krzyżacki na Kujawy.
- Wojska zakonne zdobywają i palą Włocławek (23 IV), Przedecz (Mosburg) oraz Raciąż.
1330
★
1330. [...] Tego roku wylali się Krzyżacy paląc miasto Wyszogród na Kujawach licznych rycerzy zabijając, lecz nie bez wielkich strat swoich [...] Również w tym czasie spalono zamek Nakło, zdobyto zamek biskupi w Raciążu, ze strachu zamek Radziejów przez naszych [tj. Polaków] spalony został. - Rocznik Traski---
Zamek także Wyszogród bracia odebrali, i cały zburzyli i nikt nie uszedł; gdzie 200 mężów natychmiast zabito, bez wyłączenia osób w dzień Św. Jakuba. Potem bracia w dzień Świętego Aleksego zamek nakielski szturmem zdobyli i spalili, wraz z mieszkańcami z wyłączeniem starosty Henryka, który się poddał w niewolę. Toż się stało z zamkiem biskupim Karteus [Raciąż], który po ośmiodniowym oblężeniu w dzień Świętego Piotra i Pawła zdobyty został. - Kronika nowa pruska Wiganda z Marburga
---
[...] Werner von Orseln mistrz pruski, zebrawszy zaciężne z Czechów i Niemców wojsko, [...] z licznym a potężnym zastępem podstąpiwszy pod zamek Nakło, zdobył go i ogniem zniszczył [...]. Stamtąd przeszedłszy do ziemi kujawskiej, zamek Wyszogród zdobył i spalił. Aby zaś nie opanował radziejowskiego zamku i z niego nie czynił łotrowskich na kraj wycieczek, załoga królewska, uprzedzając przybycie mistrza, sama podłożonym ogniem spaliła go dnia siódmego lipca. Potem z wojskiem posunął się pod zamek biskupa włocławskiego Raciąż, i przez dni kilkanaście z największem wysileniem szturmował do niego kuszami i innymi statkami wojennymi. [...] dnia czternastego miesiąca czerwca, przez poczynione zewsząd wyłomy mistrz z wojskiem wpadł do zamku Raciąża, i wielką ilość pieniędzy, oręża, bogactw i rozmaitych sprzętów zabrał w zdobyczy; nie mały także gmin ludzi, tak szlachty jak i pospólstwa zagarnął w niewolę. - Kronika Jana Długosza-(V-VII) Krzyżacy najeżdżają Kujawy.
- Najeźdźcy zdobywają zamki w Wyszogrodzie k. Bydgoszczy (12 V), Raciążu (29 VI), Radziejowie (ok. 7 VII), Nakle (17 VII) i Bydgoszczy.
- Zakończenie sporu z biskupstwem krakowskim o dziesięciny (dzięki mediacji Janisława, arcybiskupa gnieźnieńskiego).
★
Skoro Krzyżacy powrócili do Prus, Władysław król Polski, który w czasie ich nieprzyjacielskiego na swój kraj napadu z wielkiem staraniem i skrzętnością ściągał własne i obce posiłkowe wojska, chcąc się z nimi zbrojno rozprawić, gdyby spiesznie byli nie umknęli, wsparty pomocą Węgrów, pod dowództwem Wilhelma księcia Austrii, przysłanego od Karola króla węgierskiego, tudzież Giedymina, księcia Litwy, który przybył osobiście z posiłkami Litwinów i Żmudzinów, w znacznej sile zbrojnej wkroczył do krainy Krzyżaków, i ziemię chełmińską jął mieczem i ogniem pustoszyć: a mszcząc swoich ludzi, tak okrutnie przez Krzyżaków pomordowanych, kazał nawzajem rozszerzyć rzezie i morderstwa, nie oszczędzając żadnego stanu, ani płci, ani wieku. - Kronika Jana Długosza---
Potem król ze swoim wojskiem pozostał w kraju [krzyżackim] przez kilka tygodni i złupił oraz spalił całą ziemię chełmińską z wyjątkiem twierdz, z których żadnej nie mógł zająć, chociaż niektóre szturmował wszystkimi siłami. Wreszcie, ponieważ nic więcej nie mógł [uczynić], z obfitym łupem powrócił do siebie. - Kronika oliwska-(VIII) Wyprawa przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu (przy wsparciu oddziałów węgierskich i litewskich).
