Bolesław III Rozrzutny (Hojny, Szczodry, Sztylet)

Do takiej ostatecznie doszedł nędzy, że wszystko prawie straciwszy i pozastawiawszy, nie miał się gdzie podziać, ani z czego żyć.
Kronika Jana Długosza
rodzice ⇒ drzewo genealogiczne
Henryk V BrzuchatyElżbieta, córka Bolesława Pobożnego
życie
23 IX 1291 - 21 IV 1352 (Brzeg)
małżeństwa
  1. OO1303 - 1322: Małgorzata, córka Wacława II Czeskiego
  2. OO1326 - 1352: Katarzyna, córka Mladena II Šubić, bana chorwackiego
potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne
  1. Wacław (1310/18 - 2 VI 1364)
    Ludwik (1313/21 - 6/23 XII 1398)
    Mikołaj (IV 1322)
panowanie
1306-1311: Brzeg, Legnica, Wrocław (współrządy)
1306-1308: Kalisz
1308-1311: Opawa
1311-1312: Brzeg
1312-1313, 1338-1339: Brzeg, Legnica
1313-1323: Brzeg, Legnica, Wołów
1323-1338: Brzeg, Legnica, Namysłów
1336/37-1339: Lubin (książę zastawny)
1339-1342: Brzeg, Legnica, Lubin
1342-1352: Brzeg, Lubin

1296

Opowiada się też o nim [Bolku I], że gdy przeciw niemu jako opiekunowi nieletnich synów [Henryka V] zbuntowało się miasto Wrocław, zgromadził przeciw niemu ogromne wojsko. Gdy [Wrocławianie] dowiedzieli się o tym, przeprowadzili z nim liczne układy i zgodzili się wreszcie, że sami zburzą mury miejskie na przestrzeni 4 prętów. Przez ten wyłom książę wjechał do miasta, do którego wcześniej nie chciał wejść i był przyjęty z czcią, a równocześnie z obawą, albowiem zaprowadził spokój, którego surowo i stanowczo przestrzegał [...] - Kronika książąt polskich Piotra z Byczyny
-(22 II) Śmierć Henryka V Brzuchatego.

1301

Jemu [Henrykowi z Wierzbna], dla znakomitej cnoty i roztropności, po śmierci Bolesława księcia świdnickiego, za zgodną uchwałą panów i szlachty poruczono dozór i opiekę nad synami Henryka V, księcia wrocławskiego i legnickiego, którzy jeszcze nie doszli byli do lat dojrzałych. - Kronika Jana Długosza
-(9 XI) Śmierć Bolka I Surowego.

1302

[Henryk z Wierzbna] zbyt hojnie sypiąc wydatkami, skarb małoletnich w Legnicy przez Bolesława księcia świdnickiego zachowany, do sześćdziesięciu tysięcy grzywien wynoszący, w większej części rozproszył: za co potem od książąt i panów wrocławskich wielkie wycierpiał prześladowanie. - Kronika Jana Długosza
-Odsunięcie Henryka z Wierzbna ze stanowiska regenta (z powodu marnotrawstwa).
-Wacław II zabiera Bolesława na dwór praski.

1303

-(I) Małżeństwo z Małgorzatą, córką Wacława II.

1303-1305

-(8 I 1303-21 VI 1305) Władzę regencyjną w księstwie wrocławsko-legnickim sprawuje Wacław II (poprzez swoich starostów).

1306

-(4 VIII) Śmierć Wacława III Czeskiego.-Objęcie samodzielnych rządów (formalnie współrządów z braćmi) w księstwie wrocławsko-legnickim.
-Odbicie Kalisza z rąk Henryka Głogowskiego.

1307

-Wojska Henryka Głogowskiego pustoszą księstwo wrocławskie.

1308

-(I/5 II) Utrata Kalisza na rzecz Henryka Głogowskiego.
-Bolesław zdobywa ziemię opawską (na Mikołaju I z Przemyślidów; z tytułu nie wypłaconego posagu żony Małgorzaty).

