Kazimierz II Sprawiedliwy
Nadzwyczaj szlachetna wytworność tak postaci, jak rysów twarzy oraz sama wysmukła budowa ciała, nieco przewyższająca wysokością ludzi średniego wzrostu. Spojrzenie jego ujmujące, nacechowane jednak jakąś pełną szacunku godnością. Mowa zawsze skromna, zaprawiona jednak wytwornym dowcipem.
Mistrza Wincentego Kronika Polska
Mistrza Wincentego Kronika Polska
genealogia:
| rodzice ⇒ drzewo genealogiczne | |
|---|---|
| Bolesław III Krzywousty | Salomea, córka Henryka Młodszego, hrabiego Bergu |
| życie | panowanie (Kraków) |
| 1138 - 5 V 1194 (Kraków) | 1177 - 1194 |
| małżeństwa | |
| |
| potomstwo ⇒ drzewo genealogiczne | |
| |
kalendarium:
1138
-(28 X) Śmierć Bolesława Krzywoustego.- Księżna-wdowa Salomea z Bergu przejmuje Łęczycę.
- Przejęcie opieki nad małoletnim Kazimierzem przez Salomeę.
1144
★
Albowiem Kazimierza, który był młodzieniaszkiem, czas jakiś wychowywał w swoim domu jak syna, nie jakoby zupełnie żałował mu łaski współuczestnictwa, lecz aby delikatnej winnej latorośli, pozbawionej podpierającego palika, nie narażać na podmuchy lekkomyślności. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-(27 VII) Śmierć Salomei z Bergu.- Kazimierz przechodzi pod opiekę brata Bolesława Kędzierzawego.
1145
-(23-24 IV) Zjazd książąt-juniorów w Gnieźnie i Trzemesznie.1157
★
I gdy nam złożono przysięgę wierności i gdy dla poręki [...] przyjęliśmy jako zakładników Kazimierza, brata księcia [Bolesława Kędzierzawego], oraz innych wielmożów, wracamy z chwałą prowadzeni przez Boga. - fragment listu cesarza Fryderyka Barbarossy do Wibalda z Korbei, opata w Stablo-Kazimierz zostaje wysłany do Niemiec jako zakładnik (na mocy układu Bolesława Kędzierzawego z cesarzem Fryderykiem Barbarossą w Krzyszkowie).przed 1161
-(/21 V 1161) Kazimierz wraca do kraju.1161
-(21 V) Udział w zjeździe książąt piastowskich w Łęczycy.ok. 1165
-Małżeństwo z Heleną, córką Konrada II Przemyślidy, księcia znojemskiego.1166
★
Pełnoletni już Kazimierz podobnym testamentem odziedziczył księstwo po zmarłym bracie Henryku. - Mistrza Wincentego Kronika Polska---
W roku 1166 rządzili w Polsce najspokojniejsi książęta Bolesław, Mieszko, Kazimierz. Czwarty ich brat, książę Henryk bez potomka umarł. Ziemie jego zostały podzielone na trzy części. Okazalsza część i siedziba jego władztwa, to jest Sandomierz przypadła starszemu bratu Bolesławowi. - fragment dokumentu kancelarii kapituły krakowskiej z dnia 31 XII 1167-(18 X) Śmierć brata Henryka Sandomierskiego.
- Bolesław włącza Sandomierz i Lublin do dzielnicy senioralnej i wydziela (?) Kazimierzowi kasztelanię wiślicką.
1167/1168
★
[...] pierwsi z książąt, Jaksa mianowicie oraz ów sławny Świętosław [...] i prawie wszyscy dostojnicy nakłaniali mnie [Kazimierza] usilnie, chociaż się opierałem, do tego panowania, abym wygnawszy najmiłościwszego księcia, brata mego Bolesława, po nieszczęsnym przywłaszczeniu [sobie tronu] bezpieczniej panował. Ale ja wolałem uścisk bratniej miłości przenieść nad wszelkie panowanie [...] - Mistrza Wincentego Kronika Polska-(19 VI 1167/1 III 1168) Udział w wiecu opozycji w Jędrzejowie, połączonym z konsekracją kościoła klasztornego.- Możni pod przywództwem Jaksy z Miechowa i Świętosława z Łabędziów planują rokosz przeciwko Bolesławowi.
