Bolesław III Rozrzutny (Hojny, Szczodry, Sztylet)
Do takiej ostatecznie doszedł nędzy, że wszystko prawie straciwszy i pozastawiawszy, nie miał się gdzie podziać, ani z czego żyć.
Kronika Jana Długosza
Kronika Jana Długosza
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Henryk V Brzuchaty | Elżbieta, córka Bolesława Pobożnego |
| życie | |
| 23 IX 1291 - 21 IV 1352 (Brzeg) | |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
| panowanie | |
| 1306-1311: Brzeg, Legnica, Wrocław (współrządy) 1306-1308: Kalisz 1308-1311: Opawa 1311-1312, 1342-1352: Brzeg 1312-1313, 1338-1342: Brzeg, Legnica 1313-1323: Brzeg, Legnica, Wołów 1323-1338: Brzeg, Legnica, Namysłów | |
kalendarium:
1296
★
Opowiada się też o nim [Bolku I], że gdy przeciw niemu jako opiekunowi nieletnich synów [Henryka V] zbuntowało się miasto Wrocław, zgromadził przeciw niemu ogromne wojsko. Gdy [Wrocławianie] dowiedzieli się o tym, przeprowadzili z nim liczne układy i zgodzili się wreszcie, że sami zburzą mury miejskie na przestrzeni 4 prętów. Przez ten wyłom książę wjechał do miasta, do którego wcześniej nie chciał wejść i był przyjęty z czcią, a równocześnie z obawą, albowiem zaprowadził spokój, którego surowo i stanowczo przestrzegał [...] - Kronika książąt polskich Piotra z Byczyny-(22 II) Śmierć Henryka V Brzuchatego.- Bolko Surowy zostaje opiekunem księstwa wrocławskiego i legnickiego.
1301
★
Jemu [Henrykowi z Wierzbna], dla znakomitej cnoty i roztropności, po śmierci Bolesława księcia świdnickiego, za zgodną uchwałą panów i szlachty poruczono dozór i opiekę nad synami Henryka V, księcia wrocławskiego i legnickiego, którzy jeszcze nie doszli byli do lat dojrzałych. - Kronika Jana Długosza-(9 XI) Śmierć Bolka I Surowego.- Regencję we Wrocławiu i Legnicy obejmuje Henryk z Wierzbna, biskup wrocławski.
1302
★
[Henryk z Wierzbna] zbyt hojnie sypiąc wydatkami, skarb małoletnich w Legnicy przez Bolesława księcia świdnickiego zachowany, do sześćdziesięciu tysięcy grzywien wynoszący, w większej części rozproszył: za co potem od książąt i panów wrocławskich wielkie wycierpiał prześladowanie. - Kronika Jana Długosza-Odsunięcie Henryka z Wierzbna ze stanowiska regenta (z powodu marnotrawstwa).-Wacław II zabiera Bolesława na dwór praski.
1303
-(I) Małżeństwo z Małgorzatą, córką Wacława II.1303-1305
-(8 I 1303-21 VI 1305) Władzę regencyjną w księstwie wrocławsko-legnickim sprawuje Wacław II (poprzez swoich starostów).1306
-(4 VIII) Śmierć Wacława III Czeskiego.- Bolesław przybiera tytuł Heres Regni Polonie (Dziedzic Królestwa Polskiego) i rozpoczyna walki o dziedzictwo po Przemyślidach.
-Odbicie Kalisza z rąk Henryka Głogowskiego.
1307
-Wojska Henryka Głogowskiego pustoszą księstwo wrocławskie.1308
-(I/5 II) Utrata Kalisza na rzecz Henryka Głogowskiego.-Bolesław zdobywa ziemię opawską (na Mikołaju I z Przemyślidów; z tytułu nie wypłaconego posagu żony Małgorzaty).
1311
-(11 VI) Układ z Janem Luksemburskim w Ołomuńcu (zawarty dzięki mediacji Bernarda Statecznego).- Bolesław zwraca ziemię opawską w zamian za 8000 grzywien srebra (sumy posagowej żony Małgorzaty).
