Władysław I Łokietek

genealogia:

rodzice → drzewo genealogiczne
Kazimierz I Konradowic	Eufrozyna, córka Kazimierza I opolskiego
życie	panowanie
3 II 1260/19 I 1261 - 2 III 1333 (Kraków)	1305 (20 I 1320) - 1333
małżeństwa
OOprzed 1296 - 1333: Jadwiga, córka Bolesława Pobożnego
potomstwo → drzewo genealogiczne
Kunegunda (ok.1295 - 9 IV 1331 albo 1333) Stefan (1296/1300 - 1306) Władysław (1296/1311 - 1312) Elżbieta (1305 - 29 XII 1380) Jadwiga (ok.1306/9 - 3 VI 1320/25) Kazimierz (30 IV 1310 - 5 XI 1370)

kalendarium:

1267

• Władzę regencyjną w księstwie brzesko-dobrzyńskim obejmuje księżna-wdowa Eufrozyna.

1273

• (7 VIII) Zakończenie sporu (dzięki mediacji Bolesława Pobożnego).

1275

• Władysław wraz z bratem Kazimierzem przejmują władzę w ziemi brzesko-dobrzyńskiej i opiekę nad małoletnim bratem Siemowitem (i przeznaczoną mu ziemią dobrzyńską).

1285

1286

ok. 1287

1288

• Możnowładztwo małopolskie powołuje na tron krakowski Bolesława II płockiego.
• Władysław obejmuje Sieradz.
• Henryk IV zbrojnie wkracza do Krakowa.
• Początek wojny z Henrykiem IV (w celu wsparcia Bolesława II płockiego).

1289

[Gdy książęta śląscy] wracali na Śląsk, w czasie postoju koło miasta Siewierza napada na nich książę kujawski Władysław Łokietek z innymi książętami. A ponieważ oni także chwycili za broń dwudziestego szóstego lutego dochodzi do zawziętej walki między braćmi i rycerzami. I po wielkiej obustronnej rzezi zwycięstwo, jakkolwiek krwią drogo okupione, przypadło Łokietkowi i jego towarzyszom. Bardzo wielu spośród rycerzy śląskich padło, albo w czasie ucieczki dostało się do niewoli. Ginie w tej bitwie syn księcia głogowskiego Konrada, książę szprotawski [raczej ścinawski - przyp. wł.] Przemysł, który dopiero co osiągnął wiek młodzieńczy. [...] Książę opolski Bolesław ranny dostaje się do niewoli. - Kronika Jana Długosza

• (26 II) Zwycięstwo pod Siewierzem (na terytorium Kazimierza bytomskiego, lennika czeskiego).
  • Śmierć Przemka ścinawskiego.
  • Pojmanie i uwięzienie Bolka I opolskiego.
• Nieudana próba zdobycia zamku wawelskiego.
• Zwycięstwa w starciach pod Skałą i Święcicami.
• (VIII) Henryk IV odzyskuje władzę w Krakowie.

1290

• (IX/24 XI) Małżeństwo Andrzeja III z księżniczką inowrocławską Fenenną, bratanicą Władysława (zawarte za jego pośrednictwem).

1291

• Udana obrona Sandomierza.
• Władysław zajmuje Wiślicę.

1292

• Utrata Sandomierza.
• Oblężenie Sieradza przez wojska czesko-płocko-opolskie.
• (9 X) Władysław i Kazimierz łęczycki składają hołd lenny Wacławowi II.
  • Władysław zrzeka się roszczeń do ziemi krakowskiej i sandomierskiej na rzecz Wacława II.

1293

• Antyczeski sojusz z bratem Kazimierzem łęczyckim, Przemysłem II i arcybiskupem Jakubem Świnką.

1293-1295

• Władysław obejmuje władzę regencyjną w Dobrzyniu.

1294

• Władysław przejmuje ziemię łęczycką.

1295

przed 1296

1296

Gdy on [Przemysł II] zginął w ten sposób, księstwo pomorskie nie miało żadnego prawnego następcy; lecz rycerze najpierw wezwali Leszka, księcia kujawskiego, który dzierżył księstwo przez pewien czas [...] - Kronika oliwska starsza

• (/25 V) Leszek inowrocławski obejmuje władzę w części Pomorza Gdańskiego (z wyłączeniem ziemi słupskiej i sławieńskiej).
• (II-III) Wojna z Henrykiem Głogowskim i Bolkiem I opolskim o Wielkopolskę (przy wsparciu Bolesława II płockiego).
• (10 III) Porozumienie (o podziale Wielkopolski) z Henrykiem Głogowskim w Krzywinie.
  • Przejęcie ziemi kaliskiej, środkowej części ziemi poznańskiej (z Poznaniem) i Pomorza Gdańskiego.
  • Władysław adoptuje małoletniego Henryka, syna Henryka Głogowskiego i zobowiązuje się do przekazania mu Poznania, gdy stanie się pełnoletni.