1173
★
[...] Leszek dziedziczy Mazowsze i Kujawy na mocy takiego zapisu testamentowego: "Syn mój, Lestek, ma być na stałe jedynym dziedzicem Mazowsza wraz z Kujawami. Brat mój, Kazimierz w czasie jego małoletności niech nie sprawuje [tylko] opiekuństwa, lecz do ojcowskiego przytuli go serca. Jeśliby przypadkiem Lestka spotkał los śmiertelników, niech tenże brat mój, Kazimierz, na stałe będzie jedynym dziedzicem tych ziem". [...]Bolesław zaś umarł w wieku dojrzałym, nie w podeszłym, i pochowany został w rzędzie ojców swoich. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-(5 I) Śmierć Bolesława Kędzierzawego.
- Kazimierz obejmuje całość ziemi sandomierskiej.
- Przejęcie opieki nad małoletnim bratankiem Leszkiem.
1177
-(26 IV) Wiec książąt piastowskich w Gnieźnie.★
1177. Kazimierz wkroczył do Krakowa w celu opanowania go. - Rocznik kapituły krakowskiej---
[Kazimierz] udaje się do Krakowa po kryjomu z małym orszakiem, dbając o to, żeby zajęcie jego nie wydało się raczej czynem gwałtu niż następstwem dobrowolnego wyboru obywateli. Liczne wojska zabiegają mu drogę z niewypowiedzianą radością [...] Również bramy miasta, choć zabezpieczone niezwyciężoną strażą, bez wezwania stają otworem, a z zamku wybiegają ci, których Mieszko postawił na czele załogi miasta, i wszyscy biją czołem u podnóżka Kazimierza. [...] książę od wszystkich hołd odbiera. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-(26 IV/21 XI) Bunt możnowładztwa krakowskiego przeciw rządom wielkopolskich urzędników Mieszka.
- Obalenie pryncypatu Mieszka.
- Kazimierz przejmuje władzę w Krakowie.
1177 albo 1179
★
Atoli opuszczają go [Mieszka] i jego ulubieńcy, niepomni zgoła wielkich dobrodziejstw. Wśród nich książę Odo, pierworodny jego syn, jako najzaciętszy wróg usiłuje usunąć korzeń własnego pnia, na własną głowę sprowadza pożar, z zaciętością wielką nastając na zgubę ojca [...] aby odsunąć od panowania synów macochy, którym ojciec przyrzekł dziedzictwo po sobie. - Mistrza Wincentego Kronika Polska---
1179. Mieszko Stary ucieka. - Rocznik kapituły poznańskiej
---
[Mieszko] opuszczony niemal przez wszystkich, ustąpił równocześnie z ojczyzny i królestwa, zadowalając się wraz z żoną i trzema synami miasteczkiem Raciborzem. - Kronika wielkopolska-Wygnanie Mieszka z Wielkopolski przez jego syna, Odona Mieszkowica.
- Mieszko Laskonogi udziela schronienia Mieszkowi III (i jego młodszym synom) w Raciborzu.
★
Również wszyscy naczelnicy Pomorzan nie tylko odmawiają posłuszeństwa, ale i swój oręż wrogo przeciw niemu obróciwszy wszyscy cieszą się [z tego], że podlegają władzy Kazimierza. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Pomorzanie wystepują przeciwko władzy Mieszka i przechodzą na stronę Kazimierza.★
Odona zaś odznaczył księstwem poznańskim, a Lestkowi zatwierdził dzielnice pozostawione [mu] testamentem ojca, opiekę nad nim poruczył rządcy tych dzielnic, księciu [palatynowi - przyp. wł.] Żyronowi, obdarzonemu wszelkimi zaletami. Sambora, siostrzeńca tego Żyry, osadził w marchii gdańskiej. Również niejakiego Bogusława czyli Teodoksa ustanawia księciem Pomorzan. Gnieźnieńską zaś dzielnicę, która dla wszystkich Lechitów jest metropolią, wraz z miastami biskupimi dokoła wcielił do własnego księstwa. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Kazimierz rozdysponowuje ziemie uzyskane po wycofaniu się Mieszka.- Przekazanie księstwa poznańskiego Odonowi.
- Zatwierdzenie mazowiecko-kujawskiego władztwa bratanka Leszka Bolesławowica.
- Nadanie ziemi gdańskiej Samborowi, a księstwa słupsko-sławieńskiego Bogusławowi.