- (VIII-X) Nieudana próba zdobycia Dobrzynia.
- Litwini opuszczają obóz polsko-węgierski (wskutek konfliktu pomiędzy wielkim księciem Giedyminem i głównodowodzącym Węgrów - Wilhelmem Drughetem).
- (29 IX/10 X) Wkroczenie do ziemi chełmińskiej.
- Nieudane oblężenie zamku w Kowalewie (Schonsee) i Lipienku (Lippa).
- (18 X) Władysław zawiera rozejm (ważny do 26 maja).
- Krzyżacy zwracają wyszogród k. Bydgoszczy i Bydgoszcz.
1331
★
Tenże król Władysław, odbywając wiec w Chęcinach w dniu Św. Trójcy, oddał w posiadanie synowi swemu Kazimierzowi, który poślubił córkę Giedymina, księcia Litwinów, Wielkopolskę, Sieradz [prawdopodobnie Sieradz nie - przyp. wł.] i Kujawy, zalecając mu usilnie i powtarzając to, ażeby jak on sam, tak i ów, starał się poprawić granice królestwa. - Rocznik Traski-(V) Wiec w Chęcinach.- (26 V) Przekazanie namiestnictwa w Wielkopolsce i na Kujawach Kazimierzowi.
- Udana obrona Inowrocławia.
- Słupca i Pyzdry zostają spalone przez wojska zakonne.
- (ok. 27 VII) Porażka wojsk polskich w starciu z Krzyżakami pod Pyzdrami.
- Bydgoszcz, Gniezno (31 VII) i Żnin poddają się Krzyżakom.
- Zniszczenie Łęczycy, Uniejowa, Radziejowa, Szadka, Warty, Sieradza (20 IX), Stawiszyna i Konina przez wojska zakonne.
- (ok. 20 IX-23 IX) Udana obrona Kalisza.
- (23-24 IX) Porażka w starciu pod Koninem.
- Władysław przywraca do łask Wincentego z Szamotuł (?).
- (27 IX) Bitwa pod Radziejowem-Płowcami (zwycięstwo polskie w I fazie bitwy w okolicach Radziejowa, zwycięstwo krzyżackie w II fazie bitwy w okolicach Płowiec).
★
[...] przybył pod Poznań król Czech Jan i obległ go z machinami i kopaczami, lecz rycerze i mieszkańcy dzielnie się bronili, pięciuset ludzi i wielu kopaczy stracił, machiny pozostawiwszy, z wielkim smutkiem [...] powrócił do Wrocławia. - Rocznik Traski-(1 X/) Jan Luksemburski wkracza do Polski (realizując porozumienie sojusznicze z Zakonem Krzyżackim).- (5-11 X) Udana obrona Poznania przed Czechami.
- (11 X) Zawieszenie broni z Janem Luksemburskim (na okres 1 miesiąca).