1297

1297. Książę Władysław zwany Łokietkiem wraz z Węgrami i Polakami spustoszył Śląsk. - Rocznik Traski

• Władysław zrzeka się Małopolski na rzecz Wacława II (za cenę 5000 grzywien).

1298

• Utrata Poznania i Kościana.

1299

• Poznań zostaje złupiony.

Sam książę Władysław Łokietek popadł w błędy rycerzy i gwałcił dziewice i szlachetnie urodzone niewiasty. [...] Dlatego też biskup poznański Andrzej zważywszy krzywdy swego kościoła, kleru i ludu swojej diecezji oraz ucisk, na który się często uskarżał przed Władysławem Łokietkiem pisemnie, przez posłów i wreszcie osobiście, ale nie mógł uzyskać żadnej absolutnie poprawy, ani wymierzenia sprawiedliwości, [...] występuje w obronie i nakłada na całą diecezję poznańską interdykt. Dla potępienia tych wyrządzonych krzywd, zabrania wszędzie odprawiania nabożeństw. Ta kara skłoniła Władysława Łokietka do okazania żalu za wykroczenia, których się dopuścił lub których nie zakazał i do zachowania ostrożności przy podejmowaniu następnych przedsięwzięć. Dzięki temu za pośrednictwem pewnych osób duchownych i świeckich uzyskał pojednanie się z Kościołem i biskupem poznańskim Andrzejem oraz cofnięcie interdyktu kościelnego po uprzednim zwróceniu zagrabionego mienia. - Kronika Jana Długosza

• Biskup Andrzej Zaremba nakłada interdykt obejmujący terytorium biskupstwa poznańskiego.
  • Władysław zwraca biskupowi zagrabione mienie, w zamian za cofnięcie interdyktu.

• Władysław obiecuje uznać się lennikiem Wacława II w Wielkopolsce, na Kujawach oraz na Pomorzu i zrezygnować z roszczeń do Krakowa i Sandomierza, w zamian za kwotę ok. 5000 grzywien.

1300

On [Wacław II] księcia Władysława [Łokietka] wraz z księżną zmusił do udania się na wygnanie, objął księstwo pomorskie i od tej pory posiadał je przez całe swoje życie. - Kronika oliwska starsza

• Bunt możnych wielkopolskich.
  • Władysław zostaje wygnany.
• Utrata Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, części Kujaw, ziemi sieradzkiej i łęczyckiej na rzecz Wacława II.

1304

Tymczasem książę Władysław Łokietek, widząc przeciwnika swego króla Wacława [II], zatrudnionego wojną węgierską, wsparty pomocą Amadeja, u którego w gościnie przebywał, puścił się do Polski, i zamek Pełczyska należący do kościoła krakowskiego, a położony nad miastem Wiślica, opanował, wypędziwszy z Wiślicy załogę czeską przy pomocy sprzyjających mu mieszkańców. Miasto Wiślicę, położeniem swoim warowne, tudzież zamek i miasto Lelów, zdobył przemocą, i całą krainę wokół zmusił do uległości i hołdowania swojej władzy. - Kronika Jana Długosza

• (jesień) Zajęcie Wiślicy, Pełczysk i Lelowa.

1305

• Władysław zdobywa ziemię sandomierską.

1306

• (2 IX) Przywilej dla biskupstwa krakowskiego.
• Kraków uzyskuje prawo składu.

• (XII) Przekazanie władzy namiestniczej na Pomorzu Gdańskim bratankom: Przemysłowi (z siedzibą w Świeciu) i Kazimierzowi (z siedzibą w Tczewie).

1307

• (17 VII) Wojewoda gdański Święca wraz z całym rodem poddaje wszystkie swoje ziemie Brandenburczykom, w zamian uzyskując w lenno ziemię darłowską, sławieńską i polanowską oraz Tucholę i Nowe wraz z ziemią słupską.
• (/21 II 1308) Władysław wyprawia się na Pomorze, pojmuje Piotra Święcę (syna wojewody Święcy) i osadza go w więzieniu na zamku w Brześciu Kujawskim.

1308

• Brandenburczycy zajmują miasto Gdańsk (wpuszczeni w obręb murów przez sprzyjających im niemieckich mieszkańców) i rozpoczynają szturm zamku.
• (lato/jesień) Obrońcy Gdańska pod przywództwem namiestnika Boguszy, za namową Siemowita dobrzyńskiego, wzywają Krzyżaków do udzielenia pomocy przeciwko Brandenburczykom.
  • (5 VIII) Oddziały krzyżackie i polskie odbijają Gdańsk z rąk brandenburskich.
    • (11 XI) Rzeź polskiej załogi i mieszczan dokonana przez Krzyżaków.