1311

-(11 VI) Układ z Janem Luksemburskim w Ołomuńcu (zawarty dzięki mediacji Bernarda Statecznego).
Książęta Henryk i Władysław, synowie Henryka V księcia wrocławskiego, doszedłszy do pełnoletności, gdy widzieli, że brat ich starszy Bolesław w zwykłym sobie trwonieniu skarbów na niewczesne podarki i datki nie ustawał, wielkim naleganiem wymogli na nim wreszcie uskutecznienie działu księstwa wrocławskiego, ażeby rozrzutność Bolesława jemu tylko przynajmniej, a nie wszystkim zrządzała uszczerbek. Według liczby zaś książąt, trzy naznaczono dzielnice, jednę wrocławską, drugą legnicką, trzecią brzeską, z tym zastrzeżeniem, że kto dzielnicę wrocławską otrzyma, zapłaci czterdzieści osiem [raczej osiemnaście - przyp. wł.] tysięcy, kto zaś część legnicką, trzydzieści dwa tysiące grzywien w dodatku temu, dla którego przypadnie dzielnica brzeska, a to z przyczyny nierówności tych trzech części. Na co gdy wszyscy książęta się zgodzili, Bolesław łakomy zawsze na pieniądze wybrał sobie brzeską dzielnicę: dwóm innym, Henrykowi i Władysławowi gdy wybierać przyszło naznaczone części, Henryk wziął wrocławską, Władysław zaś legnicką. - Kronika Jana Długosza
-(5 X/4 XI) Podział księstwa wrocławsko-legnickiego.

1312

-Odebranie Legnicy bratu Władysławowi (z powodu niewywiązania się z zobowiązań finansowych) i wysłanie go do klasztoru pod pretekstem choroby umysłowej.

1312-1317

-Walki z synami Henryka Głogowskiego.

1314

-Odkupienie (za kwotę 32000 grzywien) od brata Władysława jego praw do księstwa legnickiego.

1321

-(2 XI) Przekazanie na rzecz Bolesława II opolskiego ziem pomiędzy rzekami Stobrawą i Odrą (bez miejscowości Rybna).

1321-1322

-Bolesław sprawuje namiestnictwo w Czechach (w czasie nieobecności Jana Luksemburskiego).

1321-1323

[Bolesław] wnet dziedzinę Konrada księcia oleśnickiego przeciwnika swego spustoszywszy ogniem i grabieżą; i samego Konrada w kilku pokonawszy bitwach, przywiódł go prawie do nędzy, tak iż pomieniony Konrad jednego tylko miał konia i odziewał się płaszczem płóciennym. Ale za wdaniem się z obu stron panów przedniejszych, ukończyła się przecież ta wojna, i Konrad książę na Oleśnicy, na mocy zawartej wtedy ugody, przymuszony był Bolesławowi księciu brzeskiemu i legnickiemu oddać Namysłów, Bierutów, Kluczbork, Byczynę, Kuncestadt i na zawsze z tych miast ustąpić. Wołów zaś i Lubiąż, chociaż do księstwa legnickiego należały, i od dzielnicy ojca jego Henryka V [Brzuchatego] niesłusznie były oderwane, Bolesław książę brzeski i legnicki, litując się nad nędzą Konrada księcia oleśnickiego, odstąpił mu i darował. - Kronika Jana Długosza
-Wyprawy łupieżcze (wspólnie z Władysławem Łokietkiem i Bernardem Statecznym) przeciwko Konradowi.

1322

-(7/8 IV) Śmierć Małgorzaty.
[Bolesław] począł zbyt szczodrze wylewać swoje łaski na rycerstwo, podwładnych i lenników, niezwykłe wreszcie i miarę przechodzące czynić znowu wydatki: przez co w mnogie i lichwą obciążone zabrnąwszy długi, miasteczko Niemczę z obwodem Bernardowi księciu świdnickiemu [...] w wielu tysiącach grzywien zastawił. - Kronika Jana Długosza
-(22 V) Bernard Stateczny przekazuje Bolesławowi blisko 100 kg złota, obejmując w zastaw Niemczę.

1326

-Nieudana próba zbrojnego opanowania Wrocławia.
-Małżeństwo z Katarzyną, córką Mladena II Šubić, bana chorwackiego.

1328/1329

Tymczasem Władysław subdiakon, książę legnicki, brat Bolesława księcia brzeskiego, wrócił z Mazowsza, gdzie pojąwszy dla bogatego posagu w małżeństwo podstarzałą już pannę, córkę Bolesława księcia mazowieckiego, przez niejaki czas zabawiał, pokąd nie stracił posażnych pieniędzy i nie zbrzydził sobie swej połowicy. - Kronika Jana Długosza
-Powrót na Śląsk brata Władysława.