- Kazimierz włącza dzielnicę gnieźnieńską do dzielnicy senioralnej.
ok. 1178
★
Wasilko Drohicki, syn Jaropełka, powaśniwszy się z Włodzimierzem Mińskim, wezwawszy Polaków i Mazowszan na pomoc, poszedł na Brześć i nad rzeką Bugiem spotkawszy się z nim stoczyli bitwę; Włodzimierz stracił wielu ludzi i uszedł do Mińska, a Wasilko z Polakami zajął Brześć. Jednak bojąc się samemu tam zostać, zostawił w nim brata żony swojej, księcia mazowieckiego z Polakami, a sam powrócił do Drohiczyna. Włodzimierz Wołodarewicz zebrał wojsko, wziął pomoc od Połocczan, [...] Brześć wziął i Mazowszan licznych pobił [...] Potem poszedł za Bug (na Podlasie) na Wasilka, który z niemałym wojskiem Polaków i Mazowszan stał nad rzeką Nur [Nurzec] za Drohiczynem. Włodzimierz nastąpił na niego, bili się od rana do południa [...] i Polacy widząć mnóstwo swoich zabitych, odstąpili do [pobliskiego] lasu; wówczas Włodzimierz uderza na Wasilka i Mazowszan i wszystkich w mieście zabija. [...] Wasilko z nielicznymi ludźmi uszedł do swojego teścia [szwagra - przyp. wł.] Leszka, który wówczas zebrał wojsko, poszedł na Włodzimierza i zmusił go do oddania Podlasia Wasilkowi i udania się do Brześcia za rzekę Bug. Wasilko nie mając czym Polakom zapłacić [...] ustąpił teściowi [szwagrowi - przyp. wł.] po sobie całe swoje księstwo, ponieważ nie miał dzieci. - Latopis połocki-Konflikt pomiędzy Wasylkiem drohiczyńskim i Włodzimierzem mińskim.- Kazimierz i Leszek Bolesławowic udzielają pomocy zbrojnej Wasylkowi.
- Zdobycie Brześcia.
- Wasylko osadza Leszka Bolesławowica w Brześciu.
- Zdobycie Brześcia.
- Włodzimierz miński (przy wsparciu Połocczan) odbija Brześć z rąk Leszka i najeżdża Podlasie.
- Zwycięska ofensywa wojsk mazowieckich przeciwko Włodzimierzowi.
- Odzyskanie Podlasia (z Drohiczynem).
- Wasylko przekazuje Leszkowi ziemię drohiczyńską, w związku z brakiem środków finansowych na pokrycie kosztów interwencji zbrojnej Mazowszan.
1179/1180
★
Między nimi, to znaczy Mieszkiem [Laskonogim] i Bolesławem [Wysokim], powstał spór z powodu podziału wspomnianej prowicji [śląskiej]. W następstwie tego Mieszko zmusił brata swego Bolesława do ucieczki z miasta Wrocławia. - Kronika wielkopolska-Mieszko Laskonogi (stronnik Mieszka III) wypędza brata Bolesława Wysokiego (stronnika Kazimierza) ze Śląska.★
1180. Książę Polski dla uzyskania przeciwko bratankowi swemu pomocy cesarskiej, przesłał [albo obiecał - przyp. wł.] dziesięć tysięcy marek [odpowiednik polskiej grzywny - przyp. wł.] cesarzowi. - Rocznik koloński większy-(1180) Kazimierz przesyła (obiecuje?) 10000 grzywien na dwór niemiecki w zamian za pomoc w walce przeciwko Mieszkowi.★
Odzyskawszy ją [dzielnicę śląską] z niemałym trudem, Kazimierz oddał ją Bolesławowi. Lecz i wojowniczość jego brata, mianowicie tegoż Mieszka, poskromił przez nadanie mu kilku grodów; a również brata ich Konrada mianował księciem marchii głogowskiej. - Mistrza Wincentego Kronika Polska---
Mieszkowi zaś [...] - kiedy ochrzcił swojego syna, któremu nadał swe imię Kazimierz - dołączył z radością księstwo bytomskie i oświęcimskie wraz z okolicą i wszystkimi ich przyległościami. - Kronika wielkopolska-Porozumienie pokojowe (zawarte dzięki mediacji niemieckiej?).
- Kazimierz odstępuje kasztelanię bytomską i oświęcimską Mieszkowi Laskonogiemu (w zamian za zgodę na powrót Bolesława Wysokiego na Śląsk) i zostaje ojcem chrzestnym pierworodnego syna Mieszka - Kazimierza.