1309

Mistrz Pruski Karol, zagarnąwszy pod swoję władzę zamek Tczew, posunął się z wojskiem w głębsze części Pomorza: a po zajęciu lub spaleniu niektórych pośledniejszych miasteczek i wiosek, jako to Chojnic, Nowego i innych, podstąpił pod zamek Świecie. - Kronika Jana Długosza

[...] zamek Świecie, w dziesięć tygodni od początku oblężenia, poddał się mistrzowi i zakonowi Krzyżaków: obydwaj zaś książęta, bracia rodzeni, Przemysław i Kazimierz, [...] wyszli z zamku ze wszystkimi rzeczami swymi, nie bez żalu i łez rzewnych, do księcia Władysława Łokietka, który ich łaskawie przyjął [...] - Kronika Jana Długosza

1311

1311-1312

[...] mieszczanie krakowscy rozpaleni wściekłym germańskim szałem, [...] zbuntowali się i Bolesława, księcia opolskiego, sprowadzili, który na koniec z [...] Władysławem Łokietkiem pogodził się [i] wyrządziwszy jak najwięcej szkód miastu, pochwyciwszy wójta Alberta, który był początkiem wszelkiej niegodziwości, ustąpił z miasta i do siebie powrócił. Bezpośrednio potem najjaśniejszy książę Władysław, wkraczając do wspomnianego miasta, znów niektórych mieszczan pochwycił i zamknął pod strażą w więzieniu. Tych uwięzionych okrutnie po całym mieście włóczył końmi i przywleczonych poza miasto na szubienicy w pożałowania godny sposób zawiesił i tam musiały zwłoki wisieć, dopóki zgniłe ścięgna nie rozwiązały spojenia kości. - rocznik kapituły krakowskiej

• (IV-VI 1312) Pobyt w Krakowie Bolka I opolskiego (jako namiestnika króla czeskiego, wezwanego przez buntowników).
• (VI 1312) Władysław rozpoczyna prześladowania buntowników.
• Zniesienie dziedziczności wójtostwa na rzecz wójtów mianowanych przez władcę.
  • Wzrost roli rady miejskiej.

ok. 1313

1313-1314

• Buntownicy zdobywają Poznań, Gniezno i Kalisz.
• (VIII 1314) Władysław opanowuje Wielkopolskę.

1315

1315-1317

• (I/III 1316) Najazd brandenburski na Wielkopolskę.
• (VIII) Odwetowa wyprawa przeciwko Brandenburgii.
• (jesień-zima) Kolejna wyprawa brandenburska na Wielkopolskę.
  • (XI/XII) Udana obrona grodu we Wronkach.
• (jesień 1317) Najazd Henryka IV Wiernego na pogranicze Wielkopolski.

1316

1317

1318

• Wystosowanie supliki do Kurii Rzymskiej w sprawie koronacji Władysława.

1319

1320

• Początek sojuszu z Węgrami.

1320-1321

• (10 II 1321) Zobowiązanie Krzyżaków do zwrotu Pomorza i pobranych z niego dochodów (w wysokości 30000 grzywien).

1321-1323

• Litwini plądrują ziemie Kazimierza I cieszyńskiego.
• (1323) Konrad traci większość ziem księstwa oleśnickiego.
• (10 VIII 1323) Zawarcie traktatu pokojowego z Konradem w Krakowie.

1323

• Tron halicko-włodzimierski obejmuje Bolesław (syn Trojdena I), który przyjmuje wyznanie prawosławne oraz imię Jerzego II.

1325

• Pogorszenie stosunków z książętami mazowieckimi Siemowitem II, Trojdenem I i Wacławem.

1326

• (II) Rozejm polsko-krzyżacki.

• Odzyskanie kasztelanii międzyrzeckiej.

1327

• Udana obrona oblężonego Krakowa przed Czechami.
• Wojska czeskie wycofują się z Małopolski (wobec groźby ataku węgierskiego).

• Zdobycie i spalenie Płocka.
• Nieudane oblężenie Gostynina.
• Wojska Władysława zostają wyparte z Mazowsza przez Krzyżaków (wezwanych na pomoc przez Wacława płockiego).
• Zwycięstwo nad siłami płocko-mazowieckimi w potyczce nieopodal Kowala.

1327/1328

1327/1329

1329

• (II) Władysław z synem Kazimierzem w odwecie najeżdżają ziemię chełmińską.

• (23 IV) Włocławek zostaje spalony przez wojska zakonne.
• Utrata Wyszogrodu.

1330

• Utrata Radziejowa i Bydgoszczy.
• Spalenie Nakła przez wojska zakonne.