- Bolesław obejmuje ziemię brzeską i zobowiązuje braci do spłaty sumą 18000 grzywien z księstwa wrocławskiego i 32000 grzywien z księstwa legnickiego.
- Osadzenie Henryka we Wrocławiu, a Władysława w Legnicy.
1312
-Odebranie Legnicy bratu Władysławowi (z powodu niewywiązania się z zobowiązań finansowych) i wysłanie go do klasztoru pod pretekstem choroby umysłowej.1312-1317
-Walki z synami Henryka Głogowskiego.- (1312) Bolesław i Henryk oblegają gród Friedeberg.
- (1314) Przejęcie Wołowa i Lubiąża od Konrada i Bolesława oleśnickiego.
- (8 I 1317) Ugoda z Henrykiem Wiernym i Przemkiem II głogowskim.
- Objęcie terytorium pomiędzy Wołowem a Odrą.
1314
-Odkupienie (za kwotę 32000 grzywien) od brata Władysława jego praw do księstwa legnickiego.1321
-(2 XI) Przekazanie na rzecz Bolesława II opolskiego ziem pomiędzy rzekami Stobrawą i Odrą (bez miejscowości Rybna).1321-1322
-Bolesław sprawuje namiestnictwo w Czechach (w czasie nieobecności Jana Luksemburskiego).1321-1323
★
[Bolesław] wnet dziedzinę Konrada księcia oleśnickiego przeciwnika swego spustoszywszy ogniem i grabieżą; i samego Konrada w kilku pokonawszy bitwach, przywiódł go prawie do nędzy, tak iż pomieniony Konrad jednego tylko miał konia i odziewał się płaszczem płóciennym. Ale za wdaniem się z obu stron panów przedniejszych, ukończyła się przecież ta wojna, i Konrad książę na Oleśnicy, na mocy zawartej wtedy ugody, przymuszony był Bolesławowi księciu brzeskiemu i legnickiemu oddać Namysłów, Bierutów, Kluczbork, Byczynę, Kuncestadt i na zawsze z tych miast ustąpić. Wołów zaś i Lubiąż, chociaż do księstwa legnickiego należały, i od dzielnicy ojca jego Henryka V [Brzuchatego] niesłusznie były oderwane, Bolesław książę brzeski i legnicki, litując się nad nędzą Konrada księcia oleśnickiego, odstąpił mu i darował. - Kronika Jana Długosza-Wyprawy łupieżcze (wspólnie z Władysławem Łokietkiem i Bernardem Statecznym) przeciwko Konradowi.- (1323) Konrad traci większość ziem księstwa oleśnickiego.
- (10 VIII 1323) Zawarcie traktatu pokojowego z Konradem w Krakowie.
- Konrad przekazuje księstwo namysłowskie Bolesławowi.
- Powrót Wołowa, Lubiąża i Smogorzewa (prawdopodobnie odkupionego od Henryka VI) do władztwa Konrada.
1322
-(7/8 IV) Śmierć Małgorzaty.★
[Bolesław] począł zbyt szczodrze wylewać swoje łaski na rycerstwo, podwładnych i lenników, niezwykłe wreszcie i miarę przechodzące czynić znowu wydatki: przez co w mnogie i lichwą obciążone zabrnąwszy długi, miasteczko Niemczę z obwodem Bernardowi księciu świdnickiemu [...] w wielu tysiącach grzywien zastawił. - Kronika Jana Długosza-(22 V) Bernard Stateczny przekazuje Bolesławowi blisko 100 kg złota, obejmując w zastaw Niemczę.1326
-Nieudana próba zbrojnego opanowania Wrocławia.-Małżeństwo z Katarzyną, córką Mladena II Šubić, bana chorwackiego.