- Wydzielenie ziemi głogowskiej z księstwa wrocławskiego Bolesława i przekazanie jej Konradowi Laskonogiemu.
1180
-Uprzywilejowanie Kościoła na zjeździe w Łęczycy.1181
★
[Mieszko] córkę bowiem wydaje za mąż za jednego ze swoich, który niegdyś był na Pomorzu poborcą podatków. Przy jego pomocy pozyskuje nie uległość wprawdzie, lecz przyjaźń i życzliwość Pomorzan. Pokładając w nich ufność, z garstką zbrojnych podkrada się nocą pod metropolię, o świcie osacza ją, zdobywa i wkracza jako zwycięzca. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Utrata ziemi gnieźnieńskiej na rzecz Mieszka III.-(28 III) Papież Aleksander III zatwierdza ustalenia synodu łęczyckiego.
ok. 1181
★
Mówi więc Mieszko do brata: "Czy ty nie wiesz, że Bolesław Władysławowic jest naszym wspólnym wrogiem? On bowiem pragnie naszą wolność zaprzedać Niemcom, aby za cenę danin składanych przez innych ulżyć swojej u nich niewoli. On ciągle depcze nam po piętach, to aby zemścić się na nas za krzywdy ojca, to aby zniszczywszy nas zupełnie, sam - nie daj Boże - zagarnął wolny pryncypat. [...] Jeśli więc jego porzucisz, ja odstępuję od skargi i zrzekam się całkowicie prawa pierworództwa". Skoro więc łatwowierny Kazimierz go odtrącił, chytry Mieszko wnet zaprzysiągł mu [Bolesławowi Wysokiemu] więzy przyjaźni. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Kazimierz zrywa porozumienie sojusznicze z Bolesławem Wysokim (wskutek namowy Mieszka III).1182
★
[...] dzielny Kazimierz [...] zwraca się ku ościennym krajom, wzgardziwszy zamykaniem się w ciasnych granicach ojczyzny. Wkroczywszy na Ruś podchodzi pod pierwsze miasto Brześć, dobrze zabezpieczone zarówno dzięki załodze, jak sztuce i naturalnemu położeniu, i ściska zewsząd dokuczliwym oblężeniem. [...]Nadchodzi bowiem grodowi na odsiecz książę bełski Wsiewołod z książętami włodzimierskimi, z panami halickimi, z doborowymi oddziałami obcych posiłków, z tysiącami Partów. [...]
[Kazimierz] rozbiwszy więc niczym piorun spadający pierwszą linię bojową przeciwników, żelazny mur oręża włócznią przebija, mieczem rozrąbuje, nieprzyjaciół po ziemi kładzie niby trawę w polu. [...] Gdy dość już długo trwała wrzawa walki, wówczas ludzie Kazimierzowi jeden po drugim pospieszają [...]. Ujrzawszy jednak znak zwycięskiego orła radośnie przedzierają się poprzez zwały trupów i tym usilniej prą do zwycięstwa, z im większą chlubą patrzą na tryumf swego księcia, tak wielki, że z tylu tysięcy nieprzyjaciół tylko ich książę wymknął się ze zwinnością pegaza. [...]
Tak zdobywszy gród i odniósłszy zwycięstwo [Kazimierz] ustanowił [tego] księcia, którego był wysunął. - Mistrza Wincentego Kronika Polska
---
1182. Książę Kazimierz zwyciężył Rusinów. - Rocznik kapituły krakowskiej-Wyprawa na Ruś, w celu intronizacji Światosława Mścisławicza w Brześciu.
- Zwycięstwo nad wojskami Wsiewołowa bełskiego i wspierających go oddziałów włodzimierskich, halickich i jaćwięskich pod Brześciem.
- Kazimierz zdobyca Brześć i osadza w nim Światosława.
ok. 1183
★
Atoli po upływie krótkiego zaledwie czasu ustanowiony książę [Światosław] zostaje zgładzony podaną mu przez swoich trucizną. Dzielnicę zgładzonego [księcia] Kazimierz oddaje łaskawie jego bratu, księciu włodzimierskiemu Romanowi, aby mu był powolny. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Śmierć Światosława Mścisławicza.- Kazimierz osadza w Brześciu swojego siostrzeńca, Romana.