• Zakończenie sporu z biskupstwem krakowskim o dziesięciny (dzięki mediacji Janisława, arcybiskupa gnieźnieńskiego).

• Nieudana próba zdobycia Dobrzynia.
• Wkroczenie do ziemi chełmińskiej.
• (18 X) Władysław zawiera rozejm (ważny do 26 maja).

1331

• (26 V) Przekazanie namiestnictwa w Wielkopolsce i na Kujawach Kazimierzowi.

• Udana obrona Inowrocławia.
• Słupca i Pyzdry zostają spalone przez wojska zakonne.
  • Starcie z Krzyżakami pod Pyzdrami.
• Bydgoszcz, Gniezno (31 VII) i Żnin poddają się Krzyżakom.

• Zniszczenie Łęczycy, Uniejowa, Radziejowa, Szadka, Warty, Sieradza (20 IX), Stawiszyna i Konina przez wojska zakonne.
• Udana obrona Kalisza.
• (23-24 IX) Porażka w starciu pod Koninem.
• Władysław przywraca do łask Wincentego z Szamotuł (?).
• (27 IX) Bitwa pod Płowcami.
• (1 X) Jan Luksemburski wkracza do Polski.
  • Zdobycie Głogowa przez Czechów.
  • (5-11 X) Udana obrona Poznania przed Czechami.

1332

• Utrata Brześcia Kujawskiego (9 IV), Inowrocławia (26 IV) i pozostałych miast na Kujawach.

• Kazimierz zdobywa Kościan.

1333

Władysław Łokietek
Jana Matejki

heraldyka:

sfragistyka:

+S VLAD DEI GRA DVCIS CRACO ET SAND	+S WLADISLAI DEI GRA DVCIS CVIAVIE ET SIRADIE
+S ULADISLAI DUCIS LANCICIE	...TV .. DVCIS WLAD
+WLADISLAVS DEI GRA DVX CRACOVIE SANDOMIR SIRAD LAN CVIA	+WLADISLAVS DEI GRA REX POLONIE CRACOVIE SANDOMIR SIRAD LANCIE CVIAVIE
+S' WLADISLAI DEI GRA REG POLONIE CRACOVIE SANDOMIR SIRAD' LACIC CVIA	+S WLADISLAI DEI GRA REGIS POLONIE

ciekawostka:

Soczewica, młyn, miele oraz koło - niepoprawne wypowiedzenie tych słów oznaczało uznanie za Niemca i wygnanie z Krakowa (lub inną cięższą karę). Specyficzną tą metodę zastosował Władysław Łokietek w 1312 roku, po stłumieniu "buntu wójta Alberta".
Dla czynnych uczestników buntu przygotowano jednak bardzo srogą sankcję: Łokietek buntowników okrutnie po całym mieście włóczył końmi i przywleczonych poza miasto na szubienicy w pożałowania godny sposób zawiesił i tam musiały zwłoki wisieć, dopóki zgniłe ścięgna nie rozwiązały spojenia kości.
Sam Władysław znał (chyba) wyłącznie język polski. Zgodnie bowiem z przekazem Kroniki oliwskiej, książę pewnego razu obejrzał i kazał sobie przeczytać dokument. Można z tego wywnioskować, iż nie umiał czytać ani pisać (po łacinie).

ważniejsze fundacje:

przyczyna śmierci:

Prawdopodobnie ATAK PARALIŻU.

miejsce pochówku:

KATEDRA W KRAKOWIE (w gotyckim grobowcu z piaskowca powstałym w latach 1341-46).

literatura:

• August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893
• Błażej Śliwiński, Leszek książę inowrocławski (1274/1275 - po 27 kwietnia 1339), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2010
• Edmund Długopolski, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, TAiWPN Universitas, Kraków 2009
• Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
• Jerzy Wyrozumski, Kazimierz Wielki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 2004
• Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
• Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
• Mariusz Trąba, Lech Bielski, Poczet królów i książąt polskich, Wydawnictwo Park, Bielsko Biała 2003
• Mariusz Wollny, Kazimierz Wielki: reformator i wizjoner, Oficyna Wydawnicza "Helicon", Kraków 2000
• Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
• Przemysław Wiszewski, Henryk III Głogowski, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Przemysław Wiszewski, Władysław Łokietek i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Kazimierz Wielki i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Przemysł II i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Rosik, Wacław II i jego czasy, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
• Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999

ilustracje:

• Franciszek Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich: doba piastowska, Kraków 1899
• Kazimierz Stronczyński, Pobieżny przegląd pieczęci Piastów polskich, Warszawa 1881
• Kazimierz Stronczyński, Pomniki książęce Piastów, lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach zebrane i objaśnione, Piotrków 1888
• Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
• Zenon Piech, Ikonografia pieczęci Piastów, TAiWPN Universitas, Kraków 1993
• Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com