1328/1329
-Powrót na Śląsk brata Władysława (legnickiego).1329
★
Gdy zaś wrócił z Mazowsza książę Władysław, brat księcia Bolesława [...] udał się do króla [czeskiego] i zapewniał, że on będzie prawym panem i dziedzicem Legnicy, a powołując się na jakieś pismo mieszczan legnickich [...] ofiarował królowi na sprzedaż ziemię legnicką. Król, wziąwszy to pismo, pokazał je księciu Bolesławowi. Ten ujrzawszy je, przestraszył się [...] bo król groził, że chce mieć Legnicę i że go zupełnie zniszczy, jeśli mu się nie podda i nie stanie się lennikiem korony czeskiej. Że zaś Bolesław [...] przez swą rozrzutność zbyt był wyczerpany, by mógł się opierać, przeto lękając się, że grozić mu będzie jeszcze większe niebezpieczeństwo, został on poddanym i lennikiem króla czeskiego. - Kronika książąt polskich Piotra z Byczyny-Władysław (legnicki) sprzedaje swoje prawa do Legnicy królowi Janowi Luksemburskiemu.- (9 V) Bolesław (wraz z synami) zostaje zmuszony do złożenia (we Wrocławiu) hołdu lennego Janowi Luksemburskiemu.
1333
-Przywilej lokacyjny dla Chojnowa.1335
-(XI) Uczestnictwo w zjeździe wyszehradzkim.1336
-Wydzierżawienie cła i landwójtostwa legnickiego.1336/1337
-Bolesław zostaje ekskomunikowany za nieuiszczenie 200 grzywien długu.1338
-(zima/wiosna) Przekazanie Namysłowa synowi Wacławowi.-Wydzierżawienie podatku menniczego z Legnicy.
1339
-Sprzedaż Bierutowa Konradowi.-Bolesław wydzierżawia prawa zwierzchnie do Legnicy i Chojnowa (wraz z okręgami) oraz cło z komór celnych w Chojnowie i Chocianowie.
1339/1340
-Bolesław zostaje ekskomunikowany za przywłaszczenie mienia kościelnego.1341
-(IX) Uczestnictwo w uroczystościach weselnych Kazimierza Wielkiego i Adelajdy heskiej w Poznaniu.1342
-Bolesław przekazuje ziemię legnicką synom (Wacławowi i Ludwikowi).-(10 X) Wacław i Ludwik składają hołd lenny Karolowi IV Luksemburskiemu.
1342/1343
-Bolesław zastawia Grodków (wraz z okręgiem) biskupstwu wrocławskiemu.1344
★
Przecław kupił dla kościoła wrocławskiego od Bolesława, księcia legnickiego i brzeskiego, miasto i zamek Grotków z powiatem [...] - Kronika Janka z Czarnkowa-(19 I) Sprzedaż Grodkowa (wraz z okręgiem) biskupowi Przecławowi z Pogorzeli i kapitule wrocławskiej.1347
-(2 IX) Uczestnictwo w koronacji Karola IV Luksemburskiego na króla Czech.1352
★
[Bolesław] począł usilnie starać się i przez synów swoich Wacława i Ludwika dopraszać, aby od kar kościelnych mógł być uwolnionym. Ci spowodowani prośbą ojcowską, przyrzekli wszelkich ku temu dołożyć usiłowań: a gdy młodszy syn Ludwik nie odstępował ojca dogorywającego na łożu śmiertelnem, starszy Wacław czynił starania u Przecława biskupa i kapituły Wrocławskiej, zobowiązując się uroczyście w swoim i brata Ludwika imieniu do zwrócenia ojcowskich zaborów, aby ojca swego Bolesława księcia brzeskiego uwolniono od kar, jakie nań w sprawach przez różne osoby wytoczonych szczegółowo zostały wymierzone. Wystani więc niebawem Jan dziekan i Piotr z Gustyny kanonicy wrocławscy spiesznie do Brzegu przybywają, i na mocy udzielonego sobie upoważnienia, Bolesława księcia uwalniają od klątwy i zdejmują interdykt. - Kronika Jana Długosza-(IV) Cofnięcie klątwy z Bolesława (na łożu śmierci; wskutek starań synów).-(21 IV) Śmierć Bolesława III Rozrzutnego w Brzegu.