1184
★
Lestek więc za namową namiestnika przechodzi wraz z wszystkimi możnymi pod opiekuństwo Mieszka, a syna jego Mieszka, młodzieńca nadzwyczaj przemyślnego i wytwornego, ustanawia testamentem następcą w swoim księstwie. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Leszek Bolesławowic wyraża zgodę na przejście pod opiekę Mieszka III i ustanawia jego syna Mieszka Młodszego namiestnikiem (i dziedzicem) w swoim księstwie.★
Atoli młodzieniec [Mieszko], jakby znudzony czekaniem i zniecierpliwiony, wkrótce zaczął postępować jak książę. Lestek, chociaż chory, niechętnie to znosił. Żalem zdjęty rzucił się Kazimierzowi do nóg [...]. Najłaskawszy książę, ucałowawszy go ze łzami, przebaczył mu winę odstępstwa. [...] Wtedy Lestek z pobożną czcią potwierdzając święty testament ojca dodaje mu mocy przez własne również oświadczenie, iż ogłasza Kazimierza zupełnym swoim następcą, a tę ostatnią wolę potwierdził w ostatnim dniu [życia]. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Leszek oddala Mieszka Młodszego, z powodu jego niewłaściwego zachowania.- Leszek powraca pod opiekę seniora - Kazimierza i ustanawia go jedynym dziedzicem w swoim księstwie.
★
[Mieszko] uzyskawszy u cesarza przyzwolenie [na działania] przeciw Kazimierzowi - bardzo wielu sobie zjednuje i na zgubę brata namawia. [Aliści], gdy spośród nich znaczniejsi w wysokim pomieszczeniu jakiegoś zamku w sprawie wygnania Kazimierza naradzają się i sprzysięgają, nagła zagłada pozbawia ich wszelkiej możności rady i szkody. [Ów] bowiem zamek, acz trwałej budowy, żadną siłą ani żadną wichurą nie uderzony, lecz niezbadanym wyrokiem boskim nagle wstrząśnięty, wszystkich prawie przywalił, a niektórych życia pozbawił. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Nieudane zabiegi Mieszka III na dworze cesarskim o organizację wyprawy wojennej przeciwko Kazimierzowi (wskutek katastrofy budowlanej na zamku w Erfurcie).★
Papież Lucjusz III chcąc się przychylić do ciągłych próśb księcia i monarchy polskiego Kazimierza, których już łaskawie wysłuchał jego poprzednik, Aleksander III, postanawia dać wymienionemu księciu i katedrze krakowskiej ciało niezwykłego męczennika św. Floriana. [...]Na większą cześć zarówno świętego, jak Polaków, posłał kości świętego ciała księciu polskiemu Kazimierzowi i katedrze krakowskiej przez biskupa Modeny Idziego. Ten przybywszy ze świętymi szczątkami do Krakowa dwudziestego siódmego października, został przyjęty z wielkimi honorami, wśród oznak powszechnej radości i wesela przez księcia Kazimierza, biskupa krakowskiego Gedeona, wszystkie bez wyjątku stany i klasztory, które mu wyszły naprzeciw siedem mil. - Kronika Jana Długosza-(jesień) Sprowadzenie (z Rzymu) szczątków Św. Floriana do Krakowa.
1186
-Śmierć Leszka Bolesławowica.- Dzielnica kujawsko-mazowiecka przechodzi we władanie Kazimierza.
1187
★
Po śmierci Jarosławowej był bunt wielki w ziemi halickiej. I zmówiwszy się z Włodzimierzem, mężowie haliccy przestąpili przysięgę krzyżową i wygnali Olega z Halicza. I zbiegł Oleg stamtąd do Owrucza do Ruryka, a Włodzimierz usiadł w Haliczu na stolcu dziada i ojca swego. - Latopis kijowski-Śmierć Jarosława Ośmiomysła, księcia halickiego.- Władzę w Haliczu obejmuje Włodzimierz Jarosławowicz, po uprzednim wygnaniu brata Olega (popieranego przez Kazimierza).
★
[...] w jakimś porywie zuchwałości wkradł się on [Włodzimierz] niegdyś z rabusiami do granic Kazimierza i porwane niewiasty znakomitych panów uprowadził prawem rozboju w najdalsze kraje barbarzyńców. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-(VIII 1187/88) Niszczycielski najazd Włodzimierza na pogranicze polskie (jako odwet za popieranie Olega?).1188
★
Tego to Romana szczodrobliwy Kazimierz za szczególne zasługi odznaczył nadaniem mu królestwa Haliczan po wygnaniu ich króla [księcia - przyp. wł.] Włodzimierza. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Wyprawa na Ruś.- Kazimierz osadza Romana Mścisławicza w Haliczu (po uprzednim wygnaniu Włodzimierza).