1329

Gdy zaś wrócił z Mazowsza książę Władysław, brat księcia Bolesława [...] udał się do króla [czeskiego] i zapewniał, że on będzie prawym panem i dziedzicem Legnicy, a powołując się na jakieś pismo mieszczan legnickich [...] ofiarował królowi na sprzedaż ziemię legnicką. Król, wziąwszy to pismo, pokazał je księciu Bolesławowi. Ten ujrzawszy je, przestraszył się [...] bo król groził, że chce mieć Legnicę i że go zupełnie zniszczy, jeśli mu się nie podda i nie stanie się lennikiem korony czeskiej. Że zaś Bolesław [...] przez swą rozrzutność zbyt był wyczerpany, by mógł się opierać, przeto lękając się, że grozić mu będzie jeszcze większe niebezpieczeństwo, został on poddanym i lennikiem króla czeskiego. - Kronika książąt polskich Piotra z Byczyny
-Władysław (legnicki) sprzedaje swoje prawa do Legnicy królowi Janowi Luksemburskiemu.-Udział w wyprawie Jana Luksemburskiego na Łużyce.

ok. 1329

-Bracia Bolesław, Henryk i Władysław zostają zaliczeni w poczet braci przyrodnich (die Halbbrüder) Zakonu Krzyżackiego.

po 1329

Władysław książę legnicki, syn Henryka V księcia wrocławskiego, trafiony ciężkim i głębokim smutkiem, że dzielnicę swoję księstwo legnickie, na zasadnie podziału między braćmi ustanowionego, bratu swemu Bolesławowi księciu brzeskiemu w trzydziestu dwóch tysiącach grzywien długu zastawił, przez co sam pozostał w niedostatku i nędzy, a Bolesław posiadł razem księstwa legnickie i brzegskie; poduszczony namowami nieprawych doradców, postanowił wojnę wydać bratu Bolesławowi księciu brzeskiemu, w nadziei, że orężem zmusi Bolesława do zwolnienia mu rzeczonego długu i odstąpienia bratniej dzielnicy, księstwa legnickiego. Począł więc z największą, jak tylko mógł gwałtownością, i własne legnickie i brzeskie do brata swogo należące księstwo pożogami, łupiestwami i rozmaitymi klęskami pustoszyć. Bolesław książę brzeski, wystąpiwszy z silnym odporem, zwłaszcza iż mu nie zbywało na ludziach i orężu, wnet zamachy jego ukrócił, a po kilkukrotnych porażkach i zupełnej wojska jego rozsypce, samego Władysława pojmawszy, w zamku legnickim uwięził, i przez pół roku okutego na ręce i nogi w katuszy trzymał. - Kronika Jana Długosza
-Brat Władysław występuje zbrojnie przeciwko Bolesławowi, w nadziei odzyskania ziemi legnickiej.
Potem za wdaniem się z obu stron przyjaciół, nastąpiła między nimi ugoda, z tym zastrzeżeniem: "aby Bolesław książę brzeski księstwo legnickie w pieniądzach sobie przysądzonych trzymał, Władysławowi zaś bratu corocznie pięćset grzywien na jego utrzymanie płacił." - Kronika Jana Długosza
-Uwolnienie brata (po półrocznym okresie uwięzienia), dzięki mediacji Henryka.
Widząc Władysław książę legnicki, że mu wszystko nie tak poszło jak się spodziewał, wpadł w szaleństwo, i w swym obłąkaniu połączył się z jakimś rycerzem, który miał zamek Hornsberg w górach leżący, skąd ze zgrają wygnańców, zbiegów i potępionych dłużników począł za zdobyczą najeżdżać księstwa legnickie i brzeskie. Ale gdy raz po nowe łupy wpadł do wsi Jankowa i Wierzbna w ziemi brzeskiej, wieśniacy, którzy dla swego bezpieczeństwa stu ludzi zbrojnych mieli w gotowości, z dwudziestu towarzyszami schwytali go i do Bolesława księcia brzeskiego odprowadzili. - Kronika Jana Długosza
-Władysław przyłącza się do grupy rycerzy-rabusiów (tzw. raubritterów) stacjonujących na zamku Rogowiec k. Wałbrzycha (Hornsberg), skąd prowadzi niszczycielskie najazdy na księstwo legnicko-brzeskie.
Wtrącony powtórnie do więzienia i przez rok cały trzymany w zamku legnickim, do takiego przyszedł szaleństwa, że i siebie samego i wszystkich którzy mu posługiwali chciał zabić, przeto nikt do niego przystąpić nawet nie śmiał. Gdy wreszcie ochłódł nieco z tego pomieszania, wypuszczono go na wolność; wszelako nie postępował już trzeźwo i rozsądnie, ale jak obłąkany, z jednym lub dwoma towarzyszami, włóczył się i przejeżdżał w gościnę od księdza do szlachcica, od szlachcica do sołtysa, i trwał w takim obłędzie i pomieszaniu przez czas niejaki, po czym odzyskał znowu przytomność umysłu i zdrowie. - Kronika Jana Długosza
-Uwolnienie brata Władysława (po rocznym okresie uwięzienia).