★
[...] bracia zgodnym umysłem z zaciężnymi żołnierzami swymi, to jest z panem Poponem de Kokeritz i z wodzem wojska de Bergow i innymi, postanowili przejść przez Wisłę do Polski w środę w oktawę Św. Elżbiety, i pustoszyli Polskę i po czternastu dniach powrócili żołnierze zaciężni, mistrz z komandorem ziemi [wrócił] za Wisłę do kraju swego, a żołnierzy zaciężnych rozesłano po miastach. - Kronika nowa pruska Wiganda z Marburga-(20 XI) Krzyżacy wyprawiają się na Kujawy.1332
-(I-IV) Nieudane polsko-krzyżackie rokowania w sprawie wymiany jeńców w Brześciu Kujawskim i Inowrocławiu.★
W roku 1332 wyprawili się Krzyżacy w dzień wieczerzy Pańskiej, oblegając Brześć, który szturmowali cztery dni z machinami i innymi urządzeniami, tak długo aż niewielu rycerzy w nim pozostało, wówczas przez zdradę wielu mieszczan piątego dnia [miasto - przyp. wł.] zdobyli. W tym też czasie Inowrocław dobrowolnie poddał się im. - Rocznik Traski---
Jeden tylko [...] Wojciech z Kościelca, wojewoda brzeski, [...] zamknąwszy się w zamku Pakości, i broniąc się odważnie, a po wielekroć rozbijając nieprzyjaciół, nie dał się pokonać i zmusić do poddania. - Kronika Jana Długosza-(IV) Krzyżacy najeżdżają Kujawy.
- Utrata Brześcia Kujawskiego (20 IV), Inowrocławia (26 IV) i pozostałych miast na Kujawach (za wyjątkiem Pakości).
★
[...] w wigilię święta Św. Małgorzaty w czasie żniwa, gdy lud w Kujawach zboże zbierał o godzinie nieszpornej bracia z mnóstwem wielkim [wojska - przyp. wł.] uderzają na zamek Pakość, z którego niektórzy się wynieśli, ale i bracia dostali zamek pod takim warunkiem, że starosta z rodziną swoją wolno w nim pozostał [...] - Kronika nowa pruska Wiganda z Marburga-(ok. 12 VII) Utrata Pakości, ostatniego punktu oporu na Kujawach, na rzecz Krzyżaków.★
Zaś król Polski, zgromadziwszy wojsko, dążąc przez ziemię mazowiecką usiłował przejść Drwęcę i zająć ziemię chełmińską. Widząc to wspomniany wyżej mistrz z całą ilością wojska, jaką mógł [zabrać], pospieszył wyjść mu naprzeciw i przeszedłszy rzekę [Drwęcę], zamknął wojsko króla między dwoma jeziorami, że nie mogli mieć żadnego schronienia, ale musieli albo umrzeć albo walczyć. Widząc to liczni zacni panowie, podjęli się pośrednictwa w budowaniu zgody, aby nie doszło do wielkiego rozlewu krwi między obydwoma wojskami. I za natchnieniem Bożym umysły panów, ówczesnych dowódców, skłoniły się nagle do zgody, i zawarłszy rozejm z obu stron, oba wojska powróciły do siebie. - Kronika oliwska-(15 VIII) Uderzenie armii polskiej (wspieranej przez oddziały węgierskie) na ziemię chełmińską.- Zawarcie układu rozejmowego (ważnego do Zielonych Świąt 1333 roku).
★
[...] syn królewski, przesławny Kazimierz, uderza na gród z Węgrami i swoimi [ludźmi], a wziąwszy go siłą, zabija z nimi około 100 ludzi, wśród których było pięćdziesięciu opancerzonych, jedni Ślązacy, inni Czesi, jeszcze inni Niemcy i wielu mężów szlachetnie urodzonych, z których żadnemu nie pozwolił Kazimierz pozostać przy życiu. - Rocznik Traski-Wyprawa przeciwko książętom głogowskim.- Kazimierz zdobywa Kościan.
1333
-(2 III) Śmierć Władysława I Łokietka w Krakowie.