★
I przyszedł Włodzimierz do króla [węgierskiego]. Król zaś wziął Włodzimierza i poszedł z wszystkimi pułkami swoimi ku Haliczu. A Roman słysząc, że król jest już za Górą, zbiegł, nie mogąc stanąć przeciw niemu; zabrawszy wszystek dobytek Włodzimierzowy, zbiegł z Haliczanami ku Włodzimierzowi [Wołyńskiemu]. I zamknął się tam, przed nim, we Włodzimierzu [Wołyńskim] brat Wsiewołod, przeto sam [Roman] poszedł do Lachów [...] Nie znalazł jednak Roman u Lachów pomocy [...] - Latopis kijowski---
[Włodzimierz] błaga króla węgierskiego Belę [III], aby mu pomógł odzyskać tron. Król nie tyle z litości dla wygnańca, ile z chciwości panowania wypędza ustanowionego tam Romana króla, zajmuje królestwo, swojego wprowadza syna [Andrzeja II]. Wygnańca zaś, aby nie był przeszkodą, związanego zamyka w więzieniu na Węgrzech. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Roman zostaje wygnany z Halicza przez Węgrów.
- Kazimierz nie udziela pomocy zbrojnej wygnanemu Romanowi (zapewne z uwagi na obawę przed Węgrami).
- Król węgierski Bela III zdobywa Halicz, osadza tam swego syna Andrzeja i więzi Włodzimierza.
1189
★
Tegoż roku [1190 - przyp. wł.] uciekł Włodzimierz z Węgier z wieży murowanej, tam bowiem trzymał go król z popadią jego i z dwojgiem dzieci. Postawiony bowiem był mu namiot na wieży. On zaś porzezał namiot, skręcił sobie powróz i spuścił się stamtąd na dół. Ze strażników zaś jego dwaj byli z nim w zmowie, on też i doprowadzili go do ziemi niemieckiego, do cesarza niemieckiego. Cesarz zaś dowiedziawszy się, że jest on siostrzeńcem wielkiego kniazia Wsiewołoda suzdalskiego, przyjął do z miłością i z wielką czcią. I dodawszy mu mężów swoich, posłał go do Kazimierza do Lachów, każąc mu zawieźć [kniazia] do Halicza wedle jego woli. [...] Kazimierz zaś dodał mu męża swego Mikołaja i posłał go do Halicza. Haliccy zaś mężowie spotkali go z radością wielką, kniazia swego i dziedzica, a królewicza przegnali z ziemi swojej. - Latopis kijowski---
Ponieważ jednak z pokorą uciekł się do łaski wielce miłościwego Kazimierza, nie zabrakło mu powodzenia [i otrzymał] nadspodziewanie przebaczenie. Nie tylko bowiem przebaczają mu zuchwalstwo, lecz nawet doznaje dobrodziejstwa pocieszającej łaski u świętej wyroczni władcy. Albowiem dostojny książę wysyła pierwszego dostojnika dworu, owego sławnego Mikołaja, który i syna królewskiego - co wszystkim ludziom Wschodu wydawało się rzeczą niemożliwą - władczo usuwa wraz z całym przepychem wielmożów panońskich, i wygnańcowi przywraca królestwo. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Ucieczka Włodzimierza Jarosławowicza z niewoli węgierskiej.
- (19 VIII) Wojska małopolskie (dowodzone przez wojewodę krakowskiego Mikołaja) wkraczają do Halicza (być może działając z polecenia cesarza Fryderyka Barbarossy).
- Intronizacja Włodzimierza.
1191
★
Gdy więc książę [Kazimierz] zajęty był sprawami w odległych okolicach, rozgłaszając kłamliwie, że został zgładzony, różne [też] zmyślają przyczyny śmierci. Doradzają kasztelanowi, aby nadciągnął wraz z Mieszkiem i usiłują zająć miasto pozbawione przyjaciół Kazimierza. Tymczasem świątobliwy biskup krakowski Pełka z garstką najwierniejszych przyjaciół zawczasu przychodzi miastu na pomoc. Chociaż stawiał buntownikom silny opór, w końcu mieszkańcy popełniają zbrodnię zdrady: miasto poddaje się, otwiera się gród, a zdradzieckie potwory przywłaszczają sobie odznaki dostojeństw, prefektury, trybunat, świetny konsulat, senatorskie godności i wszystkie urzędy. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Bunt panów małopolskich (pod przywództwem kasztelana krakowskiego Henryka Kietlicza) przeciwko Kazimierzowi.- Zajęcie Krakowa przez Mieszka.