1333

-Przywilej lokacyjny dla Chojnowa.

1335

-(XI) Uczestnictwo w zjeździe wyszehradzkim.
Tak to chyba, jako kara za grzechy, ziemia i księstwo wrocławskie, przeszły z rąk panów przyrodzonych w obce ręce i tak przepadła wolność książąt polskich. - Kronika książąt polskich Piotra z Byczyny
-(24 XI) Śmierć brata Henryka VI Dobrego.

1336

-Wydzierżawienie cła i landwójtostwa legnickiego.

1336/1337

-Bolesław zostaje ekskomunikowany za nieuiszczenie 200 grzywien długu.
-Jan ścinawski zastawia Lubin (wraz z okręgiem) Bolesławowi.

1338

-(zima/wiosna) Przekazanie Namysłowa synowi Wacławowi.
-Wydzierżawienie podatku menniczego z Legnicy.

1339

-Sprzedaż Bierutowa Konradowi.
-Bolesław wydzierżawia prawa zwierzchnie do Legnicy i Chojnowa (wraz z okręgami) oraz cło z komór celnych w Chojnowie i Chocianowie.
-(/22 VIII) Odkupienie Lubina (wraz z okręgiem) od Jana Luksemburskiego.

1339/1340

-Bolesław zostaje ekskomunikowany za przywłaszczenie mienia kościelnego.

1341

-(IX) Uczestnictwo w uroczystościach weselnych Kazimierza Wielkiego i Adelajdy heskiej w Poznaniu.

1342

-Bolesław przekazuje ziemię legnicką synom (Wacławowi i Ludwikowi).
-(10 X) Wacław i Ludwik składają hołd lenny Karolowi IV Luksemburskiemu.

1342/1343

-Bolesław zastawia Grodków (wraz z okręgiem) biskupstwu wrocławskiemu.

1344

Przecław kupił dla kościoła wrocławskiego od Bolesława, księcia legnickiego i brzeskiego, miasto i zamek Grotków z powiatem [...] - Kronika Janka z Czarnkowa
-(19 I) Sprzedaż Grodkowa (wraz z okręgiem) biskupowi Przecławowi z Pogorzeli i kapitule wrocławskiej.

1347

-(2 IX) Uczestnictwo w koronacji Karola IV Luksemburskiego na króla Czech.

1352

[Bolesław] począł usilnie starać się i przez synów swoich Wacława i Ludwika dopraszać, aby od kar kościelnych mógł być uwolnionym. Ci spowodowani prośbą ojcowską, przyrzekli wszelkich ku temu dołożyć usiłowań: a gdy młodszy syn Ludwik nie odstępował ojca dogorywającego na łożu śmiertelnem, starszy Wacław czynił starania u Przecława biskupa i kapituły Wrocławskiej, zobowiązując się uroczyście w swoim i brata Ludwika imieniu do zwrócenia ojcowskich zaborów, aby ojca swego Bolesława księcia brzeskiego uwolniono od kar, jakie nań w sprawach przez różne osoby wytoczonych szczegółowo zostały wymierzone. Wystani więc niebawem Jan dziekan i Piotr z Gustyny kanonicy wrocławscy spiesznie do Brzegu przybywają, i na mocy udzielonego sobie upoważnienia, Bolesława księcia uwalniają od klątwy i zdejmują interdykt. - Kronika Jana Długosza
-(IV) Cofnięcie klątwy z Bolesława (na łożu śmierci; wskutek starań synów).
-(21 IV) Śmierć Bolesława III Rozrzutnego w Brzegu.
źródła:literatura:ilustracje:
POCZET.COM (treść i kod strony) jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska.
Serwis wpisany został do rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Katowicach pod poz. Pr 2428.
partnerzy: ApisVideoHistoriaJęzyk niemieckiJęzyk francuskiBiologiaWiedza o społeczeństwieDrukarniaŻegluga śródlądowaWydawnictwo AVALON