Władysław Łokietek
Jana Matejki
heraldyka:
sfragistyka:
 +S VLAD DEI GRA DVCIS CRACO ET SAND |  +S WLADISLAI DEI GRA DVCIS CVIAVIE ET SIRADIE |
 +S ULADISLAI DUCIS LANCICIE |  ...TV .. DVCIS WLAD |
 +WLADISLAVS DEI GRA DVX CRACOVIE SANDOMIR SIRAD LAN CVIA |  +WLADISLAVS DEI GRA REX POLONIE CRACOVIE SANDOMIR SIRAD LANCIE CVIAVIE |
 +S' WLADISLAI DEI GRA REG POLONIE CRACOVIE SANDOMIR SIRAD' LACIC CVIA |  +S WLADISLAI DEI GRA REGIS POLONIE |
ciekawostka:
Soczewica, koło, miele młyn - niepoprawne wypowiedzenie tych słów oznaczało uznanie za Niemca i... karę śmierci przez ścięcie. Zgodnie z zapiską z tzw. Rocznika Krasińskich, specyficzną tą metodę miał zastosować Władysław Łokietek w 1312 roku, po stłumieniu "buntu wójta Alberta" (buntu patrycjatu krakowskiego pochodzenia niemieckiego).
Dla czynnych uczestników buntu przygotowano także inne sankcje: Łokietek (a raczej jego słudzy) buntowników okrutnie po całym mieście włóczył końmi i przywleczonych poza miasto na szubienicy w pożałowania godny sposób zawiesił i tam musiały zwłoki wisieć, dopóki zgniłe ścięgna nie rozwiązały spojenia kości.
Sam Władysław znał (chyba) wyłącznie język polski. Zgodnie bowiem z przekazem Kroniki oliwskiej, książę pewnego razu obejrzał i kazał sobie przeczytać dokument. Można z tego wywnioskować, iż nie umiał czytać ani pisać (po łacinie).
ważniejsze fundacje:
| 1294 | szpital Zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą w Brześciu Kujawskim |
|---|---|
| 1328 | klasztor franciszkanów w Radomsku (odbudowa) |
| 1331 | klasztor franciszkanów w Radziejowie |
przyczyna śmierci:
| 2 III 1333 | atak paraliżu (co wynika z opisu zawartego w Roczniku małopolskim) |
|---|
pochówek:
| (12 III?) 1333 | katedra w Krakowie (w gotyckim grobowcu z piaskowca powstałym w latach 1341-46; Jan Długosz w swej kronice notuje, iż Bóg, który wszystkim cnoty nagradza, ciało jego już martwe taką łaską obdarzył, że przez dni kilkanaście leżąc niepogrzebane, bynajmniej się nie psuło, ale z podziwem powszechnym zachowywało tę samą postać i świeżość jak za życia) |
|---|---|
| zdjęcie katedry w Krakowie | |
| zdjęcie grobowca Władysława Łokietka | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika oliwska - źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, oprac.: Błażej Śliwiński, tłum.: Dominika Pietkiewicz, Muzeum Zamkowe w Malborku, Malbork 2008
- Kronika Wiganda z Marburga rycerza i kapłana Zakonu Krzyżackiego, oprac.: Edward Hr. Raczyński, Jan Voigt, tłum.: Edward Hr. Raczyński, Poznań 1842
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Jan Baszkiewicz, Polska czasów Łokietka, Wiedza Powszechna, Warszawa 1968
- Edmund Długopolski, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, TAiWPN Universitas, Kraków 2009
- Jerzy Horwat, Księstwo opolskie i jego podziały do 1532 r., Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2002
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
- Piotr W. Lech, Pierwsza wojna polsko-krzyżacka 1308-1343, Wydawnictwo "Marpress", Gdańsk 2009
- Bronisław Nowacki, Czeskie roszczenia do korony w Polsce w latach 1290-1335, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 1987
- Zenon Piech, Ikonografia pieczęci Piastów, TAiWPN Universitas, Kraków 1993
- Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Błażej Śliwiński, Leszek książę inowrocławski (1274/1275 - po 27 kwietnia 1339), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
- Mariusz Wollny, Kazimierz Wielki: reformator i wizjoner, Oficyna Wydawnicza "Helicon", Kraków 2000
- Jerzy Wyrozumski, Kazimierz Wielki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 2004
ilustracje:
- Franciszek Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich: doba piastowska, Kraków 1899
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881
- Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com