★
Skoro [ludzie] Mieszkowi usłyszeli, że Kazimierz ożył, co więcej, że z bliska zagraża razem z księciem włodzimierskim Romanem i księciem bełskim Wsiewołodem, [natychmiast] pod osłoną nocy pouciekali. [...][...] Kazimierz śmiało wyruszył na Kraków, który odzyskał w tej samej chwili, kiedy go opasał oblężeniem. [...]
Oto załoga tylu wyborowych wojowników broni grodu stołecznego wyposażonego najstaranniej we wszelkie pomoce [obronne] i zasobnego w nadmiar wszelkich zapasów! Wszyscy [są tam] zaprawieni w wojowaniu, wszyscy zaprzysiężeni, wszyscy zaciekle zgrzytają zębami, wszyscy [są] do przelewu krwi gotowi, wszyscy razem uzbroili się na zgubę Kazimierza! Ich siłę bojową tu wspomaga Mieszkowic dowodzący załogą [...] - Mistrza Wincentego Kronika Polska
---
Skoro do uszu Kazimierza doszła wieść o niegodziwości zdrajców, nieustraszony Kazimierz wraz z książętami Romanem, Włodzimierzem, Wsiewołowem bełskim, swymi siostrzeńcami, napada na Kraków. Brat jego Mieszko nie śmiał czekać na przybycie jego, więc zostawiwszy w obozie syna swego Bolesława z licznym wojskiem, szybko wrócił do swoich ziem. Kazimierz zaś zastawiwszy wokół Krakowa zasadzki, w krótkim czasie go odzyskuje. Wszystkie gordy i warownie poddają się mu, a bratanek jego Bolesław wraz ze swym wojskiem dobrowolnie oddaje się w niewolę. - Kronika Wielkopolska-Mieszko opuszcza Kraków i pozostawia syna Bolesława wraz z załogą.
- Kazimierz odbija Kraków z rąk wielkopolskich (dzięki wsparciu wojsk ruskich).
- Pojmanie i uwięzienie Bolesława.
★
[Kazimierz] zaraz wyzwala z niewoli synowca, wraz z całą gromadą jego [ludzi], na drogę zaopatruje i jakby szczególny dar odsyła bratu odebrawszy gród [stołeczny] i [inne] grody, które brat był zajął. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-(8 IX) Kazimierz uwalnia Bolesława.1192
★
[Kazimierz] śmiało podejmuje mozoły [wojny] z Getami. Zgnębiwszy wielce ich pogranicze i ledwie pokonawszy ich w licznych starciach, bierze się odważniej do [poskromienia] dzikości krnąbrnych Połekszan, z którymi dotychczas nie wojował ani zbrojnie ich nie zaczepiał. [...]Ponieważ pewien Rusin, książę drohiczyński, miał zwyczaj potajemnie wspierać tych rozbójników [Połekszan], [Kazimierz] doznaje pierwszych ukłuć oburzenia. Skoro tylko [został] zamknięty w grodzie, który jest stolicą jego księstwa i zwie się Drohiczyn, [tak] zgnębiony został uciskiem oblężenia, że nie tyle przystał na warunki poddania, ile zgoła popadł w stan wiecznego poddaństwa. [...]
[...] Lechici, żeby się nie wydawało, iż są bezczynni, tym ostrzej biorą się do pustoszenia: gontyny, grody, wsie, wysokie budowle mieszkalne, gumna ze zbożem spowijają pożogą. - Mistrza Wincentego Kronika Polska-Niszczycielska wyprawa na Prusów i Jaćwięgów.
- Zdobycie Drohiczyna.
★
Zatem w roku pańskim 1192 gród gnieźnieński został spalony i klasztor tamże. - Rocznik kapituły gnieźnieńskiej-Pożar w Gnieźnie (być może spowodowany najazdem Kazimierza na dziedziny Mieszka).-Zawiązanie sojuszu polsko-węgierskiego.
1194
-(5 V) Śmierć Kazimierza II Sprawiedliwego w Krakowie.
Kazimierz II Sprawiedliwy
Jana Matejki
heraldyka:
ciekawostka:
Któregoś dnia książę Kazimierz został zaproszony przez swego poddanego, Jana do pojedynku w kości, w którym nagrodą była ogromna ilość srebra. Książę zwyciężył. Przeciwnik z żalu i złości, odruchowo uderzył księcia pięścią w twarz i uciekł, bojąc się książęcego gniewu. Gdy go pojmano, spodziewał się najgorszego, ale Kazimierz go... nagrodził i podziękował mu za nauczkę, iż władcy nie przystoi powierzać żadnych spraw przypadkowemu trafowi.
ważniejsze fundacje:
| kolegiata Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Wiślicy (romańska) - (współfundacja wraz z bratem Henrykiem) | |
| kościół Św. Marcina z Tours w Opatowie (możliwa fundacja brata Henryka) | |
| 1176 | klasztor cystersów w Sulejowie |
| ok.1185 | kolegiata Św. Floriana w Krakowie |
przyczyna śmierci:
| 5 V 1194 | prawdopodobnie otrucie (na kartach kroniki Wincentego Kadłubka znajduje się informacja, iż książę zmarł nagle w czasie uczty, którą zorganizował z okazji dziesięciolecia sprowadzenia do Krakowa relikwii Św. Floriana: kiedy wszyscy wszędy się weselili - [książę], ta jedyna - ta osobliwa gwiazda ojczyzny, gdy zadawał właśnie pewne pytania biskupom o zbawienie duszy, wychyliwszy maleńki kubek - na ziemię się osunął i ducha wyzionął.) |
|---|---|
| w Roczniku Traski (I poł. XIV wieku) pojawia się następująca zapiska: 1195. [...] Książę Kazimierz ojciec Leszka i Konrada zmarł w Krakowie nagłą śmiercią, z powodu otrucia przez pewną kobietę. | |
| w wieku XV Jan Długosz w swej kronice twórczo rozwinął wątek kobiety: Jedni wyrażali przekonanie, że go powaliła choroba, inni, że napój miłosny, który podobno podała mu pewna kobieta z Krakowa, żeby rozpalić jego uczucie i zmysły ku sobie. Ponieważ mimo upomnień ze strony biskupa krakowskiego Fulka nie wzdragał się przed występnym cudzołóstwem, naraził się na nagłą, niespodziewaną śmierć przez otrucie. |
pochówek:
| 1194 | katedra w Krakowie |
|---|---|
| zdjęcie katedry w Krakowie | |
źródła:
- August Bielowski, Monumenta Poloniae Historica, Lwów, Kraków 1864-1893, [tłum. wł.]
- Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, oprac. i tłum.: Karol Mecherzyński, t. I-V, Kraków 1867-1870
- Kronika Wielkopolska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965
- Latopis kijowski 1159-1198, oprac. i tłum.: Edward Goranin, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1994
- Mistrza Wincentego Kronika Polska, oprac.: Brygida Kürbis, tłum.: Kazimierz Abgarowicz, Brygida Kürbis, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1974
literatura:
- Oswald Balzer, Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005
- Józef Dobosz, Kazimierz II Sprawiedliwy, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2011
- Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Wydawnictwo Historyczne, Poznań - Wrocław 2001
- Andrzej Jureczko, Testament Krzywoustego, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Karol Olejnik, Cedynia, Niemcza, Głogów, Krzyszków, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988
- Franciszek Piekosiński, Uwagi nad ustawodawstwem wiślicko-piotrkowskim króla Kazimierza Wielkiego, Kraków 1891
- Maciej Przybył, Mieszko III Stary, Wydawnictwo WBP, Poznań 2002
- Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003
- Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999
- Agnieszka Teterycz-Puzio, Henryk Sandomierski (1126/1133 - 18 X 1166), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2009
ilustracje:
- Józef Ignacy Kraszewski, Wizerunki książąt i królów polskich z 39 rycinami Ks. Pillati'ego oraz inicjałami Cz. Jankowskiego, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1888
- Stanisław Smolka, August Sokołowski, Królowie i książęta: rysunki Jana Matejki, Nakład Maurycego Perlesa, Wiedeń [ok. 1893]
- Fotografie miejsc historycznych, http://foto.poczet.com