- Dzielnica brzesko-oławska zostaje objęta w dożywocie przez księżną-wdowę Katarzynę Šubić.
Bolesław III Rozrzutny -
podobizna z nagrobka
heraldyka:
sfragistyka:
 +S BOLEZLAI DEI GRA DVCIS SLE ET DOMINI WRAT ET D LIGNICZ |  +S BOLEZLAI DI GRA DVCIS SLE ET DNI WRAT DE LIGNITZ |
 +S BOLEZLAI DI GRA DVCIS SLEZIE ET DNI DE LEGNITZ |  +S BOLEZLAI DI GRA DVCIS SL'IE DNI BREGEN ET TVTORIS LIGNITZEN |
 +S BOLEZLAI DEI GRA DVCIS SLESIE ET DOI LEGNITZENSIS |  +S BOL DVCIS SLE DNI LEGNITZENSIS |
 +S BOL DVCIS SLIE ET DNI DE LEGNITZ |  +S BOLEZLAI DVCIS SL'E DNI BREGENSIS |
 +SECRETV BOLEZLAI DVCIS SL'E DNI BREGEN |
ciekawostka:
Przydomki księcia Bolesława - "Rozrzutny" (Prodigus), "Hojny" (Largus) - ukazują jego największą wadę: był utracjuszem. Przeznaczał znaczne kwoty pieniędzy na życie w przepychu, na organizację wystawnych uczt i turniejów rycerskich. Ogromne wydatki pociągały wielkie długi Bolesława, co doprowadziło nawet do obłożenia go (dwukrotnie!) klątwą kościelną, której zdjęcie udało się uzyskać dopiero na łożu śmierci.
Sam książę musiał również uczestniczyć w turniejach rycerskich i zyskał tam sławę, co potwierdza jeszcze jeden przydomek, który nadała mu Kronika zbrasławska - Fixuralis Custellus ("Przeszywający kordem", "Sztylet").
ważniejsze fundacje:
| 1311- 1312 | Kaplica Książęca w klasztorze cystersów w Lubiążu |
|---|---|
| 1314 | klasztor i kościół (Św. Katarzyny) Dominikanek we Wrocławiu (budowa rozpoczęta przez Henryka Brzuchatego) |
| 1335 | klasztor franciszkanów w Brzegu |
| 1336 | klasztor dominikanów w Brzegu |
przyczyna śmierci:
| 21 IV 1352 | niestrawność (książę nabawił się jej podczas wielkiej uczty, wydanej z okazji zakończenia Wielkiego Postu: według Kroniki książąt polskich zjadł wówczas aż trzynaście kurczaków) |
|---|
pochówek:
| 1352 | opactwo cystersów w Lubiążu (w Kaplicy Książęcej; płyta główna z grobowca znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu) |
|---|---|
| zdjęcie kościoła pocysterskiego w Lubiążu | |
| zdjęcie grobowca Bolesława Rozrzutnego | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika Jana z Czarnkowa, oprac.: Marek D. Kowalski, tłum.: Józef Żerbiłło, TAiWPN Universitas, Kraków 1996
- Leokadia Matusik, Teksty źródłowe do ćwiczeń z historii Polski średniowiecznej (do r. 1492), Uniwersytet Wrocławski im. Bolesława Bieruta, Wrocław 1975
literatura:
- Edmund Długopolski, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, TAiWPN Universitas, Kraków 2009
- Jerzy Horwat, Księstwo opolskie i jego podziały do 1532 r., Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2002
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007
- Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wydawnictwo Rzeka, Wrocław 1999
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
ilustracje:
- Hermann Luchs, Schlesische Fürsternbilder des Mittelalters, Breslau (Wrocław) 1872
- Sylwjusz Mikucki, Heraldyka Piastów śląskich do schyłku XIV wieku, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1